ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρωπαίοι σοσιαλιστές

Το Μάαστριχτ, παρά τη νεοφιλελεύθερη σφραγίδα του, υπήρξε ένα σημαντικό βήμα
στην ενίσχυση της πολιτικής διάστασης της διαδικασίας της ευρωπαϊκής
ενοποίησης. Η συνθήκη, θίγοντας δειλά αλλά ευθέως την πιο πολύτιμη πτυχή της
ιστορίας του κράτους – έθνους, τα «σύμβολα της κυριαρχίας», επιτάχυνε την
είσοδο στο δύσκολο πεδίο της πολιτικής.

Η πολιτικοποίηση ωστόσο θέτει αναπόφευκτα σε κίνηση την αργή και «τρομερή
μηχανή» της δημοκρατίας. Η «οχλοβοή» και το «αλαλητό», όπως θα ‘λεγε ο
Μακιαβέλι, που συνοδεύουν αυτή την κίνηση (βλ. δημοψηφίσματα στη Δανία και
Γαλλία) δείχνουν ότι η οικοδόμηση της πολιτικής Ευρώπης δεν μπορεί να
θεμελιωθεί πλέον στην παθητική αποδοχή, στην περίφημη «επιτρεπτική συναίνεση».
Η «Ευρώπη» επιβάλλεται σήμερα στη δημόσια συζήτηση, και μάλιστα ως θέμα
«εσωτερικής» και όχι πλέον «εξωτερικής πολιτικής», όπως οι εκλογές στη Γαλλία
και στη Μ. Βρετανία αποδεικνύουν.

Το λεξιλόγιο, όμως, αυτής της συζήτησης, ο προσδιορισμός των προβλημάτων και
των λύσεων, ο τύπος των επιχειρημάτων που ανταλλάσσονται, με άλλα λόγια ο
«γνωστικός και αξιακός χάρτης» της συζήτησης, είναι σε μεγάλο βαθμό ­ και δεν
μπορεί παρά να είναι ­ εθνικός. Οι πανίσχυρες εθνικές ταυτότητες εμποδίζουν τη
διαμόρφωση ενός πραγματικού ευρωπαϊκού δημόσιου χώρου. Στην ουσία πρόκειται
για 15 σχεδόν «αυτόνομες» δημόσιες συζητήσεις στο εσωτερικό των 15 χωρών της
Ε.Ε. παρά για μία, μοναδική και ενιαία ευρωπαϊκή συζήτηση.

Η απουσία μιας ευρωπαϊκής κοινής γνώμης και μιας ευρωπαϊκής πολιτικής «αρένας»
έχει μια κρίσιμη συνέπεια: εμποδίζει την μετατροπή των σημερινών «κομμάτων»
που δρουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο (κυρίως: Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα,
Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα) σε αυθεντικά ευρωπαϊκά κόμματα. Απουσιάζει, πέραν του
θεσμικού εδάφους, το πολιτισμικό έδαφος πάνω στο οποίο τα κόμματα αυτά θα
μπορούσαν να σταθούν και να επιβληθούν, πρώτον, ως πραγματικά ευρωπαϊκά και,
δεύτερον, ως πραγματικά κόμματα.

Το σημερινό ΕΣΚ λειτουργεί ως «οργάνωση – πλαίσιο» ή «οργάνωση – ομπρέλα», ως
ιδιότυπο δηλαδή «κόμμα κομμάτων» του οποίου ο ρόλος και η ισχύς περιορίζονται
δραστικά από τα εθνικά κόμματα που το συναποτελούν και το ορίζουν. Δεν είναι
βέβαια κόμμα συγκεντρωτικό, δεν είναι όμως ούτε κόμμα πολυ – κεντρικό (= η
εξουσία ανήκει στα κόμματα – συνιστώσες αλλά παραμένει εν τέλει εντός του
χώρου του κόμματος) αλλά κόμμα χωρίς κέντρο: η εξουσία διαχεόμενη προς τα
κόμματα – συνιστώσες μεταφέρεται εκτός κόμματος.

Είναι ένα κόμμα – μη κόμμα, μια ασθενική δομή σε αναζήτηση ρόλου, ένα
«πρωτο-κόμμα». Η πρόσφατη ενίσχυση του μηχανισμού του, της αυτονομίας του
απέναντι στη σοσιαλιστική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της παρουσίας του
στις ευρωεκλογές, δεν τροποποιεί θεμελιακά τα πιο πάνω δεδομένα.

Σήμερα οι σοσιαλιστές, έχοντας απολέσει τον «έλεγχο των λύσεων» σε εθνικό
επίπεδο, έχουν κατανοήσει βαθιά ότι η αποτελεσματικότητα της οικονομικής και
κοινωνικής δράσης τους προϋποθέτει μια συνδυασμένη ηθική και ευρωπαϊκή
πολιτική. Η αριστερά κατανοεί ότι πρέπει επιτέλους να μιλήσει για την Ευρώπη
ως αριστερά, αν θέλει να αμβλύνει το κοινωνικό ρήγμα και να αποτρέψει τη
διαμόρφωση «δύο χωρών» στο εσωτερικό κάθε χώρας και δύο μορφών «Ευρώπης» στο
εσωτερικό της Ευρώπης. Το ΕΣΚ είναι εξαιρετικά αδύναμη δομή για να αναλάβει
μια τέτοια αποστολή. Επιπλέον, η θεσμική αρχιτεκτονική της Ε.Ε. καθώς και η
ασθενική «ευρωπαϊκή» συνείδηση ­ νοουμένη όχι αναγκαστικά ως υποκατάστατο της
εθνικής συνείδησης αλλά, όπως έγραψε ο Δ. Τσάτσος, ως προϊόν ενός «δεύτερου
επιπέδου της πολιτικής» συνδεόμενου άμεσα με την ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού
«γενικού καλού», ενός ευρωπαϊκού δημοσίου συμφέροντος ­ καθιστούν πρακτικά
αδύνατο τον ταχύ μετασχηματισμό του ΕΣΚ σε ισχυρό και αποτελεσματικό πολιτικό
οργανισμό.

Η συνεργασία και η αποτελεσματική ευρωπαϊκή άσκηση επιρροής των σοσιαλιστικών
κομμάτων, αν ποτέ λάβει χώρα, θα χρησιμοποιήσει σε κάποιο βαθμό τα υπάρχοντα
ευρωπαϊκά «πρωτο-κόμματα», αλλά θα τα χρησιμοποιήσει για να τα προσπεράσει. Θα
ακολουθήσει τελικά τη μόνη ρεαλιστική οδό που η θεσμική, πολιτική και
πολιτισμική πραγματικότητα των ευρωπαϊκών χωρών και της Ε.Ε. επιτρέπει: την
οδό της συνεργασίας και της διαπραγμάτευσης μεταξύ ανεξάρτητων εθνικών
κομμάτων που αντλούν την ισχύ τους από τον εθνικό τους χαρακτήρα, από την
πρόσδεσή τους δηλαδή στην κοινωνική πραγματικότητα, στα κοινωνικά προβλήματα,
στις κοινωνικές δυνάμεις και στην κοινή γνώμη της χώρας τους.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου