Αλβανία: η αναρχία κοστίζει ακριβά

Ο Λάντι έχει το καλύτερο εστιατόριο στους Αγίους Σαράντα, πάνω στο κύμα, και
με φόντο στα δυτικά, σε μόλις μερικά μίλια, την Κασσιόπη και την Κέρκυρα. Το
όνειρο του Λάντι απέχει τόσο ακριβώς από την ζωή του. Θέλει τον τουρισμό και
ξέρει ότι μπορεί να τον έχει, αφού η περιοχή είναι πανέμορφη και πάμφθηνη.

Και ξέρει ότι δεν πέφτει έξω για τις προοπτικές της παραθαλάσσιας Αλβανίας,
διότι, όπως με περηφάνια λέει, έκανε στα καλύτερα «σχολεία». Στην σχολή του
ΕΟΤ στην Κέρκυρα (με υποτροφία του Χότζα) και τέσσερα χρόνια σερβιτόρος στο
ονομαστό «Μοντάνα» της Ευρυτανίας.

Αλλά ο Λάντι ξέρει και κάτι ακόμη: Τα Καλάσνικοφ της εξέγερσης του Νότου
στοίχισαν σε όνειρα και σε ελπίδες.

Τώρα, ο Νότος είναι ήσυχος, αλλά οι πληγές της εξέγερσης είναι τόσο βαθιές,
που ίσως υποθηκεύσουν το μέλλον δύο και τριών γενιών.

Τώρα, στο μαγαζί του Λάντι οι πελάτες ακουμπάνε στις καρέκλες τα ελαφριά
πανωφόρια τους και όχι τα Καλάσνικοφ και τις Μπερέτες, όπως πριν από ένα μήνα.
Όμως, όπως λέει ο Λάντι, η κατάσταση είναι χειρότερη. Οι τουρίστες δεν θα
‘ρθουν το επόμενο καλοκαίρι.

Η «Ηπειρωτική» που ερχόταν εδώ, έκανε συμφωνία με τον Λάντι για το καλοκαίρι
του ’99! «Φέτος δεν ήρθαν, του χρόνου φοβούνται, ο κόσμος δεν έχει λεφτά και
το κράτος επίσης. Τι θα γίνει;»

Ο τυχερός. Ο Τεκί Μετχότζα (δεξιά) εισπράττει 5 εκατομμύρια λεκ από τον υπεύθυνο της VEFA στους Αγίους Σαράντα, Τσεβέτ Κοτσίου

Ο ΝΟΤΟΣ ηρέμησε, αλλά οι άνθρωποι ανησυχούν ακόμη περισσότερο τώρα, ίσως διότι
κατάλαβαν ότι η αναρχία είναι μια ιστορία που κοστίζει ακριβά και σε χρήμα!

Τα Καλάσνικοφ, σύμφωνα με την κυβερνητική εξαγγελία, πρέπει να παραδοθούν
μέχρι την ερχόμενη Δευτέρα. Ακόμη και το υπουργείο Δημόσιας Τάξης λέει ότι
έχουν παραδοθεί ή κατασχεθεί περίπου 100.000 όπλα. Βέβαια, το νούμερο είναι
ασήμαντο, ίσως μόλις φθάνει στο 1/10 αυτών που εκλάπησαν. Άλλωστε, ο Χότζα
ήθελε ένα Καλάσνικοφ και ένα Μπούνκερ (τα τσιμεντένια πολυβολεία τσέπης) για
κάθε Αλβανό και φρόντισε να τους τα δώσει. Τώρα, τα πρώτα κρύφτηκαν στα σπίτια
και τα δεύτερα απλώς υπάρχουν. Και μπορεί τα κρυμμένα Καλάσνικοφ να ανησυχούν
τα χωριά στα σύνορά μας, αλλά περισσότερο απ’ όλους ανησυχούν τον ίδιο τον
Νάνο. Ξέρει ότι δεν μπορεί να πείσει για βοήθεια και δάνεια ούτε το Διεθνές
Νοσμισματικό Ταμείο ούτε την Παγκόσμια Τράπεζα ούτε τους μεγάλους
επιχειρηματίες, όταν γλυκύτατα τον ρωτούν: Και με τα όπλα τι γίνεται;

Ρούχα σε υπαίθριο παζάρι

Πόσο φερέγγυο είναι το αλβανικό Δημόσιο, υποσχόμενο ότι όποια βοήθεια δοθεί
τώρα θα χρησιμοποιηθεί πραγματικά για αναπτυξιακά έργα και όχι για την
καλοπέραση των «ημετέρων». Αλλά ακόμη κι αν πραγματικά η κυβέρνση τηρήσει
όλους τους όρους, τι θα γίνει αν ο Νότος ξαναπάρει τα όπλα, που ούτε παρέδωσε
και ούτε θα παραδώσει;

Τα Καλάσνικοφ μπήκαν στα σεντούκια και είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα
ξαναβγούνε, αλλά ο φαύλος κύκλος έχει αρχίσει: η Αλβανία πεινάει, το κράτος
δεν έχει λεφτά και οι ξένοι, λόγω εξέγερσης, είναι απρόθυμοι να βοηθήσουν. Ο
Νάνο, που στα Τίρανα οι Αλβανοί τον παρομοιάζουν με τον Σημίτη, έκανε το
χειρότερο που θα μπορούσε για τη θέση του, αλλά ίσως το καλύτερο για την
Αλβανία: πήρε το πλέον αντιδημοφιλές έργο. Σ’ έναν λαό όπου η ανεργία φθάνει
και το 50% (στον Βορρά και το 60%) και όπου ο πληθωρισμός με επίσημη πρόβλεψη
θα φθάσει το 55%, επιβάλλει από 1ης Οκτωβρίου ΦΠΑ 20% σχεδόν σε όλα τα είδη.
Ήταν ο μόνος τρόπος για να υπάρξουν φέτος δημόσια έσοδα, αλλά και για να
πεισθούν οι διεθνείς πιστωτικοί οργανισμοί να βοηθήσουν.

Όμως ο κόσμος πεινάει, η Βέφα και η Γιαλίτσια, οι δύο μεγάλες παράτραπεζες δεν
λένε να πληρώσουν τους χιλιάδες χαμένους, επενδύσεις δεν γίνονται για να βρουν
δουλειά και τώρα τι θα γίνει;

Στον δρόμο από τα Τίρανα μέχρι το Φίερι, ίσως τη δεύτερη σημαντικότερη
ηπειρωτική πόλη της Αλβανίας, ο Νάνο και κυρίως ο Τσέκα (ο αντίστοιχος
Ρωμαίος) κατάφεραν μέσα σε λίγες εβδομάδες να δείξουν ότι το κράτος υπάρχει.
Περίπου 7-8 αστυνομικά μπλόκα στα 110 χιλιόμετρα ενός ποτ-πουρί από υποψία
ασφάλτου, χαλικιού και κακοτράχαλου χωματόδρομου. Άλλα τόσα μπλόκα υπάρχουν σε
καθημερινή βάση και νοτιότερα, μέχρι το Τεπελένι. Από εκεί και μέχρι την
Κακαβιά και τους Αγίους Σαράντα, οι αστυνομικοί είναι ακόμη περισσότεροι και ο
δρόμος ακόμη χειρότερος. Είναι και το πρώτο μεγάλο αναπτυξιακό έργο που θα
γίνει στην Αλβανία και το πήρε μία ελληνική εταιρεία (Σαραντόπουλος Α.Ε.). Οι
Ιταλοί δραστηριοποιούνται στον Βορρά και τελευταίως ενέσκηψαν δυναμικά Τούρκοι
και Γερμανοί (κυρίως στο Ελμπασάν και στα Τίρανα).

Οι αστυνομικοί ελέγχουν αυτοκίνητα για όπλα. Και είναι αλβανικό παράδοξο να
συναντάς στα 25 χιλιόμετρα από τα Τίρανα μια μεγάλη υπαίθρια έκθεση κλεμμένων
πολυτελών αυτοκινήτων, ενώ δίπλα στον δρόμο το μπλόκο της Αστυνομίας να
ελέγχει αποκλειστικά για όπλα!

Οι αστυνομικοί στα μπλόκα δεν μοιάζουν σε τίποτα με τους δικούς μας. Πρώτον,
διότι στις στολές και στον εξοπλισμό επικρατεί πλήρης ανομοιομορφία. Άλλοι με
ιταλικά κράνη πάνω στις παλιές Suzuki της ΕΛ.ΑΣ. κι αλλοι με την ελληνική
ταινία του τροχονόμου πάνω στις moto Guzzi της ιταλικής Αστυνομίας. Αλλά οι
περισσότεροι πηγαίνουν πεζή. Πηγαίνουν με ότοστοπ στα μπλόκα και γυρίζουν στα
σπίτια τους με τον ίδιο τρόπο. Αλλά η παρουσία τους είναι εμφανής. Και
δεύτερον, σε αντίθεση με τους δικούς μας είναι ομιλητικότατοι με τους
δημοσιογράφους. Μ’ αυτά που περνάνε πώς αλλιώς; «Πέστε στο κανάλι σας (από τα
Τίρανα μέχρι τα Γιάννινα δεν υπάρχουν για Αλβανούς και Έλληνες αστυνομικούς
παρά μόνο κανάλια) ότι θέλουμε αυτοκίνητα και μοτοσυκλέτες. Και στολές. Και ασυρμάτους».

Τα Αστυνομικά Τμήματα στον Νότο έχουν επανδρωθεί και λειτουργούν καλύτερα απ’
ό,τι και πριν από την εξέγερση. Άλλωστε, το είπαμε: ο κόσμος έχει κουραστεί.
Οι άνθρωποι της Sigurimi, της μυστικής Αστυνομίας, έχουν αλλάξει στον Νότο. Κι
αυτό είναι σημαντικό μέτρο για την εξομάλυνση της κατάστασης, αφού κοινή είναι
η πεποίθηση και στο Αργυρόκαστρο και στους Αγίους Σαράντα ότι είχαν βάλει κάτι
περισσότερο από το χεράκι τους για την αποσταθεροποίηση. (Ο οδηγός ταξί, ο
Χαϊρεντίν, δείχνει τα πλαστικά λουλούδια στον δρόμο προς τους Αγίους Σαράντα:
«Εδώ, η SIG του Μπερίσα σκότωσε τον φίλο μου, που αρνήθηκε να γίνει ρουφιάνος
τους». Ο Νότος έχει πολλούς ήρωες, αλλά τώρα ρωτάει αν τους χρειαζόταν. Μέχρι
εκεί φθάνει η απογοήτευσή τους…).

Ο Μπερίσα εξακολουθεί να είναι το ίδιο μισητός στον Νότο, αλλά όπως φαίνεται
και στην υπόλοιπη Αλβανία. Οι διαδηλώσεις που καθημερινά οργανώνει στα Τίρανα,
είναι ιδιαίτερα αναιμικές. Και είναι σίγουρο ότι περισσότερο προσπαθεί να
συσπειρώσει τους απογοητευμένους οπαδούς του, παρά να ενοχλήσει την κυβέρνηση
Νάνο. Ένας 52χρονος γιατρός (Μπερίσα) εναντίον ενός 42χρονου οικονομολόγου
(Νάνο) με τον ίδιο «πατέρα» (Χότζα), αλλά εντελώς διαφορετικές προσωπικότητες.
Ο φοιτητής Μπερίσα ήταν σκοτεινός όπως και στην εξουσία. Ο φοιτητής Νάνο ήταν
από τους πρώτους Αλβανούς ρόκερ με δικό του συγκρότημα (όπως αναφέρεται στο
βιβλίο του Ίλι Πολοβίνα «Νάνο-Μπερίσα», εκδόσεις «Κοστόγιαννος»).

Η Αλβανία, λοιπόν, δεν ακούει πια τα Καλάσνικοφ. Οι μόνοι απόηχοι των μηνών
της εξέγερσης ακούγονται στη Χειμάρρα, τα βράδια, βαθιά μέσα στη… θάλασσα.
Εκεί, οι πρώην εξεγερμένοι κράτησαν εκτός από τις κινέζικες ή αλβανικές
απομιμήσεις του διάσημου σοβιετικού πολυβόλου και τις αντιαρματικές νάρκες,
που πήραν από τις στρατιωτικές αποθήκες. Τις κράτησαν, γιατί ο δυναμίτης
σπανίζει και οι ψαράδες τις χρησιμοποιούν στη δουλειά τους!

Η απορία πολλών είναι για τον βαρύ οπλισμό που δεν παραδόθηκε. Είναι ακόμη
άγνωστο τι απέγιναν τα τέσσερα κινέζικα MIG που εξαφανίστηκαν από το
αεροδρόμιο των Τιράνων!

Όσο για τα σκάφη της αλβανικής Ακτοφυλακής, αυτά βρίσκονται ακόμη
μισοβυθισμένα στο λιμάνι των Αγίων Σαράντα. Όμως, οι πειρατές της Κέρκυρας
έχουν γυρίσει στα κοπάδια τους, στα Εξαμίλια (μερικά χιλιόμετρα βόρεια της
Σαγιάδας). Κάτι οι ελληνικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, κάτι τα πολεμικά μας
που περιπολούν, βοήθησαν καθοριστικά να επουλωθεί η μεγάλη πληγή.

Η ζωή προσπαθεί να ξαναγυρίσει στην Αλβανία. Στο γήπεδο του Αργυροκάστρου η
παιδική ομάδα προπονείται, ενώ η κανονική των ανδρών παίζει «μπακότερμα».
Ωστόσο, οι λίγοι θεατές συζητούν για το κρέας που έφτασε τα 600 λεκ (1.200
δραχμές), όταν ο μηνιαίος μισθός συνήθως μόλις που φθάνει τα 10.000-15.000
λεκ! Ένας αξιωματικός της Αστυνομίας ή του Στρατού παίρνει 12.000 λεκ και οι
ξένοι επιχειρηματίες δεν δίνουν περισσότερα από 12.000 λεκ!

Ο Αλβανός κοιτάζει με θαυμασμό του ξένους επιχειρηματίες, μια ενδιαφέρουσα
αστραφτερή ομάδα ανθρώπων που συνήθως μένει στο «Rogner», το καλύτερο
ξενοδοχείο (αυστριακών συμφερόντων) της αλβανικής πρωτεύουσας, που είναι
ταυτόχρονα και το κέντρο της κοσμικής ζωής εκεί. Οι περισσότεροι (το λένε
ακόμη και στην ελληνική πρεσβεία) είναι αεριτζήδες που φαλίρισαν τις
επιχειρήσεις τους στην Ελλάδα και στην Ιταλία και ήρθαν στα φθηνά μεροκάματα
και στη χώρα του λαθρεμπορίου, μπας και ρεφάρουν. Υπάρχουν και λίγοι σοβαροί,
αλλά αυτοί έρχονται για να δουν κι όχι για να θαμπώσουν τους εν συγχύσει
κυβερνητικούς αξιωματούχους, που βλέπουν τις Μερτσέντες των λαθρεμπόρων και τα
«Levis» στις βιτρίνες σε τιμές ελληνικές ­ δηλαδή απλησίαστες!

Στα υπαίθρια παζάρια θα βρει κανείς κυρίως παπούτσια με… ψηλά τακούνια. Η
μόδα πάει παντού και οι 25άρηδες έχουν τη διεθνή τους.

Τα ψηλά τακούνια βουλιάζουν στην πέτρα της Πλατείας Σκεντέρμπεη, της κεντρικής
πλατείας των Τιράνων. Μόνο στην ποιότητα διαφέρουν και, φυσικά, στις τιμές.
Ένα ζευγάρι κοστίζει 1.000 δραχμές. Τα ίδια χρήματα απαιτούνται και για ένα
(κλεμμένο) μπροστινό φλας της Μερτσέντες.

Φλας και ρόδες και τιμόνια βρίσκει κανείς σε πάγκους δίπλα από άλλους με
ντομάτες και άλλα κηπευτικά. Σε άλλους πάγκους βρίσκει κανείς μαζί και στις
ίδιες τιμές κρασί, λάδι και… λάδια αυτοκινήτων!

Περνώντας από τις πόλεις και τα χωριά θα δει κάποιος σήμερα, εκτός από τους
πάγκους, τους ίδιους νέους με τα Καλάσνικοφ να στέκονται άοπλοι όσο και άεργοι
περιμένοντας… τι;

Το λέει καλύτερα ο νέος μας γενικός πρόξενος στο Αργυρόκαστρο, κ. Μ.
Κακιούσης: «Οι Αλβανοί, καταπιεζόμενοι επί Χότζα, έκαναν ότι δούλευαν και το
κράτος έκανε ότι τους πλήρωνε. Σήμερα, θέλουν να δουλέψουν, αλλά το κράτος δεν
μπορεί να τους πληρώσει»…

ΚΙ ΟΜΩΣ γυρίζει… Για τον Τσέκε, που έχει ένα συμπαθέστατο ξενοδοχείο στους
Αγίους Σαράντα, αυτό που του συνέβη προχθές είναι για τους Αλβανούς κάτι
περισσότερο απ’ ό,τι το ΛΟΤΤΟ για τους Έλληνες. Ο άνθρωπος είχε επενδύσει
10.000.000 δραχμές στη VEFA, την σημαντικότερη παρατράπεζα. Έζησε την εξέγερση
και τις πρώτες δύσκολες ημέρες της ηρεμίας. Μέχρι προχθές, που τον ειδοποίησαν
ότι του επιστρέφουν τα χρήματά του!

Άλλες 100 οικογένειες στους Αγίους Σαράντα πήραν το ίδιο μήνυμα από τον Τσεβέτ
Κοτσίου, τον υπεύθυνο της παρατράπεζας στους Αγίους Σαράντα. Μέσα σε δύο
ημέρες, ο άνθρωπος της VEFA μοίρασε περίπου 1 δισεκατομμύριο δραχμές!

Στο σπίτι του, ένα διαμέρισμα στις παλιές πολυκατοικίες της πόλης, δύο
πράγματα εντυπωσιάζουν: οι πέντε σακούλες σκουπιδιών γεμάτες από λεκ και η
μεγάλη φωτογραφία αγκαλιά με τον Αλιμουσία, τον πλέον μισητό (μετά τον
Μπερίσα) άνθρωπο στον Νότο. Πρόεδρο και ιδιοκτήτη της VEFA.. Ο Κοτσίου
χαμογελάει πονηρά. Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Αλβανίας σήμερα τον ίδιο δεν τον
αγγίζει: «Εγώ πήρα τα χρήματα από τους ανθρώπους. Η εξέγερση με πρόλαβε και τα
έθαψα. Τώρα, τα επιστρέφω», λέει υπαινισσόμενος ακόμη και φόβο για τη ζωή του.
Επιμένει σ’ αυτή την εκδοχή, παρά τα εύλογα ερωτηματικά. Υποστηρίζει ότι η
VEFA θα επιστρέψει και αλλού χρήματα (μία ημέρα πριν, ο Αλιμουσία είχε
αποκλείσει κατηγορηματικά κάτι τέτοιο και ο Νάνο από το Χονγκ Κονγκ είχε
καλέσει τους Αλβανούς να ξεχάσουν το παρελθόν και να δουλέψουν για το μέλλον).
Όμως, στους Αγίους Σαράντα, προχθές και την Τρίτη, μοιράστηκαν χρήματα και
μάλιστα με μυστικότητα!

Ο Κοτσίου επιμένει για την αλήθεια του, αλλά ο Τεκί Μετχότζα δεν έχει τέτοιους
προβληματισμούς. Είχε δώσει κι αυτός 10.000.000 και προχθές τα έβλεπε ζεστά
στα χέρια του. Το χαμόγελό του ταξίδευε μέχρι τα Εξαμίλια, το χωριό του. «Εγώ
τα πήρα, μακάρι να τα πάρουν όλοι. Δεν πειράζει που έχασα τους τόκους. Πήρα
πίσω τουλάχιστον του κόπους μου από τα μεροκάματα στην Ελλάδα». Οι
περισσότεροι καταθέτες των παρατραπεζών είναι σαν τον Τεκί. Πέρασαν κρυφά τα
σύνορα πληρώνοντας ή νόμιμα (πάλι πληρώνοντας) και έζησαν, σαν σε
κινηματογραφική ταινία, μαζεύοντας τις δραχμές ή τις λιρέτες τους. Ο Τεκί, που
δέχτηκε να φωτογραφηθεί («είναι ωραίο να μοιράζεσαι τη χαρά σου με πολλούς»),
είναι από τους 100 τυχερούς που τώρα ξαναζούν στον Νότο. Υπολείπονται άλλοι
150.000 άνθρωποι που έπαιξαν στις παρατράπεζες, πολίτες ενός κράτους που τους
πέταξε από τη φυλακή του Χότζα στην καταναλωτική ασυδοσία του Μπερίσα…

ΣΤΑ 20 χιλιόμετρα από τα Τίρανα, προς τον Νότο, βρίσκεται εγκαταλελειμμένη η
τελευταία ανάμνηση από την εξέγερση. Ένα γαζωμένο ­ και λεηλατημένο ­
αυτοκίνητο. Έξι νεκροί από Καλάσνικοφ πλήρωσαν την βεντέτα (με αφορμή εμπόριο
όπλων στο Λαζαράτι ­ το πιο απείθαρχο χωριό του Νότου) από τις ημέρες της
εξέγερσης. Τα πλαστικά λουλούδια πάνω στο αυτοκίνητο, σημάδι πένθους, είναι
μια συνηθισμένη εικόνα στους δρόμους των αλβανικών οροπεδίων. Οι συμμορίες
έχουν ακόμη προηγούμενα, αλλά όλοι ελπίζουν πως με τα αστυνομικά μέτρα ακόμη
και οι βεντέτες θα περιοριστούν. Σήμερα, το τοπίο έχει ξεκαθαρίσει αρκετά,
ώστε όλοι να ξέρουν πως τους τελευταίους μήνες στην Αλβανία έδρασαν δύο ειδών
συμμορίες: οι πρώτες ­ το λένε και στο προξενείο μας στο Αργυρόκαστρο ­
υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν. Είναι η αλβανική μαφία με τα χοντρά
λαθρεμπόρια (σαρκός, ναρκωτικών και πετρελαίου – τσιγάρων) και οι
περιστασιακές συμμορίες. Οι δεύτεροι, άεργοι οπλισμένοι νεαροί, έδρασαν και
για τους πρώτους αλλά και αυτόνομα ­ όμως με τέτοια ασυδοσία, ώστε ενόχλησαν
τους μεγάλους. Όπως λέει ο πρόξενός μας κ. Κακιούσης, τρεις παράγοντες
εγγυώνται την ηρεμία στον Νότο: η μαφία, οι μεγάλοι επενδυτές και ο
φτωχόκοσμος. Και οι τρεις ομάδες χρειάζονται για τις δουλειές τους ένα
μίνιμουμ προβλεψιμότητας. Ήταν αναπόφευκτο, λοιπόν, οι πολλές ευκαιριακές
συμμορίες να διαλυθούν με την επανεμφάνιση του κράτους. Η αλβανική Αστυνομία,
έστω και ρακένδυτη, πέτυχε εντυπωσιακά χτυπήματα εναντίον τέτοιων ενόπλων
ομάδων, με σημαντικότερο την διάλυση της συμμορίας του Τζάνι, του οπλαρχηγού
του Αυλώνα που είχε πάει να ψηφίσει με το σμόκιν και τα παιδιά του συνοδεία
ενόπλων και η φωτογραφία του έκανε τον γύρο του κόσμου. Τότε, οι φήμες ήθελαν
να συνεργάζεται με τους σοσιαλιστές. Σήμερα, τον θέλουν να κρύβεται πότε στη
Χειμάρρα, πότε στην Πρεμετή, ακόμη και στην Ιταλία ή στην Βενεζουέλα. Οι
αστυνομικοί μέσα σ’ ένα μήνα διέλυσαν τη συμμορία του. Σκότωσαν έξι
πρωτοπαλίκαρά του κι έβαλαν στη φυλακή των Τιράνων τον αδελφό του και αλλά
πέντε μέλη της συμμορίας του.

Οι μεγάλες συμμορίες θα συνεχίσουν να υπάρχουν όσο η φτώχεια συναγωνίζεται τη
ζωή στην Αλβανία. Οι μικρές έχουν ήδη μπει μαζί με τα Καλάσνικοφ στις κρύπτες
και δεν προβλέπεται παρά να εμφανίζονται σποραδικά, όσο υπάρχουν ακόμη
απλήρωτοι λογαριασμοί.