ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ζητείται αντιπολίτευση

Το πρόγραμμα «Ι. Καποδίστριας», περί συνενώσεων δήμων και κοινοτήτων, ως προς
τον νομοτεχνικό του σχεδιασμό και τη νομοθετική του κατοχύρωση φαίνεται πως θα
ολοκληρωθεί μέσα στο φθινόπωρο. Οι έως σήμερα αντιδράσεις εναντίον των
συνενώσεων ­ δηλαδή εναντίον ενός αιτήματος που διατυπωνόταν εδώ και
δεκαετίες, αλλά δεν πραγματώθηκε λόγω ατολμίας ­ ήταν μικρότερης έντασης από
τις αναμενόμενες. Η απώλεια αξιωμάτων και αποδοχών αποτέλεσε το κύριο αίτιο
των ανωτέρω περιορισμένων αντιδράσεων. Ιστορικές αναφορές και εντυπώσεις περί
του παρελθόντος έδωσαν επίσης την αφορμή για την έγερση επιμέρους αντιρρήσεων
για τις συνενώσεις. Ακόμη, ο τοπικισμός και η αποϊδεολογικοποιημένη και ξένη
προς το δημόσιο συμφέρον προσέγγιση της πολιτικής («καλή η συνένωση αρκεί έδρα
της να γίνει το χωριό μας») παρακίνησε κάποιους να βρεθούν απέναντι σε μια από
τις κορυφαίες μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τέλος,
εύλογο αυτή τη φορά, επιχείρημα εναντίον του «Ι. Καποδίστρια» έδωσε η
αφερεγγυότητα του ελληνικού διοικητικού συστήματος: η απομάκρυνση του
διοικητικού κέντρου και η αίσθηση πρόσβασης που δημιουργείται όταν το
κοινοτικό κατάστημα βρίσκεται απέναντι ή δίπλα από το σπίτι σου ­ έστω κι αν ο
κοινοτάρχης βρίσκεται σε πραγματική αδυναμία να σου λύσει τα προβλήματα ­
προκάλεσαν ενδόμυχες ή και ανοικτές αντιδράσεις.

Ωστόσο, ακόμη κι αυτές οι περιορισμένες και κατά βάση αδικαιολόγητες
αντιρρήσεις στο επίπεδο των τοπικών κοινωνιών κατάφεραν να βρουν διέξοδο προς
το κεντρικό πολιτικό σύστημα μέσω του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης,
το οποίο, δίχως βέβαια να αμφισβητεί το ουσιαστικό περιεχόμενο των συνενώσεων,
στάθηκε στη διαδικασία τους θέτοντας ζήτημα περί τοπικών δημοψηφισμάτων.
Διατύπωσε δηλαδή η Ν.Δ. μία πρόταση που, αν γινόταν δεκτή, θα αποτελούσε ακόμη
μια υποχώρηση μπρος στην πεπαλαιωμένης μορφής απειλή του πολιτικού κόστους
ενώ, από την άλλη πλευρά, τεχνικά θα ήταν αδύνατον να πραγματοποιηθεί. Και
συγκεκριμένα: α) Πώς θα προσδιορίζονταν οι «τοπικές κοινωνίες» προκειμένου να
διεξαχθούν τοπικά δημοψηφίσματα· π.χ. θα λαμβανόταν υπ’ όψιν η σημερινή
κατάσταση των 457 δήμων και 5.318 κοινοτήτων; β) Ποιο θα ήταν άραγε το ερώτημα
του δημοψηφίσματος: είστε υπέρ ή κατά των συνενώσεων γενικώς ή σε σχέση με το
κυβερνητικό σχέδιο σε ό,τι αφορά την τοπική σας κοινωνία; γ) Πώς θα έβγαινε το
συνολικό αποτέλεσμα; Με κριτήριο την πλειοψηφία των δημοψηφισμάτων ή με
κριτήριο την πλειοψηφία του ελληνικού λαού; (των Αθηναίων, των Θεσσαλονικέων,
των Πατρινών, των Περιστεριωτών, κ.ο.κ. συμπεριλαμβανομένων). Ας μην
κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας. Η περί δημοψηφισμάτων πρόταση είναι αφ’
ενός παντελώς αόριστη κι αφ’ ετέρου αποτελεί ένα όχι και τόσο κομψό πρόσχημα
για να αποφύγει η αξιωματική αντιπολίτευση να συμφωνήσει με μια μεταρρύθμιση
την οποία θα ευχόταν να είχε κατορθώσει η ίδια.

Εκτός, όμως, από την ανωτέρω πρόταση, που συνόδευσε τη μομφή της Ν.Δ. προς την
κυβέρνηση για τον υποχρεωτικό χαρακτήρα των συνενώσεων, η πολιτική της κριτική
συνοδεύτηκε κι από περί βιασύνης επιχειρήματα. Πρόκειται περί μίας καταφανούς
αναληθείας: πρώτον, διότι το συγκεκριμένο αίτημα χρονολογείται από τη δεκαετία
του ’60, δεύτερον, διότι η συζήτηση πήρε στη δεκαετία του ’80 τη μορφή των
νομοθετικά προβλεπόμενων εθελούσιων συνενώσεων (η οποία προσείλκυσε μόνο 120
πρωτοπόρες κοινότητες), τρίτον, επειδή η συζήτηση επανήλθε το 1994 με τον νόμο
περί συμβουλίων περιοχής και, τέταρτον, διότι η κυβέρνηση συζητεί το θέμα από
τον περασμένο Οκτώβριο, σε επίπεδο τόσο κεντρικό όσο και τοπικό.

Τέλος, η αγωνία να βρεθούν επιχειρήματα εναντίον των συνενώσεων οδήγησε σε
επιστημονικοφανείς περί «κοινοτισμού» συζητήσεις, οι οποίες πάσχουν όποιο κι
αν είναι το νόημα που προσδίδουν στον όρο αυτό: είτε δηλαδή ο κοινοτισμός
νοείται με σύγχρονο τρόπο ως μορφή κοινωνικής αλληλεγγύης προς τον πλησιέστερο
(γειτονιά, συνοικία), είτε εκλαμβάνεται ως ιστορική έκφανση συλλογικής δράσης
στα χρόνια των Οθωμανών κατακτητών. Γι’ αυτήν την τελευταία περίπτωση να
ειπωθεί ότι προκειμένου να διοικηθεί η χώρα οι Βαυαροί προέβησαν στη
δημιουργία μεγάλων δήμων το 1834, ενώ για τον ίδιο ακριβώς λόγο (προκειμένου
να ενισχυθεί η κεντρική κοινοβουλευτική εξουσία) επί Βενιζέλου, το 1912, οι
μεγάλοι δήμοι διασπάσθηκαν στις χιλιάδες των κοινοτήτων.

Εύλογα θα περίμενε κανείς ότι η πραγμάτωση μιας μεγάλης πολιτικής
μεταρρύθμισης όπου δεν προκαλεί συμφωνίες, θα προκαλέσει διαφωνίες, μέσα από
τις οποίες θα προκύψει όφελος και για την ίδια τη μεταρρύθμιση. Εν προκειμένω,
όμως, εκτός αοριστιών και ανακριβειών, πολιτικές διαφωνίες ουσίας δεν
εκφράζονται. Ζητείται μήπως αξιωματική αντιπολίτευση;