ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χρόνος εργασίας και μισθός

Οι επιπτώσεις από τη μείωση του χρόνου εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών
στους τομείς της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας συζητούνται τα
τελευταία χρόνια σε όλες τις χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ πραγματοποιείται από τις κυβερνήσεις, τις συνδικαλιστικές
οργανώσεις των εργαζομένων και των εργοδοτών, καθώς και από τα
αντιπροσωπευτικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) για τη
λήψη διαρθρωτικών μέτρων μακράς πνοής και αποτελεσματικής καταπολέμησης της ανεργίας.

Παράλληλα, όμως, διατυπώνονται απόψεις που θεωρούν ότι η μείωση του χρόνου
εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών επιδρά αρνητικά στο κόστος εργασίας, στην
ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση.

Για τους λόγους αυτούς προτείνουν την εφαρμογή του μέτρου με μείωση των
αποδοχών, την προώθηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης, μερική απασχόληση,
ελαστικά και ευέλικτα σχήματα χρόνου εργασίας, μείωση του έμμεσου
(ασφαλιστικές εργοδοτικές εισφορές) κόστους εργασίας κ.λπ.

Όμως είναι ενδιαφέρον τις προτάσεις αυτές να τις προσεγγίσουμε από την οπτική
της σημερινής εργασιακής κατάστασης χωρών που έχουν εφαρμόσει πολιτικές
ευελιξίας στην αγορά εργασίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας χώρας αποτελεί η Αγγλία, όπου το 35% των
εργαζομένων απασχολείται σε εργασίες πλήρους απασχόλησης με πλήρη εργασιακά,
συνδικαλιστικά και ασφαλιστικά δικαιώματα. Οι υπόλοιποι εργαζόμενοι
απασχολούνται με μερική, καθώς και με άλλες άτυπες μορφές απασχόλησης.

Στην ίδια χώρα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας, το 50% των
ανέργων που μετά την ανεργία τους επιστρέφουν στην αγορά εργασίας, μέσα σε
διάστημα εννέα μηνών καθίστανται και πάλι άνεργοι.

Ειδικότερα με τα πρόσφατα (1995) μέτρα ευελιξίας, όσοι εργαζόμενοι απολύονται
με απασχόληση μικρότερη των δύο ετών, δεν δικαιούνται καμίας αποζημίωσης.

Επίσης, οι επιδοτούμενοι άνεργοι οι οποίοι δεν αποδέχονται την προσφορά μιας
οποιασδήποτε εργασίας, για λόγους χαμηλότερων αμοιβών, περιεχομένου εργασίας,
κ.λπ., στερούνται του δικαιώματος επιδότησης της ανεργίας.

Παράλληλα και σε άλλες χώρες, όπως στη Γαλλία και την Ισπανία, παρατηρούμε ότι
η αύξηση του αριθμού των εργαζομένων με μερική απασχόληση, τα τελευταία
δεκαπέντε χρόνια, συνοδεύτηκε με σημαντική αύξηση της ανεργίας.

Κατά συνέπεια, αυτό το οποίο περιμένει κανείς από την εφαρμογή πολιτικών
ευελιξίας στην αγορά εργασίας και την επικράτηση συνθηκών κοινωνικού dumping
στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι η μείωση της ανεργίας, αλλά η
αύξησή της, η εργασιακή και ασφαλιστική ανασφάλεια, η απορρύθμιση των
εργασιακών σχέσεων, η συρρίκνωση του εισοδήματος και ο περιορισμός των
προϋποθέσεων ανάπτυξης συνδικαλιστικής συμμετοχής και δράσης.

Έτσι αποδεικνύεται ότι η ανεργία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί, παρά μόνο με
την εφαρμογή ενός αξιόλογου διαρθρωτικού μέτρου στον τομέα των εργασιακών
σχέσεων, όπως είναι οι 35 ώρες εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών. Αυτή την
ιστορική πρόκληση του τέλους του αιώνα μας, επιτρέπει η αύξηση της
παραγωγικότητας και τα νέα τεχνολογικά μέσα παραγωγής.

Μέχρι τώρα έχει υιοθετηθεί η άποψη ότι ο μισθός είναι η αμοιβή του εργαζομένου
για το προϊόν που προσφέρει για οκτώ ώρες εργασίας. Άρα ο μισθός δεν είναι
συνάρτηση των ωρών εργασίας, αλλά του παραγόμενου προϊόντος. Κατά συνέπεια,
εάν η διάρκεια της εργάσιμης ημέρας μειωθεί και το παραγόμενο προϊόν
παραμείνει το ίδιο, λόγω της χρήσης των νέων τεχνολογιών, τότε δεν συντρέχει
κανένας λόγος για τη μείωση του μισθού, αφού ο μισθωτός δικαιούται ένα μερίδιο
από την αύξηση του παραγόμενου προϊόντος. Το ίδιο και η συντελούμενη κατά το
ήμισυ μείωση του χρόνου εργασίας, στη διάρκεια ενός αιώνα, χρηματοδοτήθηκε όχι
από τη μείωση των κερδών, αλλά από την αύξηση της παραγωγικότητας.

Από την άποψη αυτή, η απάντηση στις απόψεις των εργοδοτικών ενώσεων
στοιχειοθετείται από το πραγματικό γεγονός ότι, σύμφωνα με υπολογισμούς, το
ενδεχόμενο κόστος από τη μείωση του χρόνου εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών
είναι χαμηλού επιπέδου και μπορεί να απορροφηθεί από την αύξηση της
παραγωγικότητας και τη μείωση των δαπανών για επιδόματα ανεργίας, αφού η
τελευταία θα μειωθεί σημαντικά.

Πράγματι, είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
δαπανάται για την ανεργία κάθε χρόνο ποσό που προσεγγίζει τα 400 δισ. ECU.

Ο Σάββας Ρομπόλης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου και επιστημονικός
διευθυντής του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ.