Ένα Ίδρυμα που θα αναδείξει το Αρχιπέλαγος

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου έκλεισε 12 χρόνια λειτουργίας. Η αναγκαιότητα ύπαρξης
ενός Πανεπιστημίου στο Αρχιπέλαγος είχε εκφρασθεί από τις αρχές της δεκαετίας
του 1970. Η τελική σύλληψη της δομής και η ανάπτυξή του ήταν πρωτοποριακή. Το
Πανεπιστήμιο Αιγαίου ιδρύθηκε ως Πανεπιστήμιο δίκτυο και μάλιστα σε τέσσερα
νησιά που απέχουν μεταξύ τους, στην ακραία περίπτωση, περισσότερο απ’ όσο η
Θεσσαλονίκη από την Αθήνα, χωρίς μάλιστα απευθείας επικοινωνία.

Επρόκειτο για ένα εγχείρημα πολύ τολμηρό ­ μα
χρήσιμο, εάν πετύχαινε.

Ποιος είναι λοιπόν σήμερα ο απολογισμός αυτής της προσπάθειας; Ποιες οι
επιτυχίες; Ποια τα προβλήματα; Ποιες οι προοπτικές του Πανεπιστημίου Αιγαίου;

Κατ’ αρχάς, πρέπει να απαντήσουμε το ερώτημα εάν χρειαζόμαστε στην Ελλάδα
περισσότερη Ανώτατη Εκπαίδευση.

Η ελληνική Πολιτεία δεν προσφέρει μέχρι σήμερα ποσοτικά την Ανώτατη Εκπαίδευση
που θα ικανοποιούσε τη ζήτηση. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουμε ρεκόρ Ελλήνων
φοιτητών σε ξένα Πανεπιστήμια.

Επομένως, η ίδρυση ή η περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΕΙ, ανεξαρτήτως τόπου
εγκατάστασής τους, με βρίσκει σύμφωνο. Η γενικότερη ωφέλεια από την προσφορά
της Ανώτατης Εκπαίδευσης στο πλαίσιο του Ελληνικού χώρου, της ελληνικής
γλώσσας, της ελληνικής οικονομίας είναι νομίζω προφανής.

Το δίλημμα ανάπτυξης των ΑΕΙ με επακόλουθο τους άνεργους πτυχιούχους ή τον
περιορισμό του αριθμού τους για την αποφυγή της ανεργίας των πτυχιούχων είναι
ψευτοδίλημμα. Όλοι γνωρίζουμε ότι το ΔΙΚΑΤΣΑ είναι ένα πολύ μεγάλο
«Πανεπιστήμιο» της χώρας. Για να το περιορίσουμε χρειαζόμαστε περισσότερο
Πανεπιστήμιο χωρίς εισαγωγικά.

Χρειαζόμαστε ορθολογικοποίηση της λειτουργίας των μεγάλων κεντρικών
Πανεπιστημίων. Χρειαζόμαστε πραγματική αυτοτέλεια των ΑΕΙ, όπου οι αρχές τους
θα αναλάβουν τη συνολική ευθύνη της λειτουργίας των.

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου είναι ένα από τα νεώτερα Πανεπιστήμια της χώρας (μαζί
με της Θεσσαλίας και το Ιόνιο ιδρύθηκε το 1984). Σε κάποιο ποσοστό ικανοποιεί
αυτή ακριβώς την ανάγκη για ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Το Πανεπιστήμιο
Αιγαίου, λόγω της ιδιομορφίας του, παρουσίασε ορισμένα προβλήματα κατά τη
διάρκεια της λειτουργίας, προβλήματα τα οποία το χαρακτηρίζουν αλλά συγχρόνως
υπαγορεύουν και τη δυναμική τής μελλοντικής του πορείας.

Τα κυριότερα προβλήματα είναι τα εξής:

* Διαμόρφωση μικρών πανεπιστημιακών μονάδων χωρίς το αναγκαίο ακαδημαϊκό μέγεθος.

* Δυσχέρεια στη σύγκληση των πανεπιστημιακών οργάνων.

* Δυσκολία στην ανάπτυξη της κοινής υποδομής.

Στα θετικά θα αναφέραμε ότι οι πανεπιστημιακές μονάδες σε μικρές πόλεις
δημιουργούν τη συνθήκη της πόλης «campus», καθώς επίσης και πανεπιστημιακή
κοινότητα, όπου ο φοιτητής γνωρίζει τον καθηγητή, γνωρίζει τον άλλο φοιτητή
και γενικά συμμετέχει ενεργά στην πανεπιστημιακή ζωή, αλλά και στη ζωή τής πόλης.

Και αν στη θετική αυτή πλευρά των σπουδών σε μικρές
πόλεις προσθέσουμε και το μοναδικό φυσικό περιβάλλον του Αιγαίου,
αντιλαμβανόμαστε ότι παρά τα μειονεκτήματα των μικρών πανεπιστημιακών μονάδων
που αναπτύσσονται στα τέσσερα νησιά του Αιγαίου το ισοζύγιο είναι θετικό.
Πάντως, το εγχείρημα του Πανεπιστημίου Αιγαίου μπορούμε να ισχυριστούμε ότι
πέτυχε. Είναι όμως πεποίθηση της συντριπτικής πλειοψηφίας της πανεπιστημιακής
κοινότητας του Αιγαίου, ότι το Ίδρυμά μας, ως έχει σήμερα, αποτελεί ένα μέρος
του τελικού σχήματος, που μπορεί και πρέπει να αναπτυχθεί στο Ανατολικό
Αιγαίο. Η αρχική επιβίωση και επιτυχία πρέπει να συνδυαστεί με ανάπτυξη για να
αποκτηθούν μεγέθη και λειτουργίες που θα εγγυώνται το μέλλον του Ιδρύματος.

Η πρόσφατη απόφαση του υπουργού Παιδείας να προχωρήσει στην ίδρυση νέων
Τμημάτων και μάλιστα καινοτόμων, καθώς και στη συγκρότηση τουλάχιστον μίας
Σχολής σε κάθε νησί ήταν απολύτως απαραίτητη και έγινε δεκτή με ενθουσιασμό
από την πανεπιστημιακή κοινότητα. Οι αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα και τη μη
συμβατική οργάνωση του Πανεπιστημίου δικτύου παραμερίσθηκαν και δόθηκε η σωστή
απάντηση, που είναι η ολοκλήρωση της φυσιογνωμίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Στους σκεπτικιστές για τη μη συμβατική οργάνωση του Πανεπιστημίου Αιγαίου
απαντούμε ότι και το Αιγαίο ως χώρος δεν είναι συμβατικό. Αυτό όμως το κάνει
να ξεχωρίζει. Έτσι και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου φιλοδοξεί στην ολοκλήρωσή του
να αποτελέσει ένα ξεχωριστό ΑΕΙ που να αναδείξει το Αρχιπέλαγος.

Η ανάπτυξη αυτή αποτελεί ένα πολύ θετικό βήμα προς
τη σωστή κατεύθυνση ολοκλήρωσης του σχήματος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, που ο
ρόλος του, όπως ήδη ελέχθη, είναι πολλαπλός.

Οι πανεπιστημιακές μονάδες αναπτύσσονται σε περιβάλλοντα όπου ο αναγκαίος
κοινωνικός και πολιτισμικός χώρος είτε δεν προϋπάρχει, είτε είναι
υποβαθμισμένος και η ανάπτυξή του συμπορεύεται με εκείνη της πανεπιστημιακής
μονάδας. Εδώ ακριβώς είναι ο ευρύτερος ρόλος του Πανεπιστημίου μας σε σχέση με
την τοπική κοινωνία. Το γεγονός αυτό δημιουργεί επιπρόσθετες ευθύνες στην
Πολιτεία και την πανεπιστημιακή κοινότητα του Πανεπιστημίου Αιγαίου, που
αφορούν στην αναγκαιότητα της ανάπτυξής του.

Ο καθηγητής Θεμιστοκλής Λέκκας είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου