Η επίθεση και η άμυνα

Η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε τις τελευταίες ημέρες στη δίνη μιας κρίσης που
έπληξε Χρηματιστήρια και χρηματαγορές. Η κρίση αυτή «πέρασε» και στην ελληνική
αγορά, αφού το Χρηματιστήριο και η αγορά χρήματος και συναλλάγματος περνά κλυδωνισμούς.

«ΤΑ ΝΕΑ» με 10 απαντήσεις σε ισάριθμα ερωτήματα παρουσιάζουν τους μηχανισμούς
πίεσης στη δραχμή και στο Χρηματιστήριο, τον τρόπο αντίδρασης των αρχών αλλά
και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η κρίση στην ελληνική οικονομία.

1 ΕΡΩΤ.: Πώς οι διεθνείς κρίσεις μπορούν να επηρεάσουν τη δραχμή;

ΑΠΑΝΤ.: Οι Έλληνες και ξένοι επενδυτές τοποθετούν καθημερινά τα κεφάλαιά τους
και σε δραχμικές επενδύσεις, δηλαδή αγοράζουν ομόλογα, κάνουν εδώ προθεσμιακές
αγορές δραχμών κ.ά. Πολλοί απ’ αυτούς για να πραγματοποιήσουν τις επενδύσεις
αυτές μετατρέπουν το συνάλλαγμά τους σε δραχμές. Όταν κάποια στιγμή πουλήσουν
τις δραχμές για να πάρουν πίσω το συνάλλαγμά τους προκαλείται η λεγόμενη πίεση
στο εθνικό νόμισμα, καθώς η Τράπεζα της Ελλάδος παρεμβαίνει στην αγορά,
πουλώντας συνάλλαγμα και καλύπτοντας έτσι από τα διαθέσιμά της τη ζήτηση αυτή.
Όταν παρ’ όλα αυτά συνεχίζεται η ζήτηση για συνάλλαγμα, η πίεση αυξάνει, με
αποτέλεσμα να κλυδωνίζεται και η ισοτιμία του εθνικού νομίσματος.

2ΕΡΩΤ.: Γιατί ανεβαίνουν τα επιτόκια της δραχμής;

ΑΠΑΝΤ.: Η αναστάτωση στην αγορά συναλλάγματος έχει τις περισσότερες φορές ως
αποτέλεσμα πολλοί επενδυτές που έχουν επενδύσει σε δραχμές κάνοντας κυρίως
προθεσμιακές πράξεις (δηλαδή αγοράζουν ή πωλούν δραχμές επί προθεσμία) να
θελήσουν να αποκτήσουν άλλες δραχμές για «καβάτζα» ώστε να περιορίσουν τους
κινδύνους της αρχικής τους επένδυσης από μία ενδεχόμενη μεγάλη μεταβολή στην
ισοτιμία του εθνικού νομίσματος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η ζήτηση
για δραχμές, πράγμα που ανεβάζει τα επιτόκια. Ανάλογες επιπτώσεις έχει και η
στάση που ακολουθεί η Τράπεζα της Ελλάδος για να αποθαρρύνει τους κερδοσκόπους
οι οποίοι επιδιώκουν να προκληθούν πιέσεις στη δραχμή. Η Κεντρική Τράπεζα,
ανεβάζοντας με τις παρεμβάσεις της τα επιτόκια της δραχμής, αποθαρρύνει τις
κερδοσκοπικές πιέσεις, κάνοντας το εθνικό νόμισμα πολύ ακριβό. Καθιστά δηλαδή
το κόστος της κερδοσκοπίας πολύ υψηλό και το «παιχνίδι» επικίνδυνο.

3ΕΡΩΤ.: Πώς επηρεάζεται το ελληνικό Χρηματιστήριο από τις διεθνείς κρίσεις;

ΑΠΑΝΤ.: Στο ελληνικό Χρηματιστήριο έχουν επενδύσει εκτός από τους Έλληνες
επενδυτές και πολλοί ξένοι (αμοιβαία κεφάλαια, ιδιώτες, εταιρείες επενδύσεων
κ.ά.). Οι ξένοι επενδυτές, όμως, έχουν ρίξει κεφάλαια και στα περισσότερα
διεθνή Χρηματιστήρια. Έτσι, η κρίση στα διεθνή Χρηματιστήρια, που προκαλεί τις
περισσότερες φορές μεγάλες ζημιές στους επενδυτές, δημιουργεί την ανάγκη για
τους επενδυτές που χάνουν να ανασυνθέσουν τα χαρτοφυλάκιά τους. Αποφασίζουν,
λοιπόν, είτε να βγουν είτε να περιορίσουν την παρουσία τους σε ορισμένες
αγορές πουλώντας τις μετοχές που έχουν, π.χ. στην ελληνική αγορά, προκειμένου
να αποκτήσουν ρευστότητα ή να καλύψουν τις ζημιές από τις άλλες αγορές. Αυτό
με τη σειρά του δημιουργεί κλίμα προσφοράς στην αγορά, με αποτέλεσμα να
πέφτουν οι τιμές των μετοχών. Πολλές φορές η στάση των ξένων επενδυτών
παρασύρει και τους Έλληνες, δημιουργώντας έτσι ένα γενικότερο υποτιμητικό
κλίμα στην αγορά. Ένας ακόμα λόγος για τη ρευστοποίηση μετοχών μπορεί να είναι
η προσδοκία μεγαλύτερου κέρδους από άλλες αγορές.

4ΕΡΩΤ.: Τι συμβαίνει με τους ξένους που έχουν αγοράσει ομόλογα του
Ελληνικού Δημοσίου.

ΑΠΑΝΤ.: Σ’ ένα διεθνές περιβάλλον οικονομικής κρίσης, πολλοί ξένοι
ομολογιούχοι αποφασίζουν να πουλήσουν ομόλογα που έχουν στο χαρτοφυλάκιό τους,
μεταξύ των οποίων και ελληνικά. Η απόφασή τους αυτή συνδέεται κυρίως με την
προσπάθεια που κάνουν ώστε να περιορίσουν τις απώλειες που έχουν από τις
αγορές ομολόγων όπου έχουν επενδύσει πολύ περισσότερα κεφάλαια. Το αντίτιμο
από την πώληση μετατρέπεται σε συνάλλαγμα και φεύγει από την Ελλάδα. Όμως όλη
αυτή η προσφορά ομολόγων έχει ως αποτέλεσμα να πέφτει η τιμή τους στη λεγόμενη
δευτερογενή αγορά και να ανεβαίνουν τα επιτόκια. Όλη αυτή η διαδικασία έχει
διπλό αρνητικό αντίκτυπο, αφού από τη μια πλευρά προκαλεί πιέσεις στη δραχμή
και από την άλλη συντελεί στην αύξηση των επιτοκίων.

5ΕΡΩΤ.: Πώς αλληλοεπηρεάζονται οι ελληνικές και ξένες αγορές χρήματος
και ομολόγων και τα Χρηματιστήρια;

ΑΠΑΝΤ.: Οι παγκόσμιες αγορές χρήματος και ομολόγων και τα Χρηματιστήρια χάρις
στη βελτίωση των τηλεπικοινωνιών έχουν μετατραπεί σε μία παγκόσμια γειτονιά.
Οι ίδιοι μεγάλοι παίκτες που ρίχνουν κεφάλαια στο Χονγκ Κονγκ, στο Τόκιο, στη
Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο και στη Φρανκφούρτη έχουν αγοράσει μετοχές και ομόλογα
και στην Αθήνα, αλλά και αλλού. Έτσι, μια κρίση έχει ως αποτέλεσμα να
επανεξετάζονται όλες αυτές οι τοποθετήσεις και να γίνονται ανακατατάξεις,
γιατί όλοι προσπαθούν να περιορίσουν τις ζημιές τους. Από την άλλη πλευρά, το
αρνητικό κλίμα που προκαλείται είναι μεταδοτικό, αφού το μήνυμα της κρίσης
επηρεάζει και τους μικρότερους επενδυτές. Αν η κρίση συνεχισθεί, τότε
επηρεάζονται άμεσα οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές, καθώς και οι οικονομίες
των χωρών. Το χρηματιστηριακό κραχ του 1929 μπορεί να ξεκίνησε από τη Ν.
Υόρκη, αλλά προκάλεσε την μεγαλύτερη παγκόσμια οικονομική κρίση, που
δημιούργησε με τη σειρά της κοινωνικά, αλλά και πολιτικά προβλήματα πρωτόγνωρα.

6ΕΡΩΤ.: Τι σημαίνει υπερτιμημένο νόμισμα και υπερτιμημένο Χρηματιστήριο;

ΑΠΑΝΤ.: Η τιμή (ισοτιμία) του νομίσματος πρέπει να ανταποκρίνεται στα
πραγματικά μεγέθη της οικονομίας και οι τιμές των μετοχών να βρίσκονται σε μια
ρεαλιστική σχέση με την οικονομική κατάσταση μιας επιχείρησης. Πολλές φορές
για γενικότερους λόγους μια κυβέρνηση επιθυμεί να διαμορφώσει την ισοτιμία του
νομίσματος σε υψηλότερα επίπεδα απ’ αυτή που οι αγορές θεωρούν ως τιμή
ισορροπίας. Από την άλλη πλευρά, και στο Χρηματιστήριο οι προσδοκίες των
επενδυτών διαμορφώνουν επίπεδα τιμών για τις μετοχές σημαντικά υψηλότερα απ’
αυτά που δικαιολογούνται από τα πραγματικά στοιχεία των εταιρειών ή και της
οικονομίας γενικότερα. Όλα πηγαίνουν καλά μέχρι τη στιγμή που αρχίζουν να
διατυπώνονται εκτιμήσεις ότι οι αξίες έχουν υπερτιμηθεί. Τότε εκδηλώνονται
μαζικές πωλήσεις και οι τιμές πέφτουν στα επίπεδα που κρίνονται ρεαλιστικά.
Καμιά φορά η πτώση αποδεικνύεται ισχυρότερη, με αποτέλεσμα η ισορροπία να
επιτυγχάνεται σε επίπεδα κατά πολύ χαμηλότερα απ’ αυτά που δικαιολογούνται.

7ΕΡΩΤ.: Ποιος είναι ο ρόλος των κυβερνήσεων και των Κεντρικών Τραπεζών
σε περιόδους κρίσης;

ΑΠΑΝΤ.: Ο ρόλος είναι συμπληρωματικός, αφού τόσο οι κυβερνήσεις όσο και οι
Κεντρικές Τράπεζες στοχεύουν στο να ξεπερασθεί μια κρίση και να ισορροπήσουν
οι αγορές. Από την πλευρά τους, οι Κεντρικές Τράπεζες παρεμβαίνουν στις αγορές
χρήματος και συναλλάγματος, χρησιμοποιώντας για όπλο τα επιτόκια, κάνοντας
ανάλογα ακριβό ή φθηνό το χρήμα, προκειμένου να εκτονωθούν οι κερδοσκοπικές
πιέσεις και να σταθεροποιηθεί η ισοτιμία του νομίσματος. Η κυβέρνηση, αλλά και
οι Κεντρικές Τράπεζες, προσπαθούν από την άλλη πλευρά με δηλώσεις, αλλά και με
τα απαιτούμενα μέτρα να καθησυχάσουν τις ανησυχίες και να επαναφέρουν την
ηρεμία στις αγορές. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι οι δηλώσεις που έκανε ο
πρόεδρος Κλίντον για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας θεωρούνται η αιτία
της ανάκαμψης που σημειώθηκε την Τρίτη στην Γουώλ Στρητ και εν συνεχεία και
στα άλλα Χρηματιστήρια.

8ΕΡΩΤ.: Τι μπορεί να σημαίνει η κρίση στα Χρηματιστήρια και στις
χρηματαγορές για την ελληνική οικονομία;

ΑΠΑΝΤ.: Μία παρατεταμένη κρίση στο Χρηματιστήριο και στις αγορές χρήματος και
συναλλάγματος μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ελληνική οικονομία, αφού μπορεί
να σημάνει γενικότερη άνοδο των επιτοκίων, πράγμα που αυξάνει τους τόκους
εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους και συνεπώς τα ελλείμματα, καθώς και το
κόστος δανεισμού επιχειρήσεων και καταναλωτών. Από την άλλη πλευρά, η
εξασθένηση του εθνικού νομίσματος αυτόματα αυξάνει το κόστος δανεισμού όλων
όσων έχουν δανεισθεί σε συνάλλαγμα (Δημόσιο και επιχειρήσεις).

Τέλος, η υποχώρηση των τιμών στο Χρηματιστήριο, εκτός από το χάσιμο περιουσιών
που συνεπάγεται, καθιστά δυσκολότερη την άντληση φθηνών κεφαλαίων από τις
επιχειρήσεις, ενώ δυσκολεύει και το πρόγραμμα μετοχοποιήσεων που γίνονται
κυρίως μέσω του Χρηματιστηρίου.

9ΕΡΩΤ.: Η τωρινή κρίση έχει εξωγενή αίτια;

ΑΠΑΝΤ.: Ναι. Τραπεζίτες, χρηματιστές, αλλά και οι επικεφαλής της Κεντρικής
Τράπεζας και του Χρηματιστηρίου θεωρούν ότι οι κλυδωνισμοί που σημειώνονται
στην ελληνική αγορά οφείλονται αποκλειστικά στη διεθνή χρηματιστηριακή κρίση.
Μόλις αυτή ξεπεραστεί θα ησυχάσουν οι αγορές.

10 ΕΡΩΤ.: Η πορεία της ελληνικής οικονομίας δικαιολογεί τους
φόβους που έχουν διατυπωθεί;

ΑΠΑΝΤ.: Η θετική εξέλιξη του πληθωρισμού, η μείωση των ελλειμμάτων, η
διαφαινόμενη καθήλωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών,
δείχνουν ότι και η Ελλάδα βρίσκεται σε τροχιά σύγκλισης. Επίσης η ανάληψη της
Ολυμπιάδας του 2004, αλλά και τα κέρδη επιχειρήσεων που έχουν εισηγμένες
μετοχές στο Χρηματιστήριο θεωρούνται ως θετικά στοιχεία για την
χρηματιστηριακή αγορά. Φυσικά υπάρχουν προβλήματα, όπως υπάρχουν σε κάθε
οικονομία, αλλά με κανένα τρόπο δεν δικαιολογούν τους φόβους που διατυπώνονται.

ΜΠΟΡΕΙ το Χονγκ Κονγκ να είναι μια μικρή αγορά για τις ευρωπαϊκές εταιρείες,
αλλά η πρόσφατη κρίση, που ακόμη δεν είναι γνωστό αν έχει ολοκληρώσει τον
κύκλο της, αναπόφευκτα θα έχει συνέπειες στις ευρωπαϊκές εξαγωγές στην
περιοχή. Μολονότι οι εξαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Νοτιοανατολική Ασία
δεν ξεπερνούν το 10%, αναμένεται να μειωθούν δραστικά, για όσο ακόμη τα
ασιατικά επιτόκια θα διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα. Η σουηδοελβετική εταιρεία
ΑΒΒ ήδη αποφάσισε να περικόψει 10.000 θέσεις εργασίας. Το λεγόμενο ασιατικό
θαύμα τώρα απογοητεύει και τις ευρωπαϊκές εταιρείες τροφίμων και ποτών. Η
αναταραχή υποχρεώνει σε μείωση κερδών την Γκίνες και την Γκραντ Μετ, που
πρόκειται να συγχωνευτούν. Δυσάρεστες αναμένονται οι συνέπειες και για τη
Γιουνιλέβερ, τη Νεστλέ, την Πρόκτερ & Γκαμπλ και την Κόκα – Κόλα.