Η Οδύσσεια των τοξικών

ι υπερπόντιες περιπέτειες των τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων φαίνεται ότι
τελειώνουν. Η μεταφορά τους από τις αναπτυγμένες χώρες, σε χώρες όπου το
κόστος για την εξουδετέρωσή τους είναι χαμηλότερο ή όπου η περιβαλλοντική
νομοθεσία και η εφαρμογή της είναι χαλαρότερες έχει ήδη κηρυχθεί παράνομη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπέγραψε με τριετή καθυστέρηση τη Σύμβαση της Βασιλείας που
απαγορεύει από 1/1/1998 την εξαγωγή τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων από τις
χώρες του ΟΟΣΑ προς τρίτες χώρες.

Κάθε χρόνο τουλάχιστον 2 εκατομμύρια τόνοι τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων
που παράγει η βιομηχανία και η γεωργία στην Ευρώπη εξακολουθούν να περνούν τα
ενδοευρωπαϊκά σύνορα.

Τα ρεύματα αυτού του ιδιότυπου τουρισμού, στον οποίο υποβάλλονται τα αζήτητα
τοξικά, έχουν και εντός της Ε.Ε. σαφή φορά: κινούνται από τις χώρες με αυστηρή
νομοθεσία, όπου το κόστος για την εξουδετέρωσή τους είναι υψηλό, προς χώρες με
χαλαρότερη νομοθεσία και χαμηλό κόστος. Οι διαφορές αυτές από χώρα σε χώρα
είναι τόσο σημαντικές ώστε η εξαγωγή των αποβλήτων να παραμένει σε πολλές
περιπτώσεις φθηνότερη επιλογή ­ ακόμη και σε αποστάσεις που φθάνουν τα 5.000
χλμ. Η διάθεση αποβλήτων στη Δανία π.χ. κοστίζει γύρω στις 30.000 δρχ. ανά
τόνο, στη Γερμανία το αντίστοιχο κόστος είναι 12.000 δρχ., ενώ το μέσο κόστος
ανά τόνο αποβλήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 3.000 δρχ. Για τα τοξικά
απόβλητα, όπως το κλοφέν, η διάθεσή τους κοστίζει πάνω από 1 εκατ. δρχ. ανά
τόνο. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, το διασυνοριακό πηγαινέλα των τοξικών
αποβλήτων επέτρεψε σε αυτούς που τα παράγουν να αποφύγουν το 1992 κόστος ύψους
από 60 ώς 75 δισ. δρχ. Το μεγαλύτερο μέρος των τοξικών και επικίνδυνων
αποβλήτων, που παλαιότερα έπαιρνε τον δρόμο προς την Ανατολή, ήταν τα απόβλητα
που η Δυτική Γερμανία έστελνε στους αδελφούς της στο τότε λαοκρατικό της ήμισυ
­ γύρω στους 500.000 τόνους τον χρόνο. Από την Αυστρία έφευγαν προς τις
ανατολικές χώρες 50.000 τόνοι τον χρόνο, από την Ιταλία 50.000, από την
Ολλανδία 35.000. Η Γερμανία και μετά την επανένωσή της εξακολουθεί να
φροντίζει για την καθαριότητα εξάγοντας μεγάλο μέρος των τοξικών και
επικίνδυνων αποβλήτων της στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ολλανδία ­ ενώ
συνεχίζεται αμείωτη η μεταφορά τοξικών αποβλήτων προς τα ανακτηθέντα εδάφη της
πρώην Ανατολικής Γερμανίας.

Οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς τοξικών αποβλήτων είναι το Βέλγιο, ακολουθούμενο από
τη Γαλλία και τη Βρετανία. Η Ελλάδα, με σχετικά χαμηλή βιομηχανική παραγωγή,
εξάγει μικρές ποσότητες τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων, κυρίως στη Βρετανία
και τη Γαλλία, όπου καίγονται σε ειδικά εργοστάσια. Η αποτέφρωση των τοξικών
αποβλήτων όμως συνεπάγεται ιδιαίτερα περιβαλλοντικά προβλήματα που επιβαρύνουν
τις χώρες υποδοχής.

Η γερμανική επιχείρηση, που την περίοδο 1991 – 1992 ξεφορτώθηκε στην Αλβανία
500 τόνους απαγορευμένων ή ληγμένων οργανοχλωριωμένων φυτοφαρμάκων με υψηλή
περιεκτικότητα σε διοξίνες, απέφυγε, για κάθε τόνο που εξήγαγε, κόστος ύψους
περίπου 1,2 εκατ. δρχ. ­ όσο θα έπρεπε να πληρώσει αν η εξουδετέρωση αυτών των
τοξικών αποβλήτων γινόταν στη Γερμανία. Μετά το σκάνδαλο που ξέσπασε, ύστερα
από καταγγελία της Greenpeace, το γερμανικό υπουργείο Περιβάλλοντος
υποχρεώθηκε να υποσχεθεί ότι θα παραλάβει πίσω αυτά τα τοξικά απόβλητα και
διέθεσε για τον σκοπό αυτόν γύρω στο 1,5 δισ. δρχ. ­ πάνω από τα διπλά απ’
ό,τι θα δαπανούσε αν αυτά τα τοξικά απόβλητα δεν είχαν ποτέ «ταξιδέψει» στην
Αλβανία. Αυτό ήταν το άδοξο τέλος μιας από τις πολλές παράνομες περιπτώσεις
εξαγωγής τοξικών αποβλήτων από μια ευημερούσα χώρα του Βορρά, με αυστηρή
νομοθεσία για το περιβάλλον, προς μια χώρα φτωχή, αποδιοργανωμένη και
διψασμένη για ξένο συνάλλαγμα. Η μακριά αλυσίδα παρόμοιων περιστατικών που
ήρθαν στο φως της δημοσιότητας, με θύματα χώρες της Αφρικής, της Λατινικής
Αμερικής καθώς και του πρώην κομμουνιστικού συνασπισμού ξεσήκωσε θόρυβο και
κινητοποίησε τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και τη διεθνή κοινή γνώμη. Η
υπογραφή από την Ευρωπαϊκή Ένωση της συνθήκης της Βασιλείας απαγορεύει ρητά
την εξαγωγή επικίνδυνων και τοξικών αποβλήτων από την Ε. Ε. προς χώρες ή μέλη
του ΟΟΣΑ. Τα νόμιμα υπερπόντια ταξίδια των τοξικών προς τις φτωχές χώρες της
Αφρικής, της Ασίας και της Ανατολικής Ευρώπης θα σταματήσουν.

Στην εσωτερική αγορά ωστόσο τα απόβλητα, τοξικά ή μη, που εξάγονται «προς
επανεπεξεργασία» δεν είναι παρά εμπορεύματα που, σύμφωνα με τις αρχές που
διέπουν τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές, θα εξακολουθήσουν να διακινούνται
ελεύθερα. Μόνο η πλήρης εναρμόνιση της νομοθεσίας και του κόστους θα
αναχαίτιζε αποτελεσματικά τις ροές των τοξικών από χώρα σε χώρα της Ε.Ε. Το
οικονομικό δέλεαρ για την παράνομη εξαγωγή προς τις φτωχότερες τρίτες χώρες
παραμένει ισχυρό.

Απόδειξη η εμφάνιση μιας ιδιότυπης «μαφίας τοξικών», τη δράση της οποίας
απεκάλυψε η Greenpeace τον περασμένο Σεπτέμβριο. Νομότυπες εταιρείες με έδρα
στην Ιταλία, την Ελβετία, τη Γαλλία, τη Γερμανία διακινούν παράνομα τοξικά και
ραδιενεργά απόβλητα προς τις φτωχές χώρες ή απλώς τα ρίχνουν στη θάλασσα.