ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επενδυτές κερδοσκόποι

Η θύελλα, που προκάλεσε την κρίση της δραχμής και της ελληνικής οικονομίας,
γενικότερα, φαίνεται ότι κοπάζει. Είναι όμως έτσι;

Ο σεισμός από την κατάρρευση των οικονομιών των «τίγρεων» της ΝΑ Ασίας έφθασε
μέχρι τη Λατινική Αμερική, τη Γουώλ Στρητ, το Λονδίνο, τη Φρανκφούρτη και
φυσικά και τη χώρα μας. Η κρίση είναι περισσότερο έντονη σε ασταθείς και
ευάλωτες οικονομίες, όπως η ελληνική. Έτσι η Τράπεζα της Ελλάδος αναγκάστηκε
να πωλήσει τις πρώτες ημέρες 2,5 δισ. δολάρια και να ανεβάσει το ημερήσιο
διατραπεζικό επιτόκιο στο αστρονομικό ύψος του 150%, προκειμένου να σώσει τη δραχμή.

Ποιοι απειλούσαν όμως το εθνικό μας νόμισμα; Τις τελευταίες ημέρες έγινε πολύς
λόγος για εχθρούς της δραχμής, για έξωθεν συνωμοσίες (έδρα κυρίως το
Λονδίνο!), για αδίστακτους κερδοσκόπους (τους οποίους προηγουμένως
αποκαλούσαμε επενδυτές!). Ας σοβαρευτούμε: η δραχμή δεν έχει εχθρούς. Οι
κερδοσκόποι – επενδυτές είναι αξιοσέβαστα άτομα ή και ιδρύματα (τράπεζες,
εταιρείες, ασφαλιστικοί οργανισμοί, κ.λπ.), οργανικά στοιχεία της
κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας μας. Υπηρετώντας τον ένα και μοναδικό θεό (το
χρήμα) αποβλέπουν στην εξασφάλιση του μέγιστου δυνατού κέρδους μέσω του
νόμιμου, θεσμοποιημένου και σεβάσμιου τζόγου. Οι μεσαιωνικοί έχτιζαν
καθεδρικούς ναούς. Οι καθεδρικοί ναοί τής σήμερον είναι τα χρηματιστήρια.

Λοιπόν; Λοιπόν τα αίτια της κρίσης είναι, κατ’ αρχήν, ενδογενή. Η κρίση
χτυπάει «προνομιακά» τις ασταθείς και ευάλωτες οικονομίες. Τα επίσημα πρόσωπα
υπερηφανεύονταν για την εισροή άφθονου συναλλάγματος στη χώρα μας και για την
αντίστοιχη «ευμάρεια». Αλλά από τα 19 δισ. δολάρια του συναλλαγματικού
αποθέματος στα τέλη του 1996, τουλάχιστον 4-5 δισ. ήταν κερδοσκοπικά κεφάλαια.
Τι τραβούσε λοιπόν τους ξένους φίλους στη χώρα του Πλάτωνα; Τα υψηλά επιτόκια
της χώρας μας αποφέρουν γρήγορα και υψηλά κέρδη. Αν πάλι πλησιάζει κανείς
τυφώνας, τότε τα μαζεύουμε και φεύγουμε. Έτσι εξηγείται γιατί τις πρώτες
ημέρες «αποσύρθηκαν» 2,5 δισ. δολάρια.

Πού βασίζεται λοιπόν η κυβερνητική αισιοδοξία; Το εξωτερικό χρέος της χώρας
μας έφθασε αισίως τα 42,5 δισ. δολάρια (1996). Η πληρωμή των τοκοχρεολυσίων
αντιπροσωπεύει το 48,5% των συνολικών δαπανών του προϋπολογισμού. Τα
αστρονομικά αυτά ποσά τα καρπώνονται ξένοι και εγχώριοι κερδοσκόποι. Αλλά τα
υψηλά επιτόκια συνεπάγονται αντίστοιχη αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.
Αν συμπιεσθούν τα επιτόκια, θα έχουμε κρίση ή υποτίμηση της δραχμής, αύξηση
του πληθωρισμού, κ.λπ. Η πορεία φαίνεται επί του παρόντος μη αντιστρεπτή. Και
οι κυβερνώντες χαμογελαστοί κατεβαίνουν τον Αχέροντα.

Λοιπόν; Το φαινόμενο, παρά τις ελληνικές ιδιομορφίες, είναι παγκόσμιο. Η
αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και η συμπίεση των μισθών,
συνεπάγονται την υπερσυσώρευση κεφαλαίων, τα οποία είναι αδύνατο να επενδυθούν
σε παραγωγικούς τομείς. Αλλά ευτυχώς υπάρχουν τα χρηματιστήρια: ο τζόγος,
διεθνής και εγχώριος, μπορεί να προσφέρει άμεσο και εύκολο κέρδος (φίλος μου
επιχειρηματίας – τζογαδόρος, μου έλεγε: τρελός είμαι να χτίσω εργοστάσιο;). Η
ελευθερία του χρήματος είναι πρώτη και απαραβίαστη αξία των κοινωνιών μας. Οι
μεγιστάνες του πλούτου, αλλά και οι μικρομεσαίοι, γνωρίζουν την εύκολη πηγή.
Δεν είναι συνεπώς τυχαίο ότι στον πλανήτη διακινούνται ημερησίως 1,2-1,5 τρισ.
δολάρια παρασιτικού κεφαλαίου, όταν ο ημερήσιος όγκος των εμπορικών συναλλαγών
είναι μόλις 15 δισ. δολάρια.

Το χρήμα αυτό αντιπροσωπεύει κλεμμένη υπεραξία που δημιουργείται στον χώρο της
παραγωγής. Από την ίδια, αόρατη πηγή προέρχονται και τα κέρδη των τζογαδόρων.
Όμως πράγματι το χρηματιστήριο, από μια άποψη, εξυγιαίνει την οικονομία. Όσοι
τα καταφέρνουν, επιζούν. Οι άλλοι πεθαίνουν.

Ο ανταγωνισμός είναι ο νέος «ανθρωπισμός»! Όχι μόνο αρπαγή υπερκερδών. Αρπαγή
αγορών, έλεγχος οικονομιών, αρπαγή παραγωγικών τομέων. Ανταγωνισμός των
πολυεθνικών στις μητροπόλεις του καπιταλισμού. Ανάπτυξη της τεχνολογίας,
αύξηση της ανθρώπινης δημιουργικότηας. Αντίστοιχα: ανεργία, φτώχεια μέσα στον
πλούτο. Αρπαγή των φυσικών αποθεμάτων του Τρίτου Κόσμου και εκμετάλλευση της
εργατικής του δύναμης. Όξυνση της αντίθεσης κέντρου – περιφέρειας. Αλλά η
περιφέρεια γίνεται ήδη κέντρο (Ασία, Κίνα κλπ.). Το κέντρο μπορεί να ξεπέσει
σε περιφέρεια (π.χ. Ευρώπη).

Ο καπιταλισμός βρίσκεται σε αναντιστοιχία με τις σημερινές τεράστιες
δυνατότητες για εξάλειψη της φτώχειας. Με τους ανοιχτούς ορίζοντες της
ανθρώπινης δημιουργικότητας. Με την εξάντληση των φυσικών αποθεμάτων, εγγίζει
ήδη τα ιστορικά του όρια, καταστρέφοντας τους ίδιους τους όρους της επιβίωσής του.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.