ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Γενναία μεταρρύθμιση

Είναι γνωστό ότι οι πρώτες προσπάθειες για τη συγκρότηση του νεοσύστατου τότε
ελληνικού κράτους, ανάγονται στον πρώτο κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια.

Με την έννοια αυτή η προσωνυμία «Ιωάννης Καποδίστριας», στο σχέδιο που
προβλέπει ανασυγκρότηση της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αποτίει δίκαια
τον οφειλόμενο φόρο τιμής στον μεγάλο Κερκυραίο και αποτελεί ένδειξη σεβασμού
προς την Ιστορία. Ωστόσο ο σκοπός του σημερινού δημοσιεύματος είναι
διαφορετικός. Επιθυμεί να υπενθυμίσει μιαν άλλη μεγάλη προσπάθεια του πρώτου
κυβερνήτη: την προσπάθειά του για αναδιοργάνωση της Παιδείας, με τη δημιουργία
ενός εκπαιδευτικού συστήματος που θα προκύπτει από τις πραγματικές ανάγκες της
χώρας, τις οποίες και καλείται να καλύψει. Όμως, και η προσπάθεια αυτή έληξε
με την ύστερη πνοή του κυβερνήτη, στα σκαλοπάτια του Αγίου Σπυρίδωνος στο
Ναύπλιο, όπου έπεσε δολοφονημένος.

Οι Βαυαροί με τη «μεταμόσχευση» ξένων εκπαιδευτικών συστημάτων ακολούθησαν
εντελώς αντίθετη εκπαιδευτική πολιτική και έκτοτε η αβασάνιστη αποδοχή ξένων
εκπαιδευτικών μέτρων έμελλε να βλάψει πολλές φορές την ελληνική εκπαίδευση.
Σήμερα, με την ανασυγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης του «Ιωάννη
Καποδίστρια» δίνεται μια μοναδική ευκαιρία για μεταρρύθμιση της ελληνικής
εκπαίδευσης στην επαρχία. Κυρίαρχα είναι στο σημείο αυτό δύο, κυρίως, σημεία:
το φτωχό κοινωνικοπολιτιστικό περιβάλλον της υπαίθρου και ο χρόνος διδασκαλίας
στην τάξη.

Σε ό,τι αφορά το πρώτο, είναι γνωστό ότι τα παιδιά της υπαίθρου ζουν σε
πολιτιστικό περιβάλλον απογυμνωμένο από πολιτιστικά ερεθίσματα και η
γενικότερη παιδεία τους δεν είναι άμεσα συμβατή με τις σχολικές απαιτήσεις,
στοιχείο που δημιουργεί άνισες αφετηρίες με το ξεκίνημα του σχολείου. Το
δεύτερο σημείο βρίσκεται σε συνάρτηση με το πρώτο και επιδεινώνει την
κατάσταση.

Όπως έχω δείξει με παλαιότερη έρευνα, ο δάσκαλος ασχολείται με τους μαθητές
κάθε τάξης του μονοθέσιου σχολείου περίπου 220 ώρες το χρόνο, ενώ ο χρόνος
αυτός για το εξαθέσιο είναι περίπου τριπλάσιος (περί τις 650 ώρες). Αξίζει
μάλιστα να σημειωθεί ότι ο μαθητής του μονοθεσίου παραμένει περί τις 850 ώρες
σιωπηλός στην τάξη, με ή χωρίς απασχόληση.

Έτσι, τις άνισες αφετηρίες ακολουθούν οι άνισες ευκαιρίες και η κατάσταση
επιδεινώνεται. Ταυτόχρονα απουσιάζει από το χωριό το φροντιστήριο ξένων
γλωσσών, της μουσικής, του χορού και όλο εκείνο το εκπαιδευτικό
παρα-πρόγραμμα, που ο μαθητής της πόλης προμηθεύεται από την ιδιωτική
«εκπαιδευτική αγορά».

Από την άλλη πλευρά τα βιβλία και τα προγράμματα καταρτίζονται πάντοτε με βάση
τα δεδομένα των εξαθέσιων σχολείων και η αναγκαστική τους προσαρμογή στα
δεδομένα του μονοθεσίου θυμίζει την κλίνη του Προκρούστη. Είναι προφανές ότι η
κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί. Χρειάζεται μια γενναία εκπαιδευτική
μεταρρύθμιση, μια «αγροτική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση», που θα απορρέει από
τις ανάγκες και τα κενά της ελληνικής υπαίθρου, τα οποία και θα πρέπει να
καλύπτει. Για το σκοπό αυτό πρέπει να ιδρυθούν «παιδικά πολύκεντρα», στα οποία
δεν θα προσφέρεται μόνο το σχολικό πρόγραμμα, αλλά ευρύτερη και ποικίλη
παιδεία. Τα παιδικά αυτά πολύκεντρα δεν είναι δυνατόν να προκύψουν από την
απλή συγχώνευση των σχολείων.

Θα πρέπει να ενσωματώνουν στα ολοήμερα προγράμματά τους όλο εκείνο το
μορφωτικό αγαθό που προσφέρει η ιδιωτική εκπαιδευτική αγορά, να αναπτύσσουν
εξισωτικούς μηχανισμούς με την προσφορά αντισταθμιστικής παιδείας και να
παρέχουν ευχάριστη και εποικοδομητική διαμόρφωση του ελεύθερου χρόνου. Αν,
αντί για τη λύση αυτή, η κυβέρνηση προβεί σε απλές συγχωνεύσεις σχολείων, τότε
το μόνο που θα επιτευχθεί θα είναι η αλλαγή του μετακινούμενου προσώπου:

Αντί να πηγαίνει ο δάσκαλος προς τον μαθητή θα μετακινείται ο μαθητής προς το
δάσκαλο. Αλλά η αλλαγή του μετακινούμενου προσώπου δεν συνιστά μεταρρύθμιση
και ο υπουργός Παιδείας το γνωρίζει καλύτερα παντός άλλου.

Ο καθηγητής της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης Ι.Ε. Πυργιωτάκης είναι
αντιπρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης