ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πλάνες και ψευδαισθήσεις

Σ’ ένα σχετικώς πρόσφατο άρθρο του στα «ΝΕΑ», ο κ. Γ. Γεωργουσόπουλος
διεκτραγωδεί για πολλοστή φορά το παπαγαλικό ιδεώδες των Γενικών Εξετάσεων για
την εισαγωγή στα ΑΕΙ και ΤΕΙ, επισημαίνει μερικές διαφορές του αξιοθρήνητου
σημερινού συστήματος από εκείνο της εποχής του και περιγράφει με γλαφυρότητα
την ταπείνωση και τον ευτελισμό των καθηγητών – διορθωτών, που περιορίζονται
απλώς στη βαθμολόγηση των ψιττακιστικών επιδόσεων των υποψηφίων.

Αλλά, ενώ η διάγνωση και η περιγραφή τής νόσου είναι ορθές, τόσο η
προβαλλόμενη αιτία της όσο και η προτεινόμενη θεραπεία της είναι, κατά τη
γνώμη μου, μάλλον εσφαλμένες. Γράφει, καταλήγοντας ο κ. Γεωργουσόπουλος: «Και
όλα αυτά, γιατί η ελληνική εκπαίδευση στηρίζεται στη φασιστική λογική τού
μοναδικού κρατικού εγχειριδίου. Αν υπήρχε έστω άλλο ένα, έστω κρατικό,
παπαγάλοι μαθητές και δάσκαλοι θα έχαναν και τα αυγά και τα καλάθια».

Αλλά με ποιον τρόπο ένα δεύτερο κρατικό εγχειρίδιο θα απέτρεπε την παπαγαλία;
Εφόσον θα ήταν και τα δύο επισήμως ισότιμα (διότι διαφορετικά το δεύτερο δεν
θα το συμβουλευόταν κανένας), οι μαθητές θα είχαν απλώς την ευχέρεια να
επιλέξουν ποιο από τα δύο θα παπαγαλίσουν. Άλλωστε, το μοναδικό σχολικό
εγχειρίδιο ίσχυε και την εποχή του κ. Γεωργουσόπουλου, αλλά τότε και παπαγαλία
δεν υπήρχε και η παρεχόμενη στο εξατάξιο Γυμνάσιο εκπαίδευση ήταν, παρά τα
πενιχρότερα συγκριτικά μέσα, ουσιαστικότερη εν πολλοίς από τη σημερινή. Η
κακοδαιμονία, επομένως, του εκπαιδευτικού μας συστήματος, σε συνάρτηση με τις
Γενικές Εξετάσεις, μέρος της οποίας είναι και το θλιβερό φαινόμενο της
εκτεταμένης αποστήθισης, δεν οφείλεται στην ύπαρξη ενός και μόνου σχολικού
εγχειριδίου, αλλά στην απελπιστική συρρίκνωση της εξεταστέας ύλης, που κάνει
την αποστήθιση απολύτως εφικτή.

Η αρχική μείωση της ύλης των Γ.Ε. (μαζί με τη δωρεάν διανομή πανεπιστημιακών
συγγραμμάτων) έγινε επί χούντας, αλλά οι κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης, αντί
να επαναφέρουν το προηγούμενο καθεστώς, όχι μόνο διατήρησαν αυτά τα
καταστρεπτικά για την παιδεία μέτρα, αλλά, συναγωνιζόμενες ποια θα φανεί
αρεστότερη στους νέους με το να κάνει την προετοιμασία τους για τα
πανεπιστήμια «ευκολότερη», τα διεύρυναν ακόμη περισσότερο. Έτσι, η εξεταστέα
ύλη περιορίστηκε βαθμηδόν σε μέρος των διδασκομένων μόνο στην Γ’ Λυκείου
(έπειτα απορούμε γιατί το Λύκειο έχασε την εκπαιδευτική του αυτοτέλεια), ενώ
στο όνομα της δήθεν αντικειμενικότητας της βαθμολογίας το ΥΠΕΠΘ, με
σχολαστικές και μάλλον ανόητες οδηγίες προς τους βαθμολογητές, ευνουχίζει την
αξιολογική τους κρίση και συρρικνώνει τον ρόλο τους ­ στα θεωρητικά
τουλάχιστον μαθήματα και με εξαίρεση το μάθημα της Έκθεσης ­ στον μηχανικό
έλεγχο της ανταπόκρισης των απαντήσεων των υποψηφίων προς τη φρασεολογία των
σχολικών εγχειριδίων· δηλαδή, δουλειά που θα μπορούσε να διεκπεραιώσει σχεδόν
οποιοσδήποτε γνωρίζει ανάγνωση και γραφή. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, η παπαγαλία
όχι απλώς ενθαρρύνεται, αλλά επιβάλλεται και εν τέλει εγκαθιδρύεται θεσμικά.

Από την άλλη πλευρά, το πανταχόθεν και πιεστικά προβαλλόμενο αίτημα για εύκολα
θέματα, αφενός μεν αμβλύνει την εξεταστική λειτουργία και σκοπιμότητα,
αφετέρου δε, παραπλανά τους υποψηφίους και τους δικούς τους κατά τον χειρότερο
δυνατό τρόπο: διότι καλλιεργείται η εντύπωση ότι τα εύκολα θέματα στις Γ.Ε.
καθιστούν ευκολότερη και την είσοδο στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, πράγμα
βεβαίως που δεν συμβαίνει. Διότι, εφόσον ο αριθμός των εισακτέων κάθε Τμήματος
είναι ορισμένος, η επιτυχία στις Γ.Ε. δεν εξαρτάται από τις ικανοποιητικές ή
και πολύ ικανοποιητικές απαντήσεις των υποψηφίων στα μαθήματα που
διαγωνίζονται, όπως δηλαδή συμβαίνει στις προαγωγικές εξετάσεις που ήξεραν από
το σχολείο, αλλά από την επίτευξη τέτοιων επιδόσεων που θα τους κατατάξουν
ανάμεσα στους εισακτέους του κάθε Τμήματος. Με άλλα λόγια, στις Γ.Ε. για τα
ΑΕΙ και ΤΕΙ δεν επιτυγχάνει αυτός που γράφει καλά ή και πολύ καλά, αλλά αυτός
που γράφει καλύτερα από τους άλλους. Αυτόν, όμως, τον στόχο, δηλαδή την όσο
γίνεται σαφέστερη διάκριση του καλύτερου από τον λιγότερο καλό, τα εύκολα
θέματα δεν τον εξυπηρετούν. Το αντίθετο μάλιστα: τα εύκολα θέματα αδικούν τους
ευφυέστερους και σωστότερα προετοιμασμένους υποψηφίους, ενώ στους μετριότερους
δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι πήγαν καλά, για να τους απογοητεύσουν
οδυνηρότερα κατόπιν, όταν διαπιστωθεί ότι απέτυχαν, παρότι «έγραψαν».

Εάν η πολιτεία ενδιαφέρεται πραγματικά για την ποιότητα του φοιτητικού
πληθυσμού, οφείλει να αναπροσαρμόσει την ύλη των Γ.Ε. έτσι, ώστε να καταστήσει
την παπαγαλία ατελέσφορη. Τρόποι υπάρχουν πολλοί και δοκιμασμένοι. Αλλά προς
τι η απαρίθμησή τους, τη στιγμή που το ΥΠΕΠΘ προωθεί σήμερα την κατάργηση των
Γενικών Εξετάσεων για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση;

Ο Αναστάσιος Νικολαΐδης είναι αναπληρωτής καθηγητής, πρόεδρος του Τμήματος
Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.