ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κατασχέσεις με έξι «αν»

Αν η εφαρμογή του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) του Ποινικού Κώδικα (Π.Κ.)
και της παραγγελίας του εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών Α. Κανελλόπουλου γίνεται
από τα όργανα της τάξης δίχως την κακεντρεχή αγένεια που πολλές φορές τα κάνει
αντιπαθή στους πολίτες…

Αν ο νόμος περί δήμευσης εφαρμόζεται μόνο στις οριακές περιπτώσεις της μέθης,
των εκκωφαντικών θορύβων κ.λπ…

Αν συμφωνούμε όλοι στην αυτονόητη αρχή ότι η ελευθερία μας πρέπει να σταματά
εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία των άλλων…

Αν εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι σημαντικά αγαθά, όπως η ανθρώπινη ζωή,
πρέπει να συνεχίσουν να προστατεύονται…

Αν, και αυτό είναι το δύσκολο, καταφέρουμε να διαχωρίσουμε τις ποινικά
κολάσιμες πράξεις της οδήγησης σε κατάσταση μέθης, της σούζας εν μέσω πεζών
και οχημάτων και της κόντρας στην οδό Κύμης ή στη λίμνη της Βουλιαγμένης, από
την ευχαρίστηση του ποτού, την αγάπη για τη μηχανή, την επιδεξιότητα να τη
σηκώνεις στα δυο σου χέρια και την ευχαρίστηση που προσφέρει η γρήγορη οδήγηση…

Αν, δηλαδή, δούμε τον κόσμο καθαρά κι όχι συμπλεγματικά…

Τότε, θα δυσκολευτούμε να καταλάβουμε το παραλήρημα γνωστών κι αγνώστων για
την πρωτοβουλία που ανέλαβαν όργανα της συντεταγμένης πολιτείας να εφαρμόσουν
τους κανόνες που αφορούν την οδική συμπεριφορά.

Οι βάσεις των ανωτέρω αξιολογήσεων είναι οι εξής:

Το συνταγματικό ζήτημα: ο περιορισμός ενός των βασικών συνταγματικών
δικαιωμάτων, όπως είναι αυτό της ελεύθερης κίνησης, είναι γνωστό πως γίνεται
χάριν της δυνατότητας να ασκούν όλοι και ανεμπόδιστα το δικαίωμα αυτό. Είτε
πρόκειται για ήπιες και καθημερινές εκφάνσεις αυτής της ελευθερίας (περπατώ
ελεύθερα δίχως να με ρίχνουν κάτω και να με πατούν), είτε πρόκειται για
σοβαρές της στιγμές (σωματική ακεραιότητα κ.ο.κ.), η ελευθερία της κίνησης
εξασφαλίζεται μέσα από σειρά περιορισμών. Όταν δε, πρόκειται για μέσα οδικής
κυκλοφορίας, ο ΚΟΚ αποτελεί τη συστηματικότερη έκφραση αυτών των περιορισμών.
Αν, τέλος, προβλέπεται δικαστικός έλεγχος ή δικαστική κρίση για το οποιοδήποτε
προληπτικό ή κατασταλτικό μέτρο, τότε συνταγματικό πρόβλημα εν προκειμένω δεν
υπάρχει. Και η έως σήμερα αναποτελεσματική εφαρμογή όλων των προβλεπόμενων από
τον ΚΟΚ μέτρων παρέχει πειστική απάντηση για το αναγκαίον της προσφυγής στο
άρθρο 76 του Π.Κ. περί δήμευσης αυτοκινήτων κ.λπ.

Το νομικό θέμα: έχει γίνει σαφές ότι η κατάσχεση αυτοκινήτων και μοτοσυκλετών
δεν επιβάλλεται ως προληπτικό ή κατασταλτικό διοικητικό μέτρο, διότι η
νομοθεσία δεν προβλέπει κάτι τέτοιο· αντίθετα επιβάλλεται, δυνητικά, κατ’
εφαρμογήν του άρθρου 76 του Π.Κ. περί δήμευσης των μέσων με τα οποία
διαπράττονται (με δόλο) συγκεκριμένα πλημμελήματα και εν όψει του κινδύνου για
τη δημόσια τάξη, που προκαλείται από τα μέσα αυτά. Εδώ νομίζω ότι υπάρχει
πρόβλημα. Όχι από τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 76 σε συγκεκριμένες
περιπτώσεις, αλλά από το ενδεχόμενο να μην αποδειχθεί επαρκής η διάταξη αυτή
για να καλύψει τις γενικευμένες και ομοιόμορφες ενέργειες των αρχών έναντι
όλων των περιπτώσεων που εντοπίζουν. Καλό, λοιπόν, θα ήταν να προβλεφθεί στον
ΚΟΚ ειδική διάταξη για το ειδικό αυτό ζήτημα.

Η κακοδαιμονία της δυσπιστίας: ακούστηκε ότι, ως προς τον θόρυβο τουλάχιστον,
δεν είναι ανάλογη η δήμευση με τη ζημιά που προξενούν οι θορυβώδεις οδηγοί.
Αυτό δεν στέκει. Αφενός μεν είναι, με πέντε αποφάσεις του υπουργού Μεταφορών,
καθορισμένα τα όρια του επιτρεπτού θορύβου κι αφετέρου, κατά την παραγγελία
του εισαγγελέα, απλή υπέρβαση του ορίου δεν αρκεί για κατάσχεση, αλλά
απαιτείται εκκωφαντικός θόρυβος.

Κι εδώ τίθεται, ως δήθεν αντεπιχείρημα, το ερώτημα ποιος θόρυβος είναι
εκκωφαντικός. Κι ενώ η απάντηση είναι απλή (εκείνος ο θόρυβος που υπερβαίνει
κατά πολύ το επιτρεπόμενο όριο), δεν πείθει. Κι αυτό διότι στην Ελλάδα η
καχυποψία που γέννησε το αυταρχικό μετεμφυλιακό κράτος και η δικτατορία, αλλά
και η αναξιοπιστία της κρατικής μηχανής, κάνει αυτόματο το συμπέρασμα ότι όπου
ένα κρατικό όργανο έχει ευχέρεια να αποφασίσει, θα διαλέξει τη λύση που είναι
εις βάρος μας. Ως προς αυτά, ωστόσο, τα επιχειρήματα έχω να αντιτάξω τρεις
σκέψεις: α) η αδυναμία των κρατικών οργάνων να αποφασίζουν συνεπάγεται έντονη
πολιτική κρίση· β) η αποτελεσματικότητα, για την οποία όλοι ωρυόμαστε, ως ένα
αίτιό της έχει την έλλειψη διακριτικής ευχέρειας κατά τη λήψη των αποφάσεων·
γ) η μόνιμη κι εξ ορισμού καχυποψία έναντι των κρατικών οργάνων, από τα οποία
ταυτόχρονα έχουμε πολλές απαιτήσεις ή αποτελεί απλή έκφραση αδράνειας ή είναι
ένα ωραιότατο πρόσχημα για να αρνούμαστε τις υποχρεώσεις μας.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου
στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.