Ο καθρέφτης του μαθητή

Μία μόνο ματιά στην κατανομή της βαθμολογίας των 820 χιλιάδων μαθητών των
Γυμνασίων και των Λυκείων της χώρας μας επισημαίνει αυτό που και η κοινή
εμπειρία έχει εντοπίσει, δηλαδή την έκταση και την ένταση της ανομοιογένειας
του μαθητικού πληθυσμού όσον αφορά τις σχολικές επιδόσεις.Ως γνωστόν έχουμε
μαθητές με άριστη, καλή ή κακή επίδοση, προαχθέντες και απορριπτόμενους. Η
ανάγνωση των στοιχείων του πίνακα 1, που φέρνουμε σήμερα για πρώτη φορά στη
δημοσιότητα, φανερώνει ότι το 8% του μαθητικού πληθυσμού του Γυμνασίου έχει
απορριπτική βαθμολογία και εγγράφεται στα μαθήματα της ίδιας τάξης για μια ή
περισσότερες φορές, ενώ από το σύνολο των προαχθέντων 1 στους 5 έχει πολύ
χαμηλή βαθμολογία, και 1 στους 10 χαρακτηρίζεται με βάση τη βαθμολογική
κλίμακα ως «άριστος».

Η σχολική αποτυχία, σύμφωνα με τον Θόδωρο Μυλωνά (Πανεπιστήμιο Πατρών),
θεωρείται μέσα κι έξω από τους σχολικούς χώρους ως φυσιολογικό γεγονός, καθώς
το πλήθος των παραπεμπόμενων, στάσιμων και απορριπτόμενων μαθητών είναι κατά
την τρέχουσα αντίληψη «αυτοί που δεν παίρνουν τα γράμματα», «οι ανεπίδεκτοι»,
«οι ανίκανοι», «οι αδιάφοροι», «οι τεμπέληδες», «οι υστερούντες», «οι
καθυστερημένοι», «οι ανάξιοι», «τα τούβλα»…

Το καθημερινό και ανεπίσημο «σχολικό» λεξιλόγιο, ευρηματικό στους
χαρακτηρισμούς του, ανελέητο στη σκληρότητά του, καταγράφοντας τους μαθητές
που συνωστίζονται στον «πάτο» της βαθμολογικής κλίμακας, τους χρεώνει με
μόνιμες ετικέτες που δυσχεραίνουν τη σχολική ζωή τους, ενώ παράλληλα
ναρκοθετεί την αναζήτηση των αιτιών της «παραγωγής» τους.

Τι φταίει, αλήθεια, και πολλά παιδιά αποτυχαίνουν στο σχολείο;

Σε ποιο βαθμό η σχολική επίδοση είναι ατομική υπόθεση του μαθητή;

Το σχολικό σύστημα «λειτουργεί» για όλους τους μαθητές με τους ίδιους
διδάσκοντες, τα ίδια βιβλία, τις ίδιες περίπου συνθήκες στην εκπαιδευτική
πράξη και αυτό βέβαια προβάλλεται σαν αδιαμφισβήτητο τεκμήριο
αντικειμενικότητας καθώς το σχολικό μήνυμα εκπέμπεται με τον ίδιο τρόπο σε
όλους τους μαθητευομένους.

Είναι όμως γνωστό ότι ο ομοιογενής τρόπος με τον οποίο προσφέρεται μια γνώση
δεν διασφαλίζει υποχρεωτικά και ομοιογενή αποτελέσματα, αφού σε μια κοινωνία
τα άτομα διαφοροποιούνται μεταξύ τους σημαντικά καθώς προέρχονται από διάφορες
κοινωνικές αφετηρίες. Έτσι δεν είναι καθόλου περίεργο που ενώ όλοι είναι
αποδέκτες του ίδιου σχολικού μηνύματος, στο τέλος δεν σημειώνουν και τις
ανάλογες σχολικές επιδόσεις.

Η συγκάλυψη – αγνόηση της «δραστικής» σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στη σχολική
αποτυχία και στο οικογενειακό περιβάλλον του μαθητή (επάγγελμα και
εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων, εισόδημα και κοινωνική θέση) δρομολογεί
απόψεις που αθωώνουν την κοινωνική ανισότητα και ερμηνεύουν τη διαφοροποίηση
στις σχολικές επιδόσεις στη βάση της ύπαρξης ή της απουσίας ατομικών – έμφυτων
χαρισμάτων των μαθητών.

Σύμφωνα με τον Παναγιώτη Παπακωνσταντίνου (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), οι μαθητές
κουβαλούν και εκφράζουν στο «παζάρι» της τάξης «ό,τι είναι» και «ό,τι αξίζουν»
στο κοινωνικό επίπεδο και από την άποψη αυτή η δραστηριότητά τους στην τάξη
ξεπερνά τους τοίχους της, καθώς δρουν κινούμενα ως εντολοδόχοι και
αντιπρόσωποι των κοινωνικών ομάδων στις οποίες ανήκουν.

Η ανάγνωση του πίνακα 2 επισημαίνει την ανισοκατανομή των μαθητών που έχουν
εγγραφεί για δεύτερη ή περισσότερες φορές στην ίδια τάξη. Είναι φανερό ότι τα
μεγαλύτερα ποσοστά των μαθητών που έχουν έντονη σχολική αποτυχία βρίσκονται
στη Δυτική Αττική και τον Πειραιά, ενώ πολύ μικρότερα ποσοστά εντοπίζονται
στην Ανατολική Αττική.

Η γεωγραφία της σχολικής αποτυχίας εντοπίζεται όχι τυχαία στις περιοχές
εκείνες που όλοι οι δείκτες (οικονομικός, επαγγελματικός, πολιτιστικός)
βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο, αναδεικνύοντας έτσι ότι οι πληθυσμοί των
μαθητών που κατάγονται από αντίθετες γεωγραφικές περιοχές του Λεκανοπεδίου, με
την έννοια ευνοημένες (Ανατολικές) ­ αδικημένες (Δυτικές) άρα και
ανταγωνιζόμενα κοινωνικά στρώματα, συμμετέχουν άνισα στη σχολική αποτυχία/απόρριψη.

ΤΟ ΙΔΙΟ το σχολικό σύστημα αποδίδει λανθασμένα τη διαφοροποίηση των παιδιών
στις σχολικές επιδόσεις, στις ελλείψεις τους ή στα πλεονεκτήματά τους και όχι
στη δική του ανικανότητα να προσφέρει στον καθένα ό,τι χρειάζεται.

Σύμφωνα με τους πανεπιστημιακούς Γιώτα Ξανθάκου, Ανδρεαδάκη Νίκο και Μαρία
Καΐλα, το σχολείο ρίχνοντας το βάρος του στη λειτουργία της επιλογής
επικεντρώνει τον ρόλο του όχι στην με κάθε τρόπο προσπάθεια παροχής βασικών
προσόντων και εφοδίων σε όλους τους μαθητές, αλλά πετώντας «την ήρα από το
στάρι», ουσιαστικά διχοτομώντας και τριχοτομώντας τον μαθητικό πληθυσμό στους
«άριστους», στους «μέτριους» και στους «κακούς», αυτούς που «δεν παίρνουν τα γράμματα».

Παράλληλα, ενώ το σχολείο δέχεται ότι χωρίς τη συμβολή του εκπαιδευτικού δεν
είναι δυνατή η μαθησιακή διαδικασία, την ίδια στιγμή θεωρεί τον μαθητή
αποκλειστικά υπεύθυνο για το είδος της επίδοσής του. Ο Θανάσης Γκότοβος
(Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) επισημαίνει ότι με αυτή την ταχυδακτυλουργική
μετατόπιση της ευθύνης από το ζεύγος της παιδαγωγικής αλληλεπίδρασης στο ένα
άκρο της (τον μαθητή), το σχολείο δηλώνει επίσημα ότι ο μαθητής και μόνον
αυτός ευθύνεται για τη σχολική αποτυχία και γι’ αυτό αυτός και κανένας άλλος
δεν πρέπει να υποστεί τις συνέπειες της αποτυχίας του.