Ανησυχητικές προβλέψεις

Τη λήψη μέτρων που να ενισχύουν την ελαστικότητα στην αγορά εργασίας και τα
κίνητρα στις επιχειρήσεις ώστε να αυξηθούν οι προσλήψεις, προτείνει η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη χώρα μας προκειμένου να αντιμετωπισθεί η μάστιγα της ανεργίας.

Το μήνυμα αυτό στέλνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε μελέτη της για την αγορά
εργασίας στην Ελλάδα, που έγινε σε συνεργασία με το Οικονομικό Τμήμα του
Πανεπιστημίου Αθηνών. Η μελέτη σκιαγραφεί το τοπίο στην αγορά εργασίας και
καταλήγει σε ανησυχητικές προβλέψεις για την εξέλιξη της ανεργίας στα επόμενα
χρόνια, αν δεν ληφθούν μέτρα που να ενισχύουν τις προσλήψεις από τις
επιχειρήσεις.

Ειδικότερα το μήνυμα στηρίζεται σε δύο βασικά συμπεράσματα της μελέτης,
σύμφωνα με τα οποία:

Πρώτον, η ανεργία μέχρι και το 1999 ­ στην καλύτερη περίπτωση ­ δεν αναμένεται
να παρουσιάσει πτώση. Έτσι, με βάση τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις, το ποσοστό
ανεργίας στο τέλος του 20ού αιώνα θα κυμαίνεται σε υψηλά επίπεδα, πάνω από 10%.

Δεύτερον, το πρόβλημα της ανεργίας δεν πρόκειται να αντιμετωπισθεί με
«επεκτατικές» πολιτικές, που ενισχύουν μόνο τα εισοδήματα.

Πάντως, οι συντάκτες της μελέτης δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο η ανεργία να
αυξηθεί ακόμη περισσότερο τα προσεχή χρόνια.

Τονίζουν χαρακτηριστικά ότι: «Η σημαντική αύξηση στα ποσοστά ανεργίας είναι
λόγος εξαιρετικής ανησυχίας, διότι οι πιέσεις στην αγορά εργατικού δυναμικού
είναι πιθανόν να αυξηθούν στο εγγύς μέλλον».

Τους φόβους αυτούς τους στηρίζουν στις προβλέψεις ότι στο προσεχές μέλλον θα
συρρικνωθεί ακόμη περισσότερο η απασχόληση στον αγροτικό τομέα της οικονομίας
(γεωργία κ.λπ), θα αυξηθεί η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και θα
αυξηθεί ο αριθμός των μεταναστών.

Ένας επιπλέον λόγος θα είναι ο περιορισμός των προσλήψεων στον δημόσιο τομέα.

ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ καταγράφεται, επίσης, η μέχρι τώρα εξέλιξη στην Ελλάδα ευέλικτων
μορφών εργασίας. Ειδικότερα από τη μελέτη προκύπτει ότι:

* Η Ελλάδα έχει το χαμηλότερο ποσοστό εργαζομένων με μερική απασχόληση, καθώς
εκτός των άλλων η σχετική νομοθεσία εφαρμόζεται μόλις από το 1990. Σύμφωνα με
τα στοιχεία, το 1995 το 69,3% των εργαζομένων απασχολούνταν τουλάχιστον 40
ώρες την εβδομάδα. Από αυτούς πάνω από το 37,8% εργάζονταν από 40 έως 47 ώρες
την εβδομάδα. Ειδικότερα, το 1995, το 28,5% των γυναικών και το 15% των ανδρών
εργάζονταν λιγότερο από 35 ώρες την εβδομάδα. Αντίστοιχα, το 15,3% των
γυναικών και το 7,2% των ανδρών εργάζονταν λιγότερο από 24 ώρες.

* Υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί στις υπερωρίες, κυρίως στη βιομηχανία. Να
σημειωθεί πάντως ότι η εισαγωγή της τέταρτης βάρδιας είχε ως αποτέλεσμα να
αυξηθεί ο μέσος όρος της εβδομαδιαίας εργασίας στη βιομηχανία. Έτσι από 64
ώρες το 1989 έφθασε στις 88 ώρες το 1994. Επίσης ο αριθμός των εταιρειών που
λειτουργούν με βάρδιες έχει φθάσει σήμερα το 86% του συνόλου, από 52% το 1989.

* Οι μισοί περίπου εργαζόμενοι είναι αυτοαπασχολούμενοι ή βοηθοί χωρίς πληρωμή
σε οικογενειακές επιχειρήσεις. Ειδικότερα ανέρχονται στο 53,9% του συνόλου.

* Ένα μεγάλο ποσοστό των εργαζομένων απασχολείται στον δημόσιο τομέα.
Ειδικότερα πρόκειται για το 20% της συνολικής εργατικής δύναμης, καθώς και το
40% των μισθωτών.

ΣΕ 10 βασικές αιτίες οφείλεται, σύμφωνα με τη μελέτη, η σημαντική αύξηση της
ανεργίας στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.

Οι λόγοι για το «άλμα» που έκανε το ποσοστό ανεργίας (σήμερα είναι 10,4%)
καταγράφονται λεπτομερώς στη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και είναι:

1 Η συρρίκνωση της αγροτικής παραγωγής που συνοδεύτηκε και με
συγκέντρωση του μεγαλύτερου ποσοστού του εργατικού δυναμικού στις μεγάλες πόλεις.

2Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετώπισαν οι βιομηχανικές επιχειρήσεις τη
δεκαετία του 1980, τα οποία εντάθηκαν τα πρώτα πέντε χρόνια της δεκαετίας του
1990. Οι επιχειρήσεις διαπίστωσαν πτώση των πωλήσεων, λόγω αύξησης του
ανταγωνισμού, με αποτέλεσμα να μειωθεί η απασχόληση στον βιομηχανικό τομέα
κατά 11,3%.

3Η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό κυρίως στις υπηρεσίες.

4Ο περιορισμός των προσλήψεων στο Δημόσιο.

5Οι περιοριστικές νομισματικές και συναλλαγματικές πολιτικές, οι οποίες
δημιούργησαν εμπόδια στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων. Να σημειωθεί ότι η
«σκληρή» δραχμή δημιούργησε προβλήματα στην ανταγωνιστικότητα των ελληνικών
επιχειρήσεων, σε σχέση με τις ξένες.

6Η ανεπαρκής οικονομική ανάπτυξη και η ύφεση στην οικονομία τα
τελευταία χρόνια, που είχε ως αποτέλεσμα να κλείσουν αρκετές επιχειρήσεις.

7 Η αύξηση στις αμοιβές των εργαζομένων, ανεξάρτητα από την αύξηση της
παραγωγικότητας, που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους εργασίας για
τις επιχειρήσεις.

8 Τα δομικά προβλήματα και οι ακαμψίες στην οικονομία (μονοπωλιακή
διάρθρωση ορισμένων κλάδων).

9 Οι ανεπάρκειες στην οργάνωση του εργατικού δυναμικού και το ισχύον
ανελαστικό καθεστώς στην αγορά εργασίας.

10 Η υψηλή νόμιμη και παράνομη μετανάστευση.

ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ παρουσιάζονται ακόμη οι ομάδες υψηλού κινδύνου ανεργίας. Δηλαδή οι
ομάδες που «χτυπά» πιο εύκολα η ανεργία. Προκύπτει ειδικότερα ότι η ανεργία:

* Είναι υψηλότερη στις αστικές περιοχές, σε σχέση με τις ημιαστικές και τις αγροτικές.

* Βαρύνει περισσότερο τις γυναίκες, τους νέους, καθώς και όσους έχουν περάσει
τα 50 τους χρόνια.

* Η πιθανότητα να μείνει κανείς άνεργος είναι υψηλότερη για όσους είναι
απόφοιτοι Λυκείου ή έχουν πάει σε τεχνικές και επαγγελματικές σχολές όλων των
επιπέδων. Είναι δε χαμηλότερη για όσους είναι απόφοιτοι του Δημοτικού ή δεν
έχουν πάει καθόλου σχολείο. Οι απόφοιτοι των ΑΕΙ «υποφέρουν» λιγότερο από ό,τι
ο μέσος όρος, αλλά και πάλι πλήττονται από υψηλό ποσοστό ανεργίας.

* Μεγάλα ποσοστά ανεργίας υπάρχουν σε περιοχές όπου έκλεισαν μεγάλα εργοστάσια
(όπως π.χ. η Πάτρα, Βόλος κ.ά.).

* Η Ελλάδα κατατάσσεται μεταξύ των χωρών εκείνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που
έχουν τις μικρότερες δαπάνες για την ενίσχυση των ανέργων. Το σύστημα
επιδομάτων ανεργίας είναι από τα λιγότερο γενναιόδωρα, καθώς το επίδομα
ανταποκρίνεται μόλις στο 50% της ελάχιστης αμοιβής για εργαζομένους χωρίς προϋπηρεσία.