ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο άνθρωπος του αύριο

Η ταραχή και ο θόρυβος που προκάλεσε στην παγκόσμια ­ αλλά και ελληνική ­
κοινή γνώμη η κλωνοποίηση της περίφημης πια Ντόλι, απέδειξε πόσο λίγο είναι
ενημερωμένη η κοινωνία μας για τις μεταβολές που συντελούνται, καθώς
πλησίστιοι μπήκαμε στην εποχή της κοινωνίας των πληροφοριών.

Η ΤΑΡΑΧΗ και ο θόρυβος που προκάλεσε στην παγκόσμια ­ αλλά και ελληνική ­
κοινή γνώμη η κλωνοποίηση της περίφημης πια Ντόλι, απέδειξε πόσο λίγο είναι
ενημερωμένη η κοινωνία μας για τις μεταβολές που συντελούνται, καθώς
πλησίστιοι μπήκαμε στην εποχή της κοινωνίας των πληροφοριών. Γιατί βέβαια οι
δυνατότητες και τα επιτεύγματα μίας από τις τεχνολογίες της κοινωνίας της
Πληροφορίας, της Βιοτεχνολογίας δηλαδή, θα έπρεπε να είναι γνωστά, μια και από
καιρό με τη μία ή την άλλη μορφή έχουν μπει στη ζωή μας.

Όμως σήμερα θα ήθελα να περιγράψω μιαν άλλη όψη του ίδιου του προβλήματος που,
είτε ακόμη ως μεταβολή ιδεών και εικόνων είτε ως επιτεύγματα της
βιο-τεχνολογίας και της βιο-μηχανικής, αλλάζει σιγά σιγά την ιδέα που έχει ο
άνθρωπος για το σώμα του.

Από δεκαετίες ήδη ο άνθρωπος έχει συνηθίσει στην ιδέα ότι παρεμβάσεις της
τεχνολογίας στο σώμα του μπορούν να σώσουν τη ζωή του ή να τη βελτιώσουν. Από
τις απλούστερες παρεμβάσεις, όπως μεταλλικοί σύνδεσμοι γονάτων από τιτάνιο,
συνθετικά οστά και αιμοφόρα αγγεία, εξωσωματικά υποστηριζόμενη κυκλοφορία,
συνθετικοί φακοί και βηματοδότες είναι μερικά μόνο από τα πιο συνηθισμένα
τεχνολογικά μέσα με τα οποία ο άνθρωπος υποστηρίζει ή βελτιώνει τη λειτουργία
του σώματός του.

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι περίπου στην αρχή του επόμενου αιώνα, οποιοδήποτε
σημαντικό όργανο, εκτός από τον εγκέφαλο και το κεντρικό νευρικό σύστημα, θα
έχει δυνατότητα αντικατάστασης από τεχνητό. Ενώ ο γνωστός μελλοντολόγος Alvin
Toffler θεωρεί ότι «όχι μόνο μικροσκοπικοί υπολογιστές θα εμφυτεύονται στο
σώμα μας, για να αντισταθμίζουν φυσικές ανωμαλίες, αλλά πρακτικά θα αυξάνουν
τις ανθρώπινες δυνατότητες. Η γραμμή μεταξύ του ανθρώπου και του υπολογιστή σε
κάποιο σημείο θα είναι συγκεχυμένη».

Αυτή η σύγχυση ή η έλλειψη της διαχωριστικής γραμμής μεταξύ ανθρώπου και
μηχανής, ή η σύνθεση ανθρώπου και μηχανής προφητεύεται ήδη από πολλούς
καλλιτέχνες και επιστήμονες. Οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας ­ όπως ο
Terminator, για παράδειγμα ­ παρουσιάζουν τους κυβερνο-οργανισμούς (Cyborgs),
τη σύνθεση δηλαδή του οργανικού με το μηχανικό.

Ο διάσημος Αυστραλός καλλιτέχνης Stelare (που δεν είναι παρά ο ελληνικής
καταγωγής Στέλιος Αρκαδίου) από δεκαετίες ισχυρίζεται ότι το σώμα είναι
ξεπερασμένο και ότι ο άνθρωπος πρέπει να απαλλαγεί από αυτό, πραγματοποιώντας
μια νέα σύνθεση, που θα του επιτρέψει να πραγματοποιήσει το όνειρό του: να
απαλλάξει την ψυχή από τα δεσμά του σώματος.

Ο ερευνητής στο πεδίο των υπολογιστών Gerald Jay Sussmann πιστεύει ότι γρήγορα
θα έρθει η ώρα που η ανθρώπινη αυτοσυνειδησία θα μπορέσει να ψηφιο-ποιηθεί και
να σωθεί στον σκληρό δίσκο του υπολογιστή.

Ένας άλλος διάσημος επιστήμονας, ο Hans Moravec, διευθυντής του εργαστηρίου
κινητών ρομπότ στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon, πιστεύει ότι «ο εγκέφαλος
είναι μια μηχανή από σάρκα» και ότι η μίμησή της είναι ζήτημα ταχύτητας. Μόλις
οι μηχανές φθάσουν την ταχύτητα των 10 τρισεκατομμυρίων εντολών το
δευτερόλεπτο (από 112 εκατομμύρια που είναι σήμερα) ­ πράγμα που θα συμβεί
κατά τους υπολογισμούς του το 2010 ­ θα είναι δυνατή η κατασκευή του
μηχανικού, αντίστοιχου του εγκεφάλου.

Οι κοινωνικές επιδράσεις όλων αυτών τών για την ώρα αόρατων, αλλά πάντως
υπαρκτών και πιθανών εξελίξεων, φαίνεται να αλλάζουν ριζικά, τόσο τη σχέση του
ανθρώπου με τη φύση όσο και την ίδια του την εξέλιξη. Επιστήμονες υποστηρίζουν
ότι η εξελικτική διαδικασία εκβιάζεται προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις και ότι
ο τρόπος που ο άνθρωπος αντιμετωπίζει το σώμα του είναι ο ίδιος με τον οποίο
αντιμετωπίζει ο οδηγός το αυτοκίνητο με το οποίο κινείται.

Όσο για μένα, εκτός που δεν τα πιστεύω όλα τούτα επειδή αρκετά κινούνται στη
σφαίρα του τεχνολογικά ανέφικτου, ανησυχώ. Και ανησυχώ πάντα όταν διακρίνω
σημάδια αλαζονείας στον επιστήμονα, εκεί που θα έπρεπε να είναι πολύ
σεβαστικός. Μπροστά στη Φύση δηλαδή.

Ο Ι.Α. Τσουκαλάς είναι καθηγητής Τεχνολογίας Πληροφορικής και πρόεδρος
Τμήματος Πληροφορικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.