Αντιτάχθηκε στο φθηνό θέαμα

Η χθεσινή τραγωδία μπορεί να αναλυθεί σε δύο επίπεδα. Το πρώτο, αφορά τη δράση
των συγκεκριμένων παπαράτσι και τον καταμερισμό των ευθυνών τους στην πρόκληση
του θανατηφόρου ατυχήματος.

Το πρόβλημα αυτό συνδέεται με την αδυναμία των ευρωπαϊκών κρατών να
διασφαλίσουν τους πολίτες τους από την εισβολή των φωτογράφων στην δημόσια ζωή
τους, παρά το γεγονός ότι η άρνηση της απεικόνισης του προσώπου προστατεύεται
τόσο από το γαλλικό Σύνταγμα όσο και από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Το δεύτερο, αφορά την ερμηνεία παρόμοιων φαινομένων στο πλαίσιο της
λειτουργίας της δημόσιας σφαίρας και τον μετασχηματισμό της που οδήγησαν στην
εμπορευματοποίηση και παγκοσμιοποίηση των ΜΜΕ.

Αυτοί οι μετασχηματισμοί οδηγούν στον κοινωνικό πολλαπλασιασμό των εικόνων και
στην ανάδυση μιας εποχής που ζει στη φρενίτιδα του ορατού. Σε ό,τι αφορά την
κατασκευή της γυναικείας εικόνας, αυτή κινείται συχνά στο δίπολο αγιότητας-ερωτισμού.

Αυτή η κατασκευή άφηνε κάποια περιθώρια διαφυγής στα παλιά κινηματογραφικά
είδωλα, π.χ. Μάρλεν Ντίτριχ, Γκρέτα Γκάρμπο. Αυτά τα περιθώρια όμως στενεύουν
σημαντικά για τα σύγχρονα είδωλα, όπως η πριγκίπισσα Νταϊάνα, που
αντιμετωπίζουν το αδηφάγο κυνήγι της τηλεόρασης.

Στη μεγάλη οθόνη, η περιοδική εμφάνιση αρκούσε για να στοιχειώσει τις ερωτικές
φαντασιώσεις των θεατών. Στη μικρή οθόνη, θεοποιείται το παρόν και η ανάγκη
για τη συνεχή παρουσία των ειδώλων εντείνει τα φαινόμενα του κανιβαλισμού.
Αυτό σημαίνει ότι τα νέα είδωλα θα πρέπει να πληρώσουν την γοητεία τους με το
ανελέητο κυνηγητό ενός εσμού φωτορεπόρτερ, που έχουν ως αποκλειστικό έργο την
κάλυψη της κάθε τους κίνησης. Το πρόβλημα είναι όταν το είδωλο επιχειρήσει από
θύμα να γίνει χρήστης των μηχανισμών της δημοσιότητας, τι περιθώρια επιτυχίας έχει;

Η Νταϊάνα επιχείρησε να ανατρέψει ακριβώς αυτήν τη σχέση με τους μηχανισμούς
της δημοσιότητας που την είχαν καταστήσει ένα βολικό θύμα. Η αποφασιστική
καμπή σε αυτή την καινούργια στρατηγική αποτέλεσε η συνέντευξη που έδωσε στο
BBC το 1995, όταν παρουσίασε τη δική της εκδοχή για τη διάλυση του γάμου της
με τον πρίγκιπα Κάρολο. Τότε προέβαλε και την καινούργια της περσόνα, της
«Πριγκίπισσας των καρδιών».

Από τότε μεταδίδονταν συχνά οι εικόνες της πριγκίπισσας των φτωχών, που
συμπαραστέκεται στα θύματα του AIDS, στα ακρωτηριασμένα παιδιά-θύματα των
ναρκών στην Βοσνία.

Αυτό το στοίχημα το κέρδισε και κατέκτησε τις καρδιές των ανθρώπων, όχι μόνο
στην Βρετανία αλλά και σε όλο σχεδόν τον κόσμο. Έχασε όμως το στοίχημα της
χειραγώγησης των μηχανισμών της δημοσιότητας.

Για τους μοντέρνους κατασκευαστές ειδώλων, το «φαίνεσθαι είναι πιο σημαντικό
από το είναι».

Πέρα, λοιπόν, από τα ποιοτικά φύλλα που προέβαλλαν την κοινωνική της
προσωπικότητα, υπήρχε ένα άλλο κομμάτι του σκανδαλοθηρικού Τύπου και της
τηλεόρασης που επέμεναν να την προβάλλουν ως αντικείμενο του πόθου.

Σε αυτήν ακριβώς τη μετατροπή της, σε φθηνό θέαμα, αντιτάχθηκε η Νταϊάνα και έχασε.

Είναι χαρακτηριστικό αυτό που έγραφε ο «Γκάρντιαν» σχολιάζοντας την τελευταία
περιοδεία της στη Βοσνία, ότι ενώ προσπαθούσε να κεντρίσει το παγκόσμιο
ενδιαφέρον για τη συλλογή χρημάτων που θα επέτρεπαν την αγορά τεχνητών μελών
για τα παιδιά-θύματα των ναρκών, πολλαπλάσια χρήματα ξοδεύονταν για τις
πλαστές ή αληθινές της φωτογραφίες με τον Ντόντι Αλ Φαγιέντ.

Έπεσε, λοιπόν, θύμα στον Μολώχ του συγχρόνου θεάματος, που στοχεύει στην
αναπαραγωγή ναρκισσιστικών ειδώλων διαμελισμένων και κατασπαραγμένων.

Η Μαρία Κομνηνού είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.