Ο Α. Παπανδρέου,ο Κ. Σημίτης και το ΠΑΣΟΚ

1 Η ΕΛΛΑΔΑ δεν είχε ποτέ ένα οργανωμένο σοσιαλιστικό κόμμα.

Βασική αιτία, ο τρόπος συγκρότησης και εξέλιξης της κοινωνικής διαστρωμάτωσης
της χώρας στον 19ο και 20ό αιώνα.

Η κυριαρχία των μικρομεσαίων στρωμάτων επέβαλε και το δραματολόγιο στην
πολιτική σκηνή.

Στα 1974, το ΠΑΣΟΚ εισβάλει στη μεταπολιτευτική πραγματικότητα και παρά το
ασαφές ιδεολογικό του στίγμα δημιουργεί πρότυπο οργανωμένου κόμματος με
κυβερνητική προοπτική που επαγγέλλεται την κοινωνική αλλαγή σε συνθήκες δημοκρατίας.

Το ΠΑΣΟΚ ηγείται των μικρομεσαίων στρωμάτων, στα οποία συσπειρώνονται οι
ηττημένοι του Εμφυλίου, οι προδομένοι του «114», οι ανικανοποίητοι γιάπις του
Πολυτεχνείου και όλοι όσοι ήθελαν μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή τους.

Επικεφαλής αυτής της προσπάθειας, ένας άνθρωπος που αρνήθηκε τον συμβατικό
χρόνο μέχρι το τέλος. Αν και αντισυμβατικός, κατάφερε να κάνει συμβατό με την
ελληνική κοινωνία το σοσιαλιστικό κόμμα.

Ωστόσο, αντί για ισόβιος ηγέτης του κόμματος που δημιούργησε θα μπορούσε να
κλείσει σαν ανώτατος άρχων ενός λαού και μιας χώρας που συμφιλίωσε. Νομίζω ότι
το ήθελε.

Η μοίρα γι’ αυτόν ήταν ένας αντίπαλος που τελικά τον κέρδισε όταν ο χρόνος
είχε αρχίσει να παγώνει, κάπου στην Πάτμο.

Κρίσιμη λέξη της εικοσαετίας η νίκη, η νίκη που ισοφάριζε την ήττα του
Εμφυλίου. Έτσι ήρθε η τελική συμφιλίωση. Όλα τ’ άλλα ήταν λεπτομέρειες.

2 Ανήκω σε μια γενιά περιφερειακών στελεχών που πήγαν και ήρθαν πολλές
φορές στην Αθήνα με τρένα και αεροπλάνα για να ακούσουν και να δουν τον Ανδρέα
από μακριά, χωρίς ποτέ να τον αγγίξουν.

Έφευγαν και ξαναγύριζαν με την ίδια έμμονη ιδέα, αν η πατερναλιστική ηγεμονία
του Ανδρέα βοηθούσε τη χώρα και το κόμμα.

Αν η ρητορεία περί σοσιαλισμού το ’74 και της Αλλαγής του ’81 άφηναν σημάδια
στην πραγματικότητα, αν τα εξαιρετικά μοναχικά κείμενα του Ανδρέα στις
γεωμετρικές ομιλίες του ήταν όλη κι όλη η κληρονομιά του μαζί με τις
χειρονομίες που γέμιζαν το κάδρο ­ όπως το χέρι στο καπέλο που πήγαινε να το
σηκώσει ο αέρας.

Ίσως στην καλύτερη στιγμή του. Λοιπόν, τι άφησε πίσω ο Ανδρέας;

Λίγο μετά τον «Οδυσσέα» στις Κάννες, είχα την τύχη να συναντήσω τον Θόδωρο
Αγγελόπουλο στην Έδεσσα.

Η κουβέντα κατηφόρισε από τα Βαλκάνια στην ελληνική πολιτική σκηνή.

Τον ρώτησα για τον Ανδρέα Παπανδρέου, κεντρικό πρωταγωνιστή της
μεταπολίτευσης, για το κυρίως έργο που αφήνει πίσω του. «Ένα κόμμα, το κόμμα»,
μου απάντησε.

Ας μη μιλήσουμε για νόμους και για μέτρα.

Αυτό που προσδιορίζει κάθε πολιτική και κάθε πολιτικό είναι τα ίχνη που αφήνει
στην ιστορική και κοινωνική συνείδηση.

Σήμερα, ένα χρόνο μετά τον θάνατό του, η δική μου απάντηση βγαίνει από ένα
τραγούδι του Λου Ριντ, που μιλά για την απώλεια της μαγείας.

3 Η έκπτωση ενός μύθου έχει την ίδια τουλάχιστον σημασία με τη
συντήρησή του. Στον μύθο και στην έκπτωσή του οργανώσαμε την ενηλικίωσή μας.

Στον μύθο και στην έκπτωσή του δοκιμάζεται ακόμα και σήμερα η ημιτελής
χειραφέτησή μας.

Ένα χρόνο αργότερα, δεν είναι εντελώς καθαρό αν στην αυτόνομη συνέχεια του
ΠΑΣΟΚ, που οφείλεται στη διαλεκτική αντίθεση παλιού – νέου, συνέβαλε και η
απουσία του ιδρυτή από τις εξελίξεις της τελικής φάσης.

Όπως και αν έχει, οφείλουμε να ομολογήσουμε πως αν ο Ανδρέας ήθελε μπορούσε να
επιβάλει την ελεγχόμενη συνέχειά του, τουλάχιστον από το Συνέδριο του 1994.
Δεν το έκανε.

Προτίμησε να ζήσει την έκπτωσή του γιατί ήθελε να τα ζήσει όλα!

4 Τον Νοέμβριο του 1994, λίγες μέρες μετά τη συνάντηση των τεσσάρων στο
Χαλάνδρι, ρώτησα έναν φίλο της τότε κομματικής νομιμότητας τι είναι αυτό που
φοβίζει σ’ αυτή την ιστορία.

Μου απάντησε ύστερα από σκέψη «η εμφάνιση του “άλλου” για πρώτη φορά μέσα στο
κόμμα». «Το “άλλο” που μπορεί να εκφράσει το “όλο”;» τον ξαναρώτησα.

Δύο χρόνια αργότερα, αυτό το «άλλο» με διαδοχικές δοκιμασίες στην
Κοινοβουλευτική Ομάδα, στο Συνέδριο και τελικά στις εκλογές δημιουργούσε μια
νέα κατάσταση προσώπων και πραγμάτων, τη νέα συλλογικότητα.

Οι απόπειρες αμφισβήτησης του «νέου όλου» από όσους αντιδρούν στη μετεξέλιξη
είναι τυφλές και αδιέξοδες όταν βασίζονται στη νοσταλγία του «όλου» που ξεπεράστηκε.

Το «νέο άλλο» που θα αμφισβητήσει τη σημερινή πραγματικότητα έχει τύχη μόνο αν
από τώρα σκεφτεί τις απαντήσεις στις άγριες ερωτήσεις του μέλλοντος.

Το ΠΑΣΟΚ δεν υπήρξε ποτέ ένα ευγενικό καθωσπρέπει κόμμα.

Έτσι και σήμερα δεν μπορεί να χαθεί στη νοσταλγία των ευτυχισμένων ημερών του παρελθόντος.

Ο σεβασμός στη μνήμη του Ανδρέα δοκιμάζεται στο ρηξικέλευθο των λόγων και των
πράξεών μας.

5 Μιλώ συχνά για την αίσθηση του «όλου άλλου» πιστεύοντας πως δεν
υπάρχει «όλο» χωρίς το «άλλο», πιστεύοντας ταυτόχρονα πως η αναγνώριση του
«άλλου» σε βοηθά να κατανοήσεις καλύτερα τον εαυτό σου.

Η νέα συλλογικότητα προϋποθέτει συναποδοχή της νέας πραγματικότητας,
συνυπευθυνότητα, και πριν απ’ όλα μεγαλοψυχία.

Η απελευθέρωση της σκέψης είναι ο μόνος σίγουρος δρόμος για τη συνειδητή
ενότητα με γνώμη.

Στο ΠΑΣΟΚ, τα πράγματα έχουν ωριμάσει για να περάσουμε από το κόμμα των
προσώπων και των βιωμάτων στο κόμμα των θέσεων και των προτάσεων.

Από τα ρεύματα σκέψης περνάμε στις κοινότητες των ιδεών.

Γινόμαστε κόμμα σκεπτόμενων φίλων και ενεργών πολιτών.

Από κόμμα εξουσίας γινόμαστε κυβερνητικό κόμμα. Περνάμε από την πολιτική
μέθεξη στην κυβερνητική μέθοδο.

Στη θέση του ηγέτη – αρχηγού συμφωνήσαμε στο Συνέδριο να εκλεγεί ως κυβερνήτης
του κόμματος και της χώρας ο Κώστας Σημίτης.

Ο λαός επικύρωσε αυτή την απόφαση.

Τα περί συλλογικών, ιστορικών, φυσικών ηγεσιών θα πρέπει σιγά – σιγά να
αποσύρονται από την κυκλοφορία.

Είναι διαφορετικές συσκευασίες της ίδιας κεντρικής ιδέας.

Πως δηλαδή θα αιχμαλωτίσουμε τον πρόεδρο. Στη νέα συλλογικότητα υπάρχουν ρόλοι
εξειδικευμένοι, ευθύνες εξατομικευμένες, το συνολικό αποτέλεσμα θα κριθεί από
τις ιδιότητες συναρμογής που θα κάνουν το άθροισμα όλο.

Η νέα συλλογικότητα δεν ακυρώνει τα πρόσωπα, αντίθετα τα φωτίζει.

Τα υψώματα του Συνεδρίου ’96 έχουν καταληφθεί.

Μπροστά μας βρίσκονται άλλα υψώματα.

Βρίσκεται η επαναδιατύπωση της σχέσης της Ελλάδας και του Ελληνισμού με το
διεθνές περιβάλλον.

Βρίσκεται η νέα σχέση του ΠΑΣΟΚ με την κοινωνία, το συγκεκριμένο κυβερνητικό
έργο, η δημοκρατική μετεξέλιξη του κόμματος, η αναζήτηση της κυβερνητικής
ταυτότητας της Αριστεράς.

Όλα αυτά είναι ένα δεύτερο ιστορικό κύμα του ΠΑΣΟΚ, είναι μια νέα συλλογική
προσπάθεια, στην οποία για να είμαστε πολιτικά αποτελεσματικοί πρέπει να
είμαστε και ψυχικά ενωμένοι.

Νέο έργο, με νέους ρόλους για όλους.

Προς τη νέα πολιτική συμφωνία του 1999, για τη νέα κοινωνική πλειοψηφία του 2000.

6 Ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Κώστας Σημίτης είναι δύο διαφορετικά
πολιτικά παραδείγματα που ενσαρκώνουν τη διαλεκτική μετεξέλιξη του
σοσιαλιστικού κόμματος στην Ελλάδα.

Ο κόσμος αλλάζει με ρυθμούς που μας υποχρεώνουν να υπολογίσουμε τον
εκσυγχρονισμό σαν ένα κρίσιμο ιδεολογικό συντελεστή.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου ταυτίστηκε με τον εκδημοκρατισμό της ελληνικής κοινωνίας,
ο Κώστας Σημίτης επαγγέλθηκε, πήρε την εντολή και δίνει σάρκα και οστά στον
εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας. Τον εκσυγχρονισμό ως διαρκή διεύρυνση
των ορίων της δημοκρατίας.

Ως τώρα, αντιμετωπίσαμε ώριμα και αποφασιστικά όλα όσα πριν από δύο χρόνια
απειλούσαν να μας διαλύσουν. Και συνεχίζουμε.

Η γενναιότητα της εποχής είναι να περάσουμε τη χώρα απέναντι κατανικώντας το
σύνδρομο του Σίσυφου.