Οκτώ σωσίβια για να μη ναυαγήσουν τα Ταμεία

Μόνο αν κατανοηθεί το κόστος της μη επίλυσης των προβλημάτων του ασφαλιστικού
θα γίνουν αποδεκτές και οι τολμηρές μεταρρυθμίσεις του, τόνισε χθες ο
καθηγητής Γιάννης Σπράος, επικεφαλής της Επιτροπής, που μελέτησε το τι ισχύει
και το τι θα συμβεί με τα ασφαλιστικά ταμεία.

Οι οκτώ κυριότερες προτάσεις της Επιτροπής έχουν ως εξής:

1Ανάγκη επιμήκυνσης του εργασιακού βίου, με κατάργηση των προνομίων για
πρόωρη συνταξιοδότηση. Η αύξηση των γενικών ορίων προς συνταξιοδότηση
προτείνεται ως έσχατη λύση.

Στην έκθεση τονίζεται ότι η μεγάλη συγκριτικά δαπάνη για συντάξεις πρέπει να
αναζητηθεί στην ανισότητα της κατανομής της δαπάνης. Η ανισότητα αυτή έχει δύο διαστάσεις:

* Το ύψος της σύνταξης ή των συντάξεων. Πολλά άτομα εισπράττουν συντάξεις
μεγαλύτερες από το εισόδημα από την εργασία, ενώ η ελαστικότητα των
αντισωρευτικών διατάξεων σημαίνει ότι το ίδιο άτομο μπορεί να εισπράξει
πολλαπλές συντάξεις.

* Η ηλικία συνταξιοδότησης. Συγκριτικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση κατηγορίες
ατόμων συνταξιοδοτούνται σε νεαρή ηλικία. Με δεδομένο ότι τα τυπικά όρια
ηλικίας του ΙΚΑ ελάχιστα διαφέρουν από ανάλογα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η
συνταξιοδότηση πιο ενωρίς επιτυγχάνεται με τους εξής τρόπους:

*Με ειδικές διατάξεις για κατηγορίες ατόμων (μητέρες).

*Για συγκεκριμένα επαγγέλματα (αεροσυνοδοί Ολυμπιακής, βαρέα και ανθυγιεινά).

*Με ειδικό όριο σε Ταμεία εκτός ΙΚΑ.

*Μέσω συντάξεων αναπηρίας.

* Με ειδικές διατάξεις που έχουν σχέση με τον χρόνο υπηρεσίας (35ετία, πολλές
φορές συνδυαζόμενη με διατάξεις του είδους «ένα έτος μετράει για 1,5»).

*Σε κατηγορίες συντάξεων χωρίς όριο ηλικίας (π.χ. συντάξεις χηρείας, άγαμες θυγατέρες).

Έτσι η Επιτροπή προτείνει στην έκθεσή της τα εξής:

* Εξάλειψη αντικινήτρων παραμονής στην εργασία (π.χ. εργασία συνταξιούχων,
συντάξεις άνω του 100%).

* Εξέταση περιπτώσεων συνταξιοδότησης χωρίς όριο ηλικίας.

* Εξέταση ειδικών περιπτώσεων κλάδων εργαζομένων με χαμηλά όρια ηλικίας.

*Εξέταση περιπτώσεων ειδικής μεταχείρισης μητέρων.

* Εξέταση εξίσωσης γενικών ορίων ανδρών – γυναικών.

* Εξέταση αύξησης γενικών ορίων (ως τελευταία λύση).

Σε κάθε περίπτωση ­ επισημαίνεται στην έκθεση ­ είναι σημαντικό να υπάρχει
προειδοποίηση και ειδικό καθεστώς γι’ αυτούς κοντά στη συνταξιοδότηση.

«Είναι σημαντικότερο να εξαλειφθούν τα κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση πριν
προχωρήσει κανείς σε βίαιες αλλαγές ορίων ηλικίας», τονίζεται στην έκθεση,
στην οποία προστίθεται ότι υπάρχουν περιθώρια επιμήκυνσης του εργασιακού βίου.
Χαρακτηριστικά τονίζεται ότι η μέση ηλικία συνταξιοδότησης στο ΙΚΑ έχει τα
τελευταία 15 έτη μια ελαφρά πτωτική τάση. Ο μέσος όρος υποκρύπτει μια σαφή
αύξηση των ατόμων που συνταξιοδοτούνται πριν από τα 60. Ταυτόχρονα το
προσδόκιμο επιβίωσης ενός άνδρα στην ηλικία των 60 ετών έχει αυξηθεί από 77 το
1970 σε 79,5 χρόνια ενώ για τις γυναίκες από 79 σε 82,3 και αναμένεται
περαιτέρω θεαματική βελτίωση.

2Κατάργηση του συστήματος βαρέων – ανθυγιεινών επαγγελμάτων:
προτείνεται στην έκθεση η κατάργηση αυτών των επαγγελμάτων μαζί με το
επασφάλιστρο, πράγμα που θα δώσει μια ανάσα σε χειμαζόμενους κλάδους της
βιομηχανίας. Τμήμα του επασφάλιστρου θα μπορεί να διοχετευτεί σε σκοπούς που
βελτιώνουν την υγιεινή και ασφάλεια στους χώρους εργασίας. Το σύστημα αυτών
των επαγγελμάτων καλύπτει σήμερα το 50% των ασφαλισμένων στο ΙΚΑ.

3Κατάργηση των κατωτάτων ορίων συντάξεων και καθιέρωση της Εθνικής
Σύνταξης. Προτείνεται το ρόλο των κατώτατων ορίων να παίζει η Εθνική Σύνταξη,
ένα ποσό που θα χορηγείται με τη συμπλήρωση 65 ετών σε όλους τους Έλληνες
πολίτες ή μόνιμους κατοίκους της Ελλάδος. Η Εθνική Σύνταξη θα διαφοροποιείται
σύμφωνα με ορισμένες ανάγκες. Σε ένα εκ των προτέρων ορισμένο διάστημα η
Εθνική Σύνταξη θα ενοποιηθεί με τη βασική σύνταξη του ΟΓΑ (τώρα είναι 34.000
δρχ. το μήνα) και τη σύνταξη ανασφάλιστων. Αφού οι συνταξιούχοι, τονίζεται
στην έκθεση, υπερβαίνουν ήδη σε αριθμό τον πληθυσμό άνω των 65 δεν αναμένεται
να υπάρχουν νέοι δικαιούχοι Εθνικής Σύνταξης. Η σύνταξη αυτή δεν πρέπει να
οδηγήσει σε αυξήσεις συντάξεων αλλά σε ανακατανομή του μέσου όρου μεταξύ της
εθνικής και της σύνταξης του Ταμείου.

Ένα άλλο κομμάτι πέραν της Εθνικής Σύνταξης θα προέρχεται από τις εισφορές των
εργαζομένων ενώ είναι δυνατή και η επαγγελματική ιδιωτική ασφάλιση. Δηλαδή το
σημερινό διανεμητικό σύστημα προτείνεται να συμπληρωθεί με ένα κεφαλοποιητικό.
Παράλληλα προτείνεται θεσμοθέτηση πλαισίου για την επαγγελματική ιδιωτική ασφάλιση.

4Μείωση των μεγάλων συντάξεων. Στην έκθεση τονίζεται ότι σε πολλές
περιπτώσεις η σύνταξη υπερβαίνει τις αποδοχές του εν ενεργεία εργαζόμενου. Το
γεγονός αυτό ­ τονίζεται ­ στερείται κάθε οικονομικής λογικής, αφού
επιβραβεύει την μη εργασία.

5 Έμμεση αύξηση των εισφορών στις ΔΕΚΟ. Στην έκθεση τονίζεται ότι οι
εισφορές είναι υψηλές σε τομείς της οικονομίας που εκτίθενται στον ανταγωνισμό
(ιδιωτικός τομέας) και σχετικά χαμηλές (με υψηλή επιδότηση) σε τομείς που
απευθύνονται στο εσωτερικό (Δημόσιο, ΔΕΚΟ). Η προώθηση της ανταγωνιστικότητας
­ αναφέρεται στην έκθεση ­ θα υπαγόρευε ακριβώς το αντίθετο. Όσον αφορά τη
λύση της αύξησης του ποσοστού εισφοράς του ΙΚΑ αυτή θεωρείται στην έκθεση ως
το ύστατο όπλο.

6Αυστηροποίηση των συντάξεων αναπηρίας. Μέριμνα για την αποφυγή
καταστρατηγήσεων για συντάξεις αναπηρίας στην νέα κύρια σύνταξη του ΟΓΑ.

7Δημιουργία ενός αποτελεσματικού και ευέλικτου πλαισίου διαχείρισης των αποθεματικών.

8Ενοποίηση ασφαλιστικών ταμείων. Τονίζεται ότι το σύστημα πολλών
Ταμείων θα μπορούσε να λειτουργεί ως να ήταν ενιαίο, αν υπήρχε αλληλεγγύη
φορέων κοινωνικής ασφάλισης ­ τα πλεονάσματα ήταν διαθέσιμα να χρηματοδοτούν
ελλείμματα. Ένα τέτοιο σύστημα προτείνεται να λειτουργήσει με επανίδρυση και
εμπλουτισμό του Λογαριασμού Αλληλεγγύης Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης (ΛΑΦΚΑ).

