Πνεύμα ανθρωπιάς πρέπει να καθοδηγεί κάθε δικαστική απόφαση

ΧΩΡΙΣ ΝΑ διαθέτω τον ίδιο αριθμό συγγενών που να ασχολούνται επαγγελματικά με
τη δικαιοσύνη και, κυρίως, χωρίς ανάλογη εμπειρία με τον προϊστάμενο της
Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών κ. Κανελλόπουλο, νιώθω κι εγώ, λόγω καταβολών,
εκπαίδευσης και ιδιοσυγκρασίας, ότι τα θέματα που σχετίζονται με τη δικαιοσύνη
με αφορούν προσωπικά. Για τον λόγο αυτό, ορισμένες από τις παρατηρήσεις που
αποδίδονται στον κ. Κανελλόπουλο στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» με συντάραξαν.
Με την ευρεία έννοια του όρου.

Δεν αναφέρομαι τόσο στη θέση ­ και αυτή προβληματική από νομική άποψη ­ περί
νομιμότητας του μέτρου της δήμευσης των αυτοκινήτων όσων «συλλαμβάνονται» να
οδηγούν μεθυσμένοι. Το ζήτημα εδώ, βεβαίως, δεν είναι αν το παραπάνω μέτρο
εμπίπτει στην αντικειμενική υπόσταση αδικήματος που περιγράφεται από τον
Ποινικό Κώδικα, αλλά αν το μέτρο αυτό είναι σύμφωνο με το Σύνταγμα, δεν
παραβιάζει, δηλαδή, σε βαθμό που να αναιρεί τον πυρήνα τους, τα συνταγματικά
δικαιώματα και τις αρχές της ισότητας (η δήμευση είναι στη διακριτική ευχέρεια
του δικαστηρίου), της ιδιοκτησίας, της εμπιστοσύνης του πολίτη στη Διοίκηση
και της αναλογικότητας της πράξης σε σχέση με την ποινή που επιφέρει. Τυχόν,
πάντως, πρακτική αποτελεσματικότητα του μέτρου, όπως και η αποδοχή του από την
κοινή γνώμη, δεν θα αρκούσαν να θεραπεύσουν συγκρούσεις με τις αρχές του Συντάγματος.

Την έκπληξη και, γρήγορα, την ανησυχία μου προκάλεσαν ορισμένες, αδόκητες κατά
το προσωπικό μου αίσθημα δικαίου, γενικές κρίσεις, που σχεδόν παρενθετικά,
φέρεται να διατύπωσε ο σεβαστός δικαστής. «Το δικαιικό μας σύστημα είναι
υπεράγαν επιεικές», «απαιτείται μείωση του ορίου ανηλικότητας από τα 17 στα
15» και, κορωνίδα της συνέντευξης, «η θανατική ποινή επιβάλλεται να επανέλθει
για ένα ευρύ φάσμα αδικημάτων». Επ’ αυτών, εντελώς τηλεγραφικά:

­ Η επιείκεια είναι το στήριγμα, η προϋπόθεση της απονομής δικαιοσύνης κι όχι
αντίπαλός της. Άλλο η μη εκτέλεση των ποινών ή η ατιμωρησία των δραστών
(αντιστοίχως, απείθεια και παράβαση καθήκοντος, όχι επιείκεια) κι άλλο το
πνεύμα που πρέπει να καθοδηγεί κάθε δικαστική απόφαση και που είναι,
απαρέγκλιτα, πνεύμα ανθρωπιάς, άρα επιείκειας.

­ Η εμπλοκή του ατόμου, ακόμα ­ ιδίως ­ και του παρανομούντος ατόμου, στην
αντιπαράθεση με το κράτος-τιμωρό σε όλο και πιο νεαρή ηλικία έχει το αντίθετο
ακριβώς αποτέλεσμα από τη βελτίωση της κοινωνικής ειρήνης, στην οποία οφείλει
να αποβλέπει η δικαιοσύνη. Το παράδειγμα των ΗΠΑ, από το οποίο φαίνεται να
εμπνέεται ο κ. Κανελλόπουλος, αποδεικνύει του λόγου το αληθές.

­ Η απαγόρευση της θανατικής ποινής, η μεγαλύτερη δικαιική κατάκτηση του
σύγχρονου ευρωπαϊκού πνεύματος, δεν συνδέεται με τη φύση ή το φάσμα των
αδικημάτων. Αποτελεί πραγμάτωση της πιο βαθιά ηθικής, γι’ αυτό δίκαιης στάσης,
που θέλει την κρατική εξουσία να μπορεί μεν να τιμωρεί, αλλά να αρνείται από
ανθρωπισμό κι όχι από φόβο να παίξει τον ρόλο της υπεράνθρωπης μοίρας.

Για να μην ξεχνάμε ότι στο χώρο της δικαιοσύνης η υπερβολική αυστηρότητα δεν
είναι πια μόνη προσωπική θέση. Αποτελεί άδικη στάση.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.