Ένας σεισμός με πολλά επίκεντρα!

Ομαλή χαρακτηρίζουν τη μετασεισμική δραστηριότητα στη Βόρεια Αττική και τον
Κορινθιακό Κόλπο οι επιστήμονες· δεν παύουν όμως να ανησυχούν, καθώς πρόκειται
για περιοχές με βεβαρημένο σεισμικό παρελθόν.

ΣΥΓΧΥΣΗ, όμως, έχει προκαλέσει το γεγονός ότι, αρχικά τουλάχιστον, υπήρξαν
τέσσερις διαφορετικές εκτιμήσεις για τα επίκεντρο των σεισμών (εκτός από
την… συνήθη διαφωνία για το μέγεθος), που έγιναν το μεσημέρι και το βράδυ
της Τετάρτης.

Η βραδινή δόνηση, κατά το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, που θεωρείται ο επίσημος
κρατικός φορέας, έγινε στην θαλάσσια περιοχή της Ιτέας, κατά το Πανεπιστήμιο
Πατρών στο Γαλαξείδι, στη στεριά, και κατά ένα μικρό ερευνητικό δίκτυο στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών στην περιοχή της Ερατεινής, κοντά στη Ναύπακτο. Για τους
μεσημεριανούς σεισμούς, το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο έδωσε ως επίκεντρο τον
Αυλώνα, ενώ το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης τη Θήβα.

Το πρόβλημα δημιουργείται κατ’ αρχήν από την ασυνεννοησία των αρμοδίων και την
έλλειψη πρόσβασης του ενός Ινστιτούτου στα στοιχεία του άλλου. Οι σεισμολόγοι
του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου έχουν συνήθως μία τηλεφωνική επαφή με τον Βασίλη
Παπαζάχο στη Θεσσαλονίκη, σε περίπτωση σεισμού, αλλά καμία με τον Άκη Τσελέντη
στην Πάτρα. Κάθε Ινστιτούτο έχει σεισμογράφους εγκατεστημένους σε διαφορετικές
περιοχές. Πυκνότερο και μεγαλύτερο είναι αυτό του Αστεροσκοπείου με 18
τηλεμετρικούς σταθμούς σε όλη την Ελλάδα. Το ΑΠΘ διαθέτει περίπου 12, κυρίως
στη Βόρεια Ελλάδα, η Πάτρα περίπου 10 στη Δυτική Ελλάδα και ο Οργανισμός
Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας άλλους έξι.

Η ΕΞΗΓΗΣΗ

«Ο προσδιορισμός του επίκεντρου διαφέρει, γιατί εξαρτάται από το πόσα όργανα
καταγράφουν τον σεισμό, πόσο κοντά βρίσκονται τα όργανα στο επίκεντρο, από
ποια μεριά τον καταγράφουν ­ αν δηλαδή είναι γύρω από την περιοχή του σεισμού
ή μόνο από τη μία μεριά του, όπως συμβαίνει στο Ιόνιο ­ και από το ποιο
υπολογιστικό μοντέλο χρησιμοποιεί ο κάθε επιστήμονας», εξηγεί ο Δημήτρης
Παπανικολάου, πρόεδρος του ΟΑΣΠ.

Πάντως, ο ΟΑΣΠ, παρ’ όλο που «ακούει» την άποψη όλων των επιστημόνων, θεωρεί
το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο ως την πιο αξιόπιστη πηγή. Ο κ. Παπανικολάου
φιλοδοξεί να δώσει τέλος στις διαφωνίες όταν υλοποιηθεί το Εθνικό Δίκτυο
Σεισμογράφων, που θα ενοποιήσει όλα τα υπάρχοντα όργανα μετρήσεων. Έτσι, όλοι
θα έχουν άμεση πρόσβαση στις μετρήσεις των οργάνων σε ολόκληρη τη χώρα. Η
πρώτη φάση έγινε το 1994, όταν αναβαθμίστηκαν οι σεισμογράφοι όλων των φορέων
με χρηματοδότηση του ΟΑΣΠ και το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί στους
επόμενους μήνες. «Υπολείπεται η συμφωνία όλων των αρμοδίων επιστημόνων για τις
τελικές λεπτομέρειες». Η σημαντικότερη από όλες όμως ­ λόγω των γνωστών
προσωπικών διαφωνιών μεταξύ των επιστημόνων ­ είναι να συμφωνήσουν στο ποιος
θα εκδίδει την επίσημη ­ και μοναδική ­ ανακοίνωση για κάθε σεισμό. «Μπορεί να
είναι ο ΟΑΣΠ ως εκπρόσωπος του κράτους», διευκρινίζει ο κ. Παπανικολάου.

ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ

Η ακριβής θέση του επίκεντρου μπορεί να μην ενδιαφέρει πολύ τον κόσμο ­ μια
που του αρκεί η περιοχή του σεισμού ­ για τους γεωλόγους όμως θεωρείται το πιο
σημαντικό: «Είναι μία πολύ κρίσιμη επιστημονική πληροφορία, γιατί έτσι
μπορούμε να προσδιορίσουμε το ρήγμα που γέννησε τον σεισμό, να κατανοήσουμε τη
διαδικασία λειτουργίας του γήινου φλοιού, και βασισμένοι στην προϊστορία του
ρήγματος να προβλέψουμε τη μελλοντική συμπεριφορά του», εξηγεί ο Ευθύμιος
Λέκκας, επίκουρος καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Διαφωνία, όμως, υπάρχει και όσον αφορά τη σχέση των σεισμών μεταξύ τους. Ο κ.
Παπαζάχος υποστηρίζει ότι η σεισμική δράση στις περιοχές της Αττικής και της
Βοιωτίας διήγειρε το ρήγμα που προκάλεσε το σεισμό στην περιοχή της Ιτέας,
στον δυτικό Κορινθιακό Κόλπο. Αντίθετα, ο κ. Παπανικολάου πιστεύει ότι
πρόκειται για απλή χρονική σύμπτωση.

ΣΤΗΝ ΚΑΛΙΦΟΡΝΙΑ, οι αντισεισμικές κατασκευές βασίζονται σε έναν συνδυασμό
διαφόρων υλικών που απορροφούν τους κραδασμούς από τον σεισμό. Στην Ιταλία,
μεγάλη έμφαση δίνεται στην «επόμενη ημέρα» του σεισμού, ώστε, σε περίπτωση
ζημιών, να μη μείνει κανείς άστεγος. Και στην Ιαπωνία, ο φόβος των σεισμών
αναγκάζει τον κόσμο να μένει σε «ελαφρές» κατοικίες.

Σε αρκετές χώρες του εξωτερικού, η κρατική αρωγή είναι ανύπαρκτη σε περίπτωση
ζημιάς. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Καλιφόρνιας, όπου το κράτος
βοηθάει τις εισοδηματικές τάξεις που είναι στα όρια της φτώχειας, όμως δεν
παρέχει καμιά βοήθεια στους υπόλοιπους, οι οποίοι πρέπει να τα βγάλουν πέρα
μόνοι τους, αν δεν είναι ασφαλισμένοι. Στην δε Ιαπωνία, η επιδότηση του
επιτοκίου για κάποιον που επλήγη από σεισμό υπολείπεται αρκετά από εκείνη στην Ελλάδα.

Οι σύγχρονες μέθοδοι πλέον στην αντισεισμική τεχνολογία χωρίζονται σε τρεις
κατηγορίες: κατ’ αρχήν, είναι τα συστήματα απορρόφησης ενέργειας που
τοποθετούνται στη βάση των κτιρίων ή μεταξύ των ορόφων και έχουν ως στόχο να
μη μεταφερθεί η ενέργεια του σεισμού στον σκελετό του κτιρίου. Η δεύτερη
μέθοδος αφορά συστήματα που κάνουν πιο ελαστική την κατασκευή, ώστε να
ακινητοποιηθεί το κτίριο την στιγμή του σεισμού. Τέλος, χρησιμοποιούνται
συστήματα που αδρανοποιούν το κτίριο, σπρώχνοντάς το προς την αντίθετη
κατεύθυνση από αυτήν που κινείται το έδαφος, ώστε να ισορροπήσει.

ΟΙ ΓΝΩΣΕΙΣ των επιστημόνων για τους σεισμούς έχουν βελτιωθεί πολύ την
τελευταία δεκαετία, χάρη στη συστηματικότερη έρευνα και την καλύτερη
τεχνολογία που διαθέτουν.

Οι επιστήμονες μπορούν πια να εντοπίσουν τα ρήγματα σε κάθε περιοχή, να βρουν
ποια είναι ενεργά, ποια μπορούν να δώσουν σεισμούς, καθώς και να προσδιορίσουν
το μέγιστο αναμενόμενο μέγεθος από ένα ρήγμα. «Μπορούμε ακόμα να
προσδιορίσουμε με ακρίβεια τις περιοχές όπου αναμένονται καταστροφές, από τον
μέγιστο σεισμό. Στο θέμα της αντιμετώπισης των σεισμών έχουμε κάνει σημαντικά
βήματα προόδου, το ίδιο και στην αντισεισμική προστασία και τη μείωση των
επιπτώσεων», λέει ο Ευθύμιος Λέκκας, επίκουρος καθηγητής Γεωλογίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Όσο για την πολυπόθητη πρόβλεψη, μπορεί να γίνει, αλλά μόνο για μακροπρόθεσμες
περιόδους. Το μικρότερο χρονικό περιθώριο που χρησιμοποιείται είναι το
διάστημα των 50 χρόνων, κατά το οποίο μπορεί να προσδιοριστεί η πιθανότητα
κάποιου σεισμού. Στον αντισεισμικό σχεδιασμό, 50 χρόνια είναι το όριο στο
οποίο ένα κτίριο μικρού όγκου αναμένεται να «αντέξει», κατά 90%, τον μέγιστο
δυνατό σεισμό στη συγκεκριμένη περιοχή.

Όπως είναι γνωστό, η Ελλάδα θεωρείται μία από τις πιο σεισμογενείς περιοχές
στον κόσμο, λόγω της σύγκρουσης της ευρωπαϊκής με την αφρικανική πλάκα στο
Νότιο Αιγαίο. Άλλες περιοχές με αυτό το ανεπιθύμητο… προνόμιο είναι η
Ιαπωνία και η Καλιφόρνια. Γι’ αυτό τον λόγο στην Ελλάδα παρατηρούνται όλα τα
είδη των σεισμών, (επιφανειακοί, μέχρι 20 χιλιόμετρα, που είναι οι πιο
καταστρεπτικοί, ενδιάμεσοι και μεγάλου βάθους, μέχρι τα 100 χιλιόμετρα). Τη
στιγμή του σεισμού το ρήγμα (ένα «σπάσιμο» στο πέτρωμα) απελευθερώνει την
ενέργεια που έχει συσσωρεύσει από την πίεση των υπόγειων πλακών.

ΑΝΗΣΥΧΟΙ είναι οι κάτοικοι της Φωκίδας, μετά το νέο κτύπημα του Εγκέλαδου στην
περιοχή, ενώ κλιμάκια της Νομαρχίας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης άρχισαν από
νωρίς χθες το πρωί επισκέψεις σε όλες τις περιοχές του νομού, προκειμένου να
διαπιστώσουν την ύπαρξη ζημιών.

Πάντως, όπως είπε στα «ΝΕΑ» ο δήμαρχος Ιτέας Ηλίας Καστρίτης, δυο ακατοίκητα
σπίτια στο κέντρο της πόλης υπέστησαν μικρορωγμές, ενώ τα ρήγματα που είχε ο
λιμενοβραχίονας, από τον σεισμό του 1995, μεγάλωσαν. Ρωγμή, επίσης, από τη
σεισμική δόνηση των 5,4 Ρίχτερ προχθές, προκλήθηκε στο Β’ Δημοτικό Σχολείο της
περιοχής Πεντεορίου Ιτέας. Οι μαθητές, αν και προσήλθαν κανονικά χθες το πρωί
στο σχολείο, για προληπτικούς και ψυχολογικούς λόγους δεν μπήκαν στις
αίθουσες. «Προτιμήσαμε να μη γίνει μάθημα, για προληπτικούς λόγους», είπε χθες
στα «ΝΕΑ» η δασκάλα κ. Γεωργία Σάρκου. Ρωγμή υπέστη και ένας εσωτερικός τοίχος
του κρατικού παιδικού σταθμού της Ιτέας, αλλά ο σταθμός λειτούργησε κανονικά.
Μικρορωγμές δημιουργήθηκαν και στον λιμενοβραχίονα του Γαλαξειδίου, ενώ άλλες
ζημιές δεν προκλήθηκαν σε σπίτια και κτίρια της περιοχής, όπως είπε στα «ΝΕΑ»
ο δήμαρχος Γαλαξειδίου κ. Γουργουρής…

«Ήταν μια δύσκολη νύχτα», λέει ο Κώστας Κωστάκος. Αρχικά επικράτησε πανικός,
αλλά όταν αποκαταστάθηκε η παροχή του ηλεκτρικού ρεύματος, οι περισσότεροι
γύρισαν στα σπίτια τους».

Πάντως, χθες, στην Άμφισσα, στο Γαλαξείδι και την Ιτέα η αγορά λειτούργησε
κανονικά, όπως και όλες οι υπηρεσίες.