ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το μέλλον αρχίζει σήμερα…

Μία πρόσφατη συνάντηση 21 ανεπτυγμένων κρατών-μελών του ΟΟΣΑ, στην οποία
συμμετείχα εκ μέρους της Ελλάδας, μου έδωσε την ευκαιρία να αντιληφθώ ότι η
ενασχόληση με ζητήματα μακροπρόθεσμης πολιτικής αποτελεί δείκτη θεσμικής και
πολιτικής ωριμότητας

ενός κράτους.

ΣΤΗ συνάντηση αυτή, που έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος PUMA, χώρες όπως οι
ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νέα Ζηλανδία, η Γαλλία, η Ολλανδία, το Βέλγιο, η
Αυστραλία, η Γερμανία, η Ελλάδα κ.ά., αντήλλαξαν εμπειρίες για τα ζητήματα
μακροπρόθεσμης πολιτικής με τα οποία ασχολούνται και, κυρίως, για τις
ακολουθούμενες διαδικασίες.

Τι είναι, όμως, ζήτημα μακροπρόθεσμης πολιτικής; Σύνηθες είναι να έρχεται
αυτομάτως στο μυαλό μας η διάσταση «χρόνος». Αυτό, ωστόσο, είναι λάθος. Π.χ.
οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 δεν αποτελούν για την Ελλάδα ζήτημα
μακροπρόθεσμης πολιτικής. Και αυτό διότι ο στόχος χρονικά είναι μεν μακρύς,
αλλά είναι ορισμένος και επιπλέον, γνωρίζουμε όσα έχουμε ήδη κάνει γι’ αυτόν,
όσα περίπου πρέπει να κάνουμε και όσα μάλλον πρέπει να αποφύγουμε. Υπό την
έννοια αυτή οι Ολυμπιακοί του 2004 αποτελούν έναν μείζονα πολιτικό στόχο, που
απλώς θα επιτευχθεί έπειτα από επτά (δηλαδή αρκετά) χρόνια.

Τρεις είναι οι συντελεστές που αναδεικνύουν ένα πρόβλημα ως ζήτημα
μακροπρόθεσμης πολιτικής:

α) Η σπουδαιότητά του.

β) Το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε τις ακριβείς του διαστάσεις. Περισσότερο
υποθέτουμε και λιγότερο γνωρίζουμε. Περισσότερο διαισθανόμαστε και λιγότερο
καταλαβαίνουμε. Ίσως υποφέρουμε από αυτό κι έτσι είμαστε πεπεισμένοι ότι
πρέπει να το μελετήσουμε για να το αντιμετωπίσουμε.

γ) Τέλος, η αδυναμία και ταυτόχρονα η ανάγκη να εξευρεθούν λύσεις. Συνεπώς,
όπως είναι λογικό, εδώ ο χρόνος, ως στοιχείο, έπεται: σίγουρα αφού συντρέχουν
όλα τα προηγούμενα, η επίλυση ή ακόμη κι η ασφαλής προσέγγιση ενός προβλήματος
μακροπρόθεσμης πολιτικής δυστυχώς θα αργήσει.

Ποιες είναι, όμως, οι χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις τέτοιων προβλημάτων;
Απαριθμούνται σύμφωνα με την ενασχόληση των κρατών με αυτά: η ανεργία, οι νέες
πηγές ενέργειας, η γήρανση των πληθυσμών, το AIDS, τα ναρκωτικά.

Οι κυβερνήσεις, λοιπόν, των ανεπτυγμένων χωρών του ΟΟΣΑ ασχολούνται με τα
ανωτέρω θέματα. Τι θα πει, όμως, αυτό; Λίγο ή πολύ η διεθνής εμπειρία
συμπυκνώνεται στα εξής: α) συγκρότηση αρμόδιων διυπουργικών επιτροπών· β)
ειδικά ερευνητικά κέντρα όπου συγκεντρώνονται και συστηματοποιούνται τα
στοιχεία και οργανώνεται η συνεργασία με εξωτερικούς φορείς είτε εγχώριους
είτε αλλοδαπούς· γ) διάλογος με τους ενδιαφερόμενους· δ) ανάπτυξη κυβερνητικού
λόγου για όλα αυτά προκειμένου να υπάρξει ενημέρωση και, συνεπώς, συναίνεση
για τις απαιτούμενες δαπάνες· ε) τελευταίος, και ίσως σπουδαιότερος, λόγος, η
συνειδητοποίηση ότι όλη αυτή η προσπάθεια δεν αφορά έργο που εξαντλείται σε
μια τετραετή κοινοβουλευτική θητεία ή σε μια τετραετή προεδρική θητεία, αλλά
απαιτείται χρόνος περισσότερος και, συνεπώς, μάλλον θα χρειαστεί να παραδοθεί
η σκυτάλη στην επόμενη κυβέρνηση ή τον επόμενο Πρόεδρο της Δημοκρατίας, από
οποιοδήποτε κόμμα κι αν αυτή ή αυτός προέρχονται.

Αυτός ο τελευταίος λόγος κάνει όχι και τόσο προσφιλή στις κυβερνήσεις την
ενασχόληση με ζητήματα μακροπρόθεσμης πολιτικής· και τούτο διότι η ανωτέρω
ενασχόληση συνεπάγεται δαπάνες, για οφέλη που είναι μάλλον βέβαιο ότι δεν θα
τα εισπράξουν οι ίδιες. Παρ’ όλα ταύτα, όμως, τα πρώτα βήματα έχουν γίνει.

Η Ελλάδα ανήκει στις χώρες που έχουν ήδη ξεκινήσει. Το δημογραφικό πρόβλημα
(έχει συσταθεί διυπουργική επιτροπή με το καθήκον να καταθέσει σχετικό
πόρισμα), καθώς και ο κοινωνικός διάλογος αποτελούν ενέργειες προς αυτή την
κατεύθυνση. Μένει να δούμε αν θα υπάρξει και συνέχεια. Όχι τόσο ως προς την
προσπάθεια να καλύψουμε όλους τους τομείς, όσο ως προς την ανάγκη να
εμβαθύνουμε σε ό,τι αρχίσαμε.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.