«Έκρηξη» μετά τη σιωπή

«Δεν υστερούμε. Πρέπει να γίνει κάποτε συνείδηση και στη χώρα μας», λέει η Κρυστάλλω

«Στην Ελλάδα δεν έχουμε μάθει ακόμα να διαχωρίζουμε τα άτομα με ειδικές
ανάγκες σε υποομάδες. Η κοινωνία μας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τους κωφούς
ως νοητικά καθυστερημένους και να τους βάζει στο περιθώριο» λέει με ένταση η
Κρυστάλλω Τζιαλλήλα και τα χέρια της παίρνουν φωτιές.

Η ΑΓΩΝΙΑ της μήπως δεν γίνει κατανοητή, μήπως τα λόγια της παρερμηνευθούν,
είναι ολοφάνερη. Ηρεμεί μόνο όταν η αδελφή της, η Θεοφανώ, που κάθεται
απέναντι, τη διαβεβαιώνει με ένα νεύμα ότι το μήνυμα πέρασε. Και τότε
ξεκαθαρίζει πως η ίδια ήταν μάλλον τυχερή, καθώς δεν αισθάνθηκε ποτέ ότι ζει
στο περιθώριο.

Ποιος θα μπορούσε άλλωστε να περιθωριοποιήσει την Κρυστάλλω; Ο δυναμισμός και
η αποφασιστικότητά της να διεκδικήσει με κάθε τρόπο τα δικαιώματά της δεν θα
το επέτρεπαν. Η επιστολή που έφτασε στα «ΝΕΑ» πριν από λίγο καιρό αυτό
δείχνει. Η Κρυστάλλω Τζιαλλήλα, η πρώτη κωφή που σπουδάζει στο Τμήμα
Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, διαμαρτυρόταν για την άστοχη ορολογία
που χρησιμοποιούν πολλές φορές τα ΜΜΕ (π.χ. «διάλογος κωφών» στο Μοντρέ). «Ο
χαρακτηρισμός είναι μειωτικός και προσβάλλει τη νοημοσύνη των κωφών. Η κώφωση
δεν συνεπάγεται και νοητική καθυστέρηση» έγραφε η Κρυστάλλω πριν από λίγες μέρες.

ΠΛΟΥΣΙΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Αυτή την άποψη επανέλαβε αρκετές φορές και χθες που τη συναντήσαμε στο σπίτι
της, στου Ζωγράφου. «Η νοηματική γλώσσα είναι ένας κόσμος πλούσιος σε έννοιες
που επιτρέπει την καλή επικοινωνία των κωφών με τον κόσμο. Επιστημονικά είναι
μάλιστα ισοδύναμη με τις ομιλούμενες γλώσσες. Όταν χρησιμοποιώ νοήματα για να
μιλήσω με την αδελφή μου ή με τη φίλη μου, δεν νιώθω να υστερώ σε τίποτα από
τους ακούοντες». Πώς θα μπορούσε εξάλλου να νιώσει μειονεκτικά μια κοπέλα 22
χρόνων, που εκφράζει με τόσο μεστά λόγια τα όνειρά της για το μέλλον όσο λίγοι
ακούοντες συνομήλικοί της μπορούν;.

Τα τελευταία τρία χρόνια η Κρυστάλλω παρακολουθεί τις παραδόσεις στο
Πανεπιστήμιο, ζωγραφίζει τους υπέροχους πίνακες που στολίζουν το σαλόνι του
σπιτιού της, αθλείται και αποκτά όλο και περισσότερους φίλους μέσα από το
Internet, όπως η Genie Gertz, επίσης κωφή, καθηγήτρια Πανεπιστημίου στην
Καλιφόρνια. Από την Genie, που γνώρισε και από κοντά φέτος τον Ιούνιο, έμαθε
πως οι κωφοί φοιτητές στην Αμερική έχουν δίπλα τους μέσα στο αμφιθέατρο μέχρι
και διερμηνείς, που πληρώνονται από την πολιτεία, και τους βοηθούν στην
κατανόηση των μαθημάτων. «Μιλάμε όμως για ένα κράτος που βλέπει τους κωφούς με
άλλο μάτι. Εκεί η νοηματική γλώσσα είναι επίσημα αναγνωρισμένη, ισότιμη με
όλες τις άλλες γλώσσες. Ακόμη και ο Πρόεδρος Κλίντον στην τελευταία σύνοδο
ηγετών στο Denver είχε δίπλα του διερμηνέα που μετέφραζε το λόγο του, στην
τελετή λήξης, στη νοηματική».

Η ίδια και οι υπόλοιποι κωφοί φοιτητές στη χώρα μας αρκούνται στο ενδιαφέρον
των συμφοιτητών, που τους εφοδιάζουν με σημειώσεις και την καλή διάθεση των
καθηγητών. Το Πανεπιστήμιο την έχει βοηθήσει πάντως αρκετά μέχρι σήμερα. Όταν
η Κρυστάλλω αγόρασε τον πρώτο της ηλεκτρονικό υπολογιστή πριν από δύο χρόνια,
της χάρισαν το fax, το modem και τον εκτυπωτή. Έτσι επικοινωνεί καθημερινά και
με τους καθηγητές της, ανταλλάσσοντας e-mail.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως η Κρυστάλλω αντιμετωπίζει πρόβλημα στην άμεση
επικοινωνία με τους ανθρώπους. Είναι αρκετά επίμονη και υπομονετική και στο
τέλος καταφέρνει να συνεννοείται ικανοποιητικά με την πωλήτρια στο σούπερ
μάρκετ και τον υπάλληλο στη δημόσια υπηρεσία. Όταν όμως υπάρχει και η θέληση
από την άλλη πλευρά, τα πράγματα γίνονται πιο εύκολα. Η φίλη της η Γαλήνη
ανήκει στον κόσμο των ακουόντων, είχε όμως όλη τη διάθεση να προσεγγίσει την
άλλη πλευρά. Η Γαλήνη σπούδασε Γλωσσολογία στη Φιλοσοφική Αθηνών και έμαθε τη
γλώσσα των νοημάτων σε ένα από τα τμήματα εκμάθησης της νοηματικής που
υπάρχουν στην Αθήνα. Τώρα θέλει να γίνει μέχρι και διερμηνέας.

Δεν έφτασε εύκολα μέχρι εδώ η Κρυστάλλω. «Το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα
απευθύνεται μόνο στους ακούοντες. Στα ειδικά σχολεία κωφών οι παραλείψεις
είναι μεγάλες. Οι καθηγητές δεν κατέχουν τη νοηματική και έτσι η επαφή με τους
μαθητές είναι προβληματική» λέει με παράπονο και τονίζει πόσο καλύτερα θα ήταν
τα πράγματα αν οι κωφοί πτυχιούχοι Παιδαγωγικών Τμημάτων δίδασκαν στα σχολεία
κωφών. Η Κρυστάλλω άρχισε να μαθαίνει τη νοηματική στα έξι της χρόνια. Μέχρι
εκείνη την ηλικία δεν τη δέχονταν στο ειδικό σχολείο με αποτέλεσμα να χάσει
πολύτιμο χρόνο, καθώς η γλώσσα των νοημάτων απαιτεί περίπου έξι χρόνια για να
τη μάθει κανείς καλά. (Ευτυχώς, σήμερα η νοοτροπία έχει αλλάξει. Τα κωφά
παιδιά πια πηγαίνουν στο σχολείο μόλις φτάσουν τριών χρόνων). Από το Δημοτικό
Σχολείο στους Αμπελοκήπους πήρε τις βάσεις. Τα ειδικά Γυμνάσια στην Αγία
Παρασκευή και την Αργυρούπολη δεν την ικανοποίησαν. Οι καθηγητές δεν ήταν οι
κατάλληλοι, τους έλειπε η πείρα, ίσως και η θέληση να επικοινωνήσουν
ουσιαστικά. Το δε πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας δεν διευκόλυνε την κατάσταση.

ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΟ

«Για ποιο λόγο να παιδευόμαστε τόσες ώρες με τα αρχαία ελληνικά τη στιγμή που
δυσκολευόμασταν ακόμη με τα νεοελληνικά;», ρωτά η Κρυστάλλω και προτείνει ο
τρόπος εκπαίδευσης των κωφών παιδιών να μη μιμείται το πρόγραμμα σπουδών των
άλλων σχολείων, αλλά να βασίζεται στις ικανότητες των κωφών. Η Κρυστάλλω
ξεπέρασε πάντως όλα τα προβλήματα και σήμερα σπουδάζει ­ σημειώνοντας καλές
επιδόσεις μάλιστα ­ στο Πανεπιστήμιο. Τη βοήθησε η οικογένειά της με ιδιαίτερα
μαθήματα και η φιλόλογος θεία της, Αλέκα Μπαΐρα. Το σπουδαιότερο όλων όμως
ήταν το γεγονός πως εξαρχής το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον την
αποδέχτηκε, πίστεψε στις ικανότητές της και τη στήριξε με κάθε τρόπο, σε κάθε βήμα.