Παράνομη πλειοψηφία

Τις ημέρες ακριβώς που οριστικοποιείται η εφαρμογή του σχεδίου «Περικλής»,
εντείνονται και οι διεργασίες για την ενοποίηση του Κέντρου, με την
αποδέσμευση του Κομματική Φιλελευθέρων από τη συνεργασία με τον στρατηγό Γρίβα (8.9.61).

ΦΑΙΝΕΤΑΙ να αρχίζει έτσι ένας αγώνας δρόμου, όπου ο Κ. Καραμανλής πρώτα
ανακοινώνει δημόσια, στις 11.9, την πρόθεσή του να προχωρήσει σε πρόωρες
εκλογές και στη συνέχεια υποβάλλει το σχετικό αίτημα στον βασιλιά, στις 15.9.
Η υιοθέτηση του αιτήματός του αναβάλλεται όμως για μερικές ημέρες, προφανώς
για να δοθεί ο χρόνος στα κόμματα του Κέντρου να ολοκληρώσουν τη διαδικασία
ενοποίησής τους. Έτσι, στις 19 Σεπτεμβρίου, ανακοινώνεται ταυτόχρονα η
συγκρότηση της Ενώσεως Κέντρου και η προκήρυξη εκλογών για τις 29 Οκτωβρίου.

Το δεύτερο και ουσιαστικότερο στοιχείο, το οποίο φαίνεται ότι διατάραξε τις,
ήδη προβληματικές, σχέσεις Καραμανλή και Ανακτόρων, ήταν ο καθορισμός της
υπηρεσιακής κυβέρνησης και κυρίως του προέδρου της, καθώς και του υπουργού
Εθνικής Άμυνας. Ο Κ. Καραμανλής πρότεινε ως πρωθυπουργό τον στρατηγό Θρ.
Τσακαλώτο, σύμβολο των «εθνικοφρόνων» στον Εμφύλιο Πόλεμο, «διότι υπήρχαν
πληροφορίαι ότι οι αντίπαλοί μου, και ιδίως η Αριστερά, φοβούμενοι τας
εκλογάς, θα προεκάλουν κατά την προεκλογικήν περίοδον ταραχάς» (τόμ. 5, σελ.
180). Και ως υπουργός Εθνικής Άμυνας ο Θρ. Τσακαλώτος πρότεινε τον Α/ΓΕΕΘΑ Αθ.
Φροντιστή (τόμ. 5, σελ. 181), ο οποίος, ως πρόεδρος της Δευτεροβάθμιας
Επιτροπής, είχε επικυρώσει λίγες ημέρες νωρίτερα την εφαρμογή του σχεδίου
«Περικλής». Οι δύο αυτές επιλογές, και η αιτιολόγησή τους, είναι απόλυτα
αποκαλυπτικές για το είδος των εκλογών που προετοίμαζε η κυβέρνηση.

ΔΙΟΡΙΣΕ ΑΛΛΟΥΣ

Ο βασιλιάς, όμως, δεν έκανε δεκτή την εισήγηση του Κ. Καραμανλή και, χωρίς καν
να τον συμβουλευτεί, διόρισε ως πρωθυπουργό τον στρατηγό Κ. Δοβα, αρχηγό του
στρατιωτικού οίκου του βασιλιά και επίσης σύμβολο του Εμφυλίου από τη μάχη της
Κόνιτσας. Το κρισιμότερο σημείο τριβής υπήρξε όμως το υπουργείο Εθνικής
Άμυνας, όπου ο βασιλιάς επέβαλε τον πτέραρχο Χ. Ποταμιάνο, τον οποίο ο Κ.
Καραμανλής θεωρούσε ως προσωπικό του εχθρό, ήδη από την εποχή της κρίσης στην
ΕΡΕ τον Μάρτιο του 1958 (ό.π., σελ. 181). Γι’ αυτό και σε όλα τα μεταγενέστερα
σημειώματά του ο Κ. Καραμανλής στρέφεται πάντα εναντίον του Ποταμιάνου, τον
οποίο κατηγορεί ότι «ενημέρωσε τους αρχηγούς της αντιπολιτεύσεως για τα σχέδια
αυτά και τους συνέστησε να προσπαθήσουν να επωφεληθούν οι ίδιοι» (ό.π., σελ.
222). Εξάλλου, την παρουσία του Ποταμιάνου στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας
χρησιμοποιεί ο Κ. Καραμανλής για να ισχυρισθεί ότι «τα σχέδια για την περίφημη
“βία και νοθεία” τα εγνώριζαν οι αντίπαλοί μου και τα αγνοούσα εγώ» (ό.π.).

Η δημιουργία της Ε.Κ. ανέτρεπε ριζικά το πολιτικό πλαίσιο εφαρμογής του
σχεδίου «Περικλής». Όρος απαραίτητος για την επιτυχία της Ε.Κ., βραχυπρόθεσμα
και μακροπρόθεσμα, ήταν ακριβώς να κατορθώσει να ενσωματώσει ­ άρα μέχρι
κάποιο βαθμό και να εκφράσει ­ ένα τμήμα από τους δυνάμει ψηφοφόρους της ΕΔΑ·
ένα τμήμα δηλαδή «μη εθνικοφρόνων», που αποτελούσαν, εξ ορισμού, στόχο της
ασκούμενης με το σχέδιο «Περικλής» βίας. Αντίθετα, η εφαρμογή του
συγκεκριμένου σχεδίου, όπως προκύπτει καθαρά και από την όλη δομή και
συλλογιστική του, αφορούσε την περίπτωση μιας «πολωτικής» αναμέτρησης μεταξύ
«εθνικοφρόνων» (κυανών) και «μη εθνικοφρόνων» (κιτρίνων), όπως π.χ. θα
συνέβαινε αν είχε εφαρμοστεί ένα σύστημα «συγγενών κομμάτων».

Η αναντιστοιχία αυτή δεν έγινε όμως αμέσως αντιληπτή, ούτε από την κυβέρνηση
ούτε από την ηγεσία του Κέντρου. Αντίθετα, η υποβόσκουσα διάσταση μεταξύ
Καραμανλή και Ανακτόρων για τον έλεγχο του στρατεύματος φαίνεται να αποτελούσε
το κυριότερο πεδίο αντιδικίας (βλ. π.χ. την πρόσφατη μαρτυρία του Χ.
Ποταμιάνου για το πώς αλληλοϋποβλέπονταν με τον Α/ΓΕΣ Βασ. Καρδαμάκη,
«Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», 11.5.1997).

Ανεξάρτητα πάντως από τις υπόγειες αντιδικίες για τον έλεγχο του στρατεύματος
και τη συγκεκριμένη μορφή που θα προσλάμβανε η πίεση εναντίον της ΕΔΑ ­ γι’
αυτό πιθανόν και στις επόμενες συνεδριάσεις της Δευτεροβάθμιας Επιτροπής, μετά
τον ορισμό της υπηρεσιακής κυβέρνησης, δεν γίνεται άμεση αναφορά στο σχέδιο
«Περικλής» (τόμ. 6, σελ. 170) ­ η ύπαρξη οργανωμένου σχεδίου είχε έγκαιρα και
έντονα καταγγελθεί από την ΕΔΑ.

Ενάμιση μάλιστα μήνα πριν από τις εκλογές, στις 16 Σεπτεμβρίου 1961, η ΕΔΑ
έδωσε στη δημοσιότητα αποσπάσματα ενός μακροσκελούς κειμένου που είχε
συνταχθεί με στόχο την άσκηση συστηματικής βίας στις εκλογές (επρόκειτο για
προπαρασκευαστικό κείμενο του σχεδίου «Περικλής»). Την ουσία της καταγγελίας
της ΕΔΑ δεν επιχείρησε να την αμφισβητήσει ούτε η ίδια η κυβέρνηση, η οποία
απλώς απέδωσε τη σύνταξη του κειμένου σε «ανεύθυνο» πρόσωπο. (Βλ. «Αυγή», 17
και 19.9.61). Παρά την έμμεση όμως αυτή επιβεβαίωση, τα κόμματα του Κέντρου
αγνόησαν ουσιαστικά το θέμα και οι κεντρώες εφημερίδες υποβάθμισαν εντυπωσιακά
τις αποκαλύψεις της ΕΔΑ, αλλά και τις μεταγενέστερες καταγγελίες της σε όλη τη
διάρκεια της προεκλογικής περιόδου.

ΣΥΜΦΕΡΟΝ

Η στάση αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι τα περισσότερα στελέχη του Κέντρου
θεωρούσαν πως η ελευθερία κινήσεων της ΕΔΑ αντιβαίνει με το ιδιαίτερο
κομματικό τους συμφέρον και πίστευαν επομένως πως οι ίδιοι θα μπορούσαν να
είναι οι κυρίως ωφελημένοι από τον βίαιο περιορισμό της εκλογικής επιρροής της ΕΔΑ.

Είναι χαρακτηριστικά όσα έγραφε, ακόμη και στις παραμονές των εκλογών του
1963, ο Σοφ. Βενιζέλος στον Γ. Παπανδρέου: «Αν η ΕΔΑ κινηθή με την ελευθερίαν
με την οποίαν εκινήθη κατά τας εκλογάς του 1958 (…), η Ένωσις Κέντρου
κινδυνεύει να μη συγκεντρώση ουδέ καν το 35% των τελευταίων εκλογών» Γρ.
Δαφνή, Σοφοκλής Ελευθερίου Βενιζέλος, Αθήναι, 1970, σελ. 575).

Τα οργανωμένα επεισόδια βίας εναντίον των υποψηφίων και των οπαδών της ΕΔΑ
άρχισαν, με την προκήρυξη των εκλογών, να προσλαμβάνουν τεράστια έκταση, ενώ
ταυτόχρονα επεκτάθηκαν και σε οπαδούς και υποψηφίους της αριστεράς του Κέντρου.

Αναλυτικές και τεκμηριωμένες καταγγελίες για τις πολυάριθμες πράξεις βίας κατά
την προεκλογική περίοδο και την ημέρα των εκλογών υπάρχουν στις δύο Μαύρες
Βίβλους, που κυκλοφόρησαν λίγους μήνες μετά τις εκλογές από την Ε.Κ. και την
ΕΔΑ. Τα επεισόδια βίας αυξήθηκαν και εντάθηκαν τις τελευταίες ημέρες πριν από
τις εκλογές, με κορύφωση τις δύο δολοφονίες στελεχών της Νεολαίας της ΕΔΑ, του
Στ. Βελδελμίρη στη Θεσσαλονίκη, στις 26.10.1961, και του στρατιώτη Διον.
Κερπινιώτη στην Αρκαδία, την ημέρα των εκλογών.

Έτσι, η Ε.Κ., έστω και με σημαντική καθυστέρηση, οδηγήθηκε στα μέσα Οκτωβρίου
στη ρητή καταγγελία των πράξεων βίας, καλώντας μάλιστα τους οπαδούς της σε
«άμεσον νόμιμον άμυναν». Οι καταγγελίες προσέλαβαν εντονότερη μορφή αμέσως
μετά τις εκλογές, ως αντίδραση προς το αποτέλεσμά τους, το οποίο ο Γ.
Παπανδρέου χαρακτήρισε «προϊόν βίας και νοθείας», ενώ παράλληλα ο Σοφ.
Βενιζέλος δήλωνε ότι «δι’ ημάς η Βουλή της 29ης Οκτωβρίου θα είναι πάντοτε
νόθος και η πλειοψηφία και η κυβέρνησις της ΕΡΕ παράνομοι». Το σχέδιο
«Περικλής», αντί να συμβάλει στον διαχωρισμό των «εθνικοφρόνων» από τους «μη
εθνικόφρονες» και στη συλλογική καταπίεση των δεύτερων από τους πρώτους,
ενέτεινε και ανέδειξε μιαν άλλη διαιρετική τομή, εκείνη που διαχώριζε τις
δεξιές από τις αντιδεξιές δυνάμεις. Αποτέλεσε έτσι το καταλυτικό στοιχείο για
τις πολιτικές εξελίξεις που επακολούθησαν.

Η εκτίμηση και αξιολόγηση των επιπτώσεων που είχε η «βία και νοθεία» στο
εκλογικό αποτέλεσμα, αποτελεί τέλος ένα άλλο βασικό σημείο αντιδικίας, που
διαπερνά σε πολλά σημεία την αφήγηση του Κ. Καραμανλή για τις εκλογές του
1961. Όπως ο ίδιος αναφέρει «τα σχέδια αυτά για την άσκηση ψυχολογικής βίας
επί της αριστεράς δεν είχαν κανένα ή είχαν ασήμαντο αποτέλεσμα» (ό.π., σελ. 223).

ΔΙΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ

Για να διευκρινιστεί όμως σε βάθος το ζήτημα αυτό, πρέπει να μελετηθούν στις
λεπτομέρειές τους οι επιπτώσεις τις οποίες είχαν «οι πέραν του δέοντος
συνήθεις αντικομμουνιστικές δραστηριότητες».

Κορυφαίο και κραυγαλέο παράδειγμα για τη διαβλητότητα των αποτελεσμάτων
προσέφερε η ψηφοφορία των στρατιωτικών και δημοσίων υπαλλήλων, όπου,
ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο, η ΕΡΕ συγκέντρωσε συνολικά το 78,9% των ψήφων.
Το ποσοστό της μάλιστα έπεσε κάτω του 80%, λόγω των αποτελεσμάτων στις
εκλογικές περιφέρειες της Αττικής και της Κρήτης (όπου «περιορίστηκε» στο
69,8% και 57,2% αντίστοιχα). Αντίθετα, σε όλες σχεδόν τις υπόλοιπες εκλογικές
περιφέρειες της χώρας τα ποσοστά της ΕΡΕ, στα εκλογικά τμήματα των
στρατιωτικών και δημοσίων υπαλλήλων, ξεπέρασαν το 80%, για να φτάσουν στην
Πιερία το 91,6%. Επρόκειτο για καταφανώς διαβλητά αποτελέσματα, που προσέφεραν
στην ΕΡΕ 7 επιπλέον έδρες και αύξησαν τη συνολική της δύναμη από 49,56% σε 50,81%.