ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ποια πολιτική για το φάρμακο;

Η αύξηση των δαπανών υγείας, ως ποσοστού του ΑΕΠ, σε όλες τις βιομηχανικές
χώρες και την Ελλάδα, είναι αποτέλεσμα της προόδου των βιοϊατρικών επιστημών,
της ανάπτυξης και διάχυσης της βιοϊατρικής τεχνολογίας, των δημογραφικών
εξελίξεων αλλά και των νέων κοινωνικών και πολιτιστικών τάσεων για υπηρεσίες υγείας.

Η φαρμακευτική κατανάλωση αποτελεί συστατικό στοιχείο των παραπάνω εξελίξεων·
ο έλεγχός της δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις συνολικές πολιτικές
περιορισμού των δαπανών υγείας και δεν εμπίπτει σε απλές αγορανομικές διατάξεις.

Η συνολική φαρμακευτική κατανάλωση το 1995, σύμφωνα με στοιχεία υπηρεσιών του
ΕΟΦ, έφθασε τα 500 δισ. δρχ., αλλά μόνο 350 δισ. δρχ. αποτελούν την αξία των
φαρμάκων, ενώ το υπόλοιπο είναι έμμεσοι φόροι (υπέρ ΤΣΑΥ, ΤΕΑΥΦΕ, ΕΟΦ,
χαρτόσημα, ΦΠΑ) και εμπορικό κέρδος· η έμμεση φορολογική επιβάρυνση είναι
άγνωστη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ οι φόροι υπέρ τρίτων αποτελούν μάλλον
σκάνδαλο για τη χώρα μας.

Η πολιτική για το φάρμακο δεν μπορεί παρά να αποτελεί στοιχείο ενός συνόλου
πολιτικών ελέγχου των δαπανών υγείας. Ως τέτοια θα πρέπει να κατευθύνεται τόσο
στον πόλο της προσφοράς όσο και σ’ αυτόν της ζήτησης. Η χώρα μας, λόγω χαμηλής
εγχώριας παραγωγής, δεν είναι εύκολο να αντιμετωπίσει την προσφορά από θέση
ισχύος και γι’ αυτό η αυθαίρετη παρέμβαση στη διαμόρφωση των τιμών είναι
θεμιτή στον βαθμό που δεν φθάνει στα όρια του κινδύνου μη εισαγωγής αναγκαίων
αποτελεσματικών φαρμάκων, γιατί ο ελεύθερος ανταγωνισμός των εταιρειών, άρα
και η διαμόρφωση των τιμών, δεν ισχύει για τα ανομοιογενή φαρμακευτικά
προϊόντα. Ως εκ τούτου, το κλασικό οικονομικό μοντέλο είναι αδύνατον να λειτουργήσει.

Η σύγκριση των τιμών με τις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες και ο καθορισμός της τιμής
στην ελληνική αγορά με βάση τις κατώτερες των αντίστοιχων χωρών είναι θετική,
γιατί εισάγει εύκολη φθηνή τεχνογνωσία, η οποία ακολουθείται από τους εταίρους
μας που έχουν κατά τεκμήριο αποτελεσματικότερες μεθόδους ελέγχου του κόστους
και της αποτελεσματικότητας των φαρμάκων (διπλές τυφλές δοκιμασίες για την
απόδειξη της ιατρικής αποτελεσματικότητας, αναλύσεις κόστους/οφέλους,
κόστους/αποτελεσματικότητας και κόστους/χρησιμότητας για την οικονομική τους αξιολόγηση).

Η προώθηση υποκαταστάτων φαρμάκων με την αυτή αποτελεσματικότητα αλλά
φθηνότερες τιμές, αποτελεί παρέμβαση στο σκέλος της προσφοράς· ήδη, πρόσφατα
αποτέλεσε μέρος πολιτικής ελέγχου της φαρμακευτικής κατανάλωσης σε μεγάλη
ευρωπαϊκή χώρα (Γαλλία). Το ίδιο, επειδή οι προσφερόμενες συσκευασίες μπορούν
να παίξουν μεγάλο ρόλο στην τελική αύξηση της κατανάλωσης, πρέπει να ορθολογικοποιηθούν.

Τέλος, η αντιμετώπιση της προσφοράς και των θεμιτών ή αθέμιτων μεθόδων που
μπορεί να χρησιμοποιεί για την προώθηση των προϊόντων της είναι και ευθύνη της
χρηματοδότησης, που στην περίπτωση του φαρμάκου διαφοροποιείται από αυτή της
ζήτησης. Η άσκηση της μονοψωνιακής δύναμης της χρηματοδότησης (ασφαλιστικών
φορέων) είναι ένα άλλο θεμιτό μέσο.

Η ζήτηση για τα φάρμακα σε σχέση με την τιμή είναι πλήρως ανελαστική στα
περισσότερα συστήματα υγείας, λόγω της συλλογικής ασφαλιστικής κάλυψης, η
οποία κάνει πρακτικά αδιάφορο τον χρήστη – καταναλωτή για τις τιμές. Το κλειδί
στη ζήτηση είναι το ιατρικό σώμα και το επίπεδο εκπαίδευσης και
συνειδητοποίησής του. Το μεγαλύτερο μεσο-μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα στον έλεγχο
των δαπανών μπορεί να επιτευχθεί με τη συνειδητοποίηση και την εκπαίδευση του
ιατρικού σώματος. Οι πρακτικές ιδιοτελούς συνταγογραφίας είναι η
ιατροφαρμακευτική έκφραση ενός πανελλήνιου πολιτιστικού φαινομένου, το οποίο
δεν είναι εύκολο να εκριζωθεί. Αποτρεπτικά μέτρα του τύπου υποχρεωτική
ενημέρωση για τις επιστημονικές μετακινήσεις των ιατρών, ενδελεχείς
φορολογικοί έλεγχοι των εξόδων των φαρμακευτικών εταιρειών, μηχανογραφικοί
έλεγχοι της διακίνησης και συνταγογραφίας, είναι δυνατόν να δώσουν πρακτικά αποτελέσματα.

Οι πολιτικές συμμετοχής του χρήστη στη φαρμακευτική δαπάνη ­ ανεξάρτητα από
την κοινωνική διάσταση του ζητήματος ­ δεν έχουν αποδώσει μεγάλα αποτελέσματα,
γιατί οι πιο καταναλωτικές κατηγορίες (χρόνιες ασθένειες, ειδικές κατηγορίες,
κ.λπ.) συνήθως εξαιρούνται· έχουν όμως διαπαιδαγωγικό χαρακτήρα ιατρών και χρηστών.

Εν κατακλείδι, ο περιορισμός της φαρμακευτικής κατανάλωσης απαιτεί συνολικές
πολιτικές ενταγμένες στις αντίστοιχες γενικότερες πολιτικές ελέγχου των
δαπανών υγείας και αύξησης της αποτελεσματικότητάς τους, και όχι απλές
πυροσβεστικές επεμβάσεις. Ο ρόλος και η συμπεριφορά του ιατρικού σώματος είναι καθοριστικοί.

Ο Γ.Δ. Σκουτέλης είναι επισκέπτης καθηγητής Κοινωνικών Ασφαλίσεων της
Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας.