ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μια θέση στον ήλιο

Το 30% των αναγκών της Ελλάδας σε ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να καλυφθεί από
φωτοβολταϊκά συστήματα τοποθετημένα στις στέγες των σπιτιών, σύμφωνα με
πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.Η ΙΔΙΑ έκθεση («Photovoltaics 2010»)
εκτιμά πως η δυνατότητα αυτή για ολόκληρη την Ευρώπη των «15» φθάνει
(θεωρητικά) τα 620.000 μεγαβάτ, ένα μέγεθος 70 φορές μεγαλύτερο από τη
συνολικά εγκατεστημένη ισχύ στη χώρα μας στους ηλεκτροπαραγωγούς σταθμούς της ΔΕΗ.

Και όμως, το δυναμικό αυτό παραμένει αναξιοποίητο. Η αγορά στην Ελλάδα, παρά
τα κάποια ανοίγματα των τελευταίων μηνών, παραμένει περιθωριακή και, φυσικά,
έξω από τις διεθνείς εξελίξεις. Οι λίγες και άστοχες εφαρμογές σε
απομεμακρυσμένες περιοχές, η έλλειψη ικανών κινήτρων και η απουσία
συστηματικής ενημέρωσης των χρηστών-καταναλωτών έχουν καθηλώσει τις
επενδύσεις, τη στιγμή που σε άλλες χώρες οι επιχειρήσεις διπλασιάζουν χρόνο με
τον χρόνο τον κύκλο των εργασιών τους.

Γιατί όμως η ηλιακή ενέργεια; Για δύο τουλάχιστον λόγους. Ο πρώτος, γιατί
μπορούμε να περιορίσουμε σημαντικά την εξάρτησή μας από το κάρβουνο και το
πετρέλαιο και δεύτερος, για να προστατέψουμε το περιβάλλον. Για κάθε
κιλοβατώρα που παράγεται από τον ήλιο και τον άνεμο, έχουμε ένα τουλάχιστον
κιλό διοξειδίου του άνθρακα λιγότερο στην ατμόσφαιρα, έχουμε λιγότερη τέφρα
στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, έχουμε λιγότερους ρύπους στην ατμόσφαιρα των
πόλεων. Όλες εξάλλου οι επιστημονικές επιτροπές, οι σύμβουλοι των κυβερνήσεων
και οι ειδήμονες των διεθνών οργανισμών συμφωνούν: μόνο οι ήπιες πηγές
ενέργειας είναι συμβατές με ένα βιώσιμο μέλλον. Σε έναν πλανήτη που βρίσκεται
στα πρόθυρα μιας μεγάλης κλιματικής διαταραχής, σ’ έναν κόσμο όπου τα δύο
τρίτα του πληθυσμού βρίσκονται στοιβαγμένα στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις, ο
καθαρός αέρας δεν είναι πια μια υπερβολική πολυτέλεια.

Τα φωτοβολταϊκά είναι μία τεχνολογία γνωστή από παλιά. Το σχετικά υψηλό όμως
κόστος τους εμπόδιζε τη διείσδυσή της στην αγορά και κρατούσε τα μυστικά της
φυλακισμένα στα πανεπιστημιακά εργαστήρια. Όμως, η κατάσταση αυτή αποδείχθηκε
πλασματική. Όταν τον Νοέμβριο του 1995 η Greenpeace στη Γερμανία ξεκινούσε την
καμπάνια της για την προώθηση των φωτοβολταϊκών στις κατοικίες και ζήτησε από
τις εταιρείες εκπτώσεις, οι τελευταίες αντέδρασαν έντονα. Η αγορά ­ είπαν ­
δεν χρειάζεται μεσάζοντες. Μπορεί και ξέρει να αυτορυθμίζεται. Έναν χρόνο
μετά, οι ίδιες αυτές εταιρείες ευχαριστούσαν «την οργάνωση, που χάρη στην
κινητοποίηση των υποστηρικτών της, τριπλασίασε τις πωλήσεις τους και τους
επέτρεψε να ρίξουν το κόστος κατά 40%».

Πολλοί, όμως, παραμένουν ακόμη δύσπιστοι. Άλλοι, ευτυχώς λίγοι, ειρωνεύονται
τις επιδείξεις που σκοπό έχουν να εκλαϊκεύσουν τις εφαρμογές και να
κινητοποιήσουν τους καταναλωτές, τη μόνη δύναμη η οποία μπορεί να
αντιπαρατεθεί στις αγκυλώσεις της αγοράς και στις κάθε λογής σκοπιμότητες.
Άλλοι πάλι επιστρατεύουν δήθεν τη γλώσσα της οικονομίας. Το κόστος όμως της
ηλιακής τεχνολογίας, όπως άλλωστε και κάθε νέου προϊόντος, δεν προσδιορίζεται
μόνο από την αντικειμενική αξία των συντελεστών παραγωγής, του επενδεδυμένου
δηλαδή κεφαλαίου, των πρώτων υλών και της εργασίας.

Υπάρχουν επιπλέον οι επιδοτήσεις (κρυφές και φανερές), οι φορολογικές
επιβαρύνσεις (ή αντίστοιχα οι απαλλαγές), ο ανταγωνισμός (που μπορεί να ρίξει
τις τιμές για τον έλεγχο της αγοράς) και η διάθεση των επιχειρήσεων να
περιορίσουν το ποσοστό κέρδους, ελπίζοντας σ’ ένα μακροχρόνιο όφελος. Υπάρχει,
τέλος, και ένα ιδιότυπο χρηματιστήριο που, λειτουργώντας ανεξάρτητα από τα
ενεργειακά κέντρα, επιστρατεύει τους μηχανισμούς της προσφοράς και της ζήτησης
για να διασφαλίσει «τα δικαιώματα των αγοραστών απέναντι στην αυθαιρεσία των
ολιγοπωλίων». Το παράδειγμα του πετρελαίου είναι χαρακτηριστικό. Η τιμή του
έχει πια πολύ μικρή σχέση με το κόστος της εξόρυξης. Οι παράγοντες οι οποίοι
την καθορίζουν, είναι κυρίως τα μακροχρόνια συμβόλαια των χωρών εισαγωγής και
οι τιμές spot που διαμορφώνονται στο Ρότερνταμ, το Λονδίνο και τη Σιγκαπούρη.

Μέσα σε μια εικοσαετία, το κόστος των φωτοβολταϊκών έπεσε κατά 20 φορές. Στη
μονάδα που προγραμματίζεται στην Κρήτη, η εταιρεία δίνει την απίστευτη πριν
από λίγα χρόνια τιμή των 3,55 δολαρίων ανά εγκατεστημένο βατ. Όμως δεν είναι
τελικά μόνο η οικονομική συνιστώσα εκείνη που θα καθορίσει το μερίδιο των
ήπιων πηγών ενέργειας στη νέα αγορά. Όπως δεν ήταν αμιγώς οικονομικά τα
κριτήρια που επέβαλαν τη γενίκευση της χρήσης των ηλιακών θερμοσιφώνων.

Παρ’ όλα αυτά, θα υπάρχουν πάντα εκείνοι που όταν τους δείχνεις το φεγγάρι, θα
κοιτάζουν το δάχτυλο.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.