ΑΝ ΘΕΛΑΤΕ να γράψετε ένα μυθιστόρημα, θα μπορούσατε να πείτε ότι τα επόμενα
χρόνια θα υπάρχουν δύο κόμματα, των εργαζομένων και των συνταξιούχων, τα οποία
θα συγκρουστούν. Με τα λόγια αυτά ο καθηγητής κ. Γιάννης Σπράος θέλησε να
δείξει το δυσοίωνο μέλλον των ασφαλιστικών ταμείων, κυρίως λόγω της γήρανσης
της κοινωνίας. Τα στοιχεία που αναλύονται στην έκθεση είναι εντυπωσιακά. Αρκεί
μόνο να αναφερθεί ότι αν δεν ληφθούν μέτρα, όχι μόνο μετά το έτος 2010 θα
είναι αδύνατη η πληρωμή συντάξεων, αλλά το έτος 2030 ένας εργαζόμενος θα
αντιστοιχεί σε έναν συνταξιούχο!

Ο πυρήνας του προβλήματος είναι γνωστός: ο αριθμός αυτών που πληρώνουν
εισφορές θα περιορίζεται, ενώ ο αριθμός των συνταξιούχων θα αυξάνεται. Στην
έκθεση αναλύονται τα δημογραφικά και κοινωνικά δεδομένα:

Η διάρθρωση του πληθυσμού αποτελεί τη βάση για τις δημογραφικές εξελίξεις. Σε
συνδυασμό με τις εργασιακές συνήθειες προδιαγράφεται τόσο ο αριθμός
συνταξιούχων όσο και των εργαζομένων που θα πληρώνουν για τις συντάξεις.
Σύγκριση των προβολών για τα έτη 1990, 2010 και 2030 οδηγεί στις εξής διαπιστώσεις:

Καταστροφική πτώση στη γεννητικότητα. Ήδη σήμερα κάθε χρόνο γεννιούνται
περίπου τα μισά παιδιά που γεννιούνταν το 1975.

Ραγδαία γήρανση του πληθυσμού. Το ποσοστό ατόμων άνω των 65 ανεβαίνει κατά 43%
ως το 2010. Ως το 2030, ένα τέταρτο του πληθυσμού θα είναι άνω των 65.
Ιδιαίτερα ταχεία είναι η αύξηση των ατόμων άνω των 75.

Οι εργαζόμενοι αποτελούν μόνο το 37% του πληθυσμού. Ως ποσοστό του πληθυσμού,
αυτό δεν αλλάζει πολύ το 2010 (39%). Αυτό όμως προκαλείται από την πτώση του
αριθμού παιδιών, που αντισταθμίζεται από την αύξηση των ηλικιωμένων. Αν
εξεταστούν μόνο οι ηλικιωμένοι, τότε ο αριθμός εργαζομένων για κάθε ηλικιωμένο
(άνω των ορίων του ΙΚΑ) πέφτει από 2,24 σε 1,78 (κατά 20%).

Η θέση των εργαζομένων επιδεινώνεται δραματικά μετά το 2010, με τη μικρή
είσοδο νέων εργαζομένων, που οφείλεται στη χαμηλή γεννητικότητα μετά το 1980.
Το 2030 θα αντιστοιχούν μόνο 1,26 εργαζόμενοι σε κάθε άτομο άνω των ορίων του ΙΚΑ.

Εμφανίζονται πολλοί εργαζόμενοι μετά τα κανονικά όρια του ΙΚΑ. Η μεταφορά
εργαζομένων από αγροτικές σε αστικές δραστηριότητες θα περιορίσει τον αριθμό
εργαζομένων και θα επιδεινώσει την κατάσταση.

Στην έκθεση τίθεται το ερώτημα αν υπάρχει «παράθυρο ευκαιρίας» ως το 2005. Η
απάντηση είναι ένα επιφυλακτικό «ναι», που οφείλεται σε δύο ευνοϊκές συγκυρίες:

Πρώτον, ως το 2010 θα συνεχίσει να αυξάνεται ο αριθμός εργαζομένων με την
είσοδο σχετικά πολυάριθμων ηλικιών στην αγορά εργασίας.

Δεύτερον, στην πυραμίδα του 1990 διαπιστώνεται η ύπαρξη ενός «εξογκώματος»
στις ηλικίες μεταξύ 55 και 65, αυτών που γεννήθηκαν στον μεσοπόλεμο. Σήμερα,
οι ηλικίες αυτές έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί.

Η ύφεση στις συνταξιοδοτήσεις θα συνεχιστεί, ώσπου να φτάσει η σειρά των
40άρηδων του 1990 (γεννηθέντες περί το 1950), δηλαδή περί το 2005. Οι γενιές
αυτές είναι οι μεγαλύτερες στην ιστορία της Ελλάδας και θα έχουν τα
περισσότερα συσσωρευμένα ασφαλιστικά δικαιώματα.

Η ανάπαυλα ως το 2005 είναι μικρής διάρκειας και αβέβαιου οικονομικού αντικρύσματος.