«Η Ισπανία βυθίζεται στον φασισμό»: Η προειδοποίηση Ισπανού συγγραφέα πριν από τις κάλπες
Πώς οι μνήμες του Φράνκο, η νέα γενιά και η αδυναμία συσπείρωσης της Αριστεράς επιτρέπουν στην Ακροδεξιά ολοένα να κερδίζει ισπανικό έδαφος
Far right protesters take part in a demonstration against the camp that has been set up, demanding political action to stop evictions and address the housing crisis, following the eviction of an 87-year-old woman from her home, in Madrid, Spain, October 03, 2026. REUTERS/Juan Barbosa
Γράφει ο Νταβίντ Ουκλές, Ισπανός συγγραφέας, μουσικός, μεταφραστής και εικονογράφος
Ο Πορτογάλος νομπελίστας συγγραφέας Ζοζέ Σαραμάγκου έλεγε ότι δεν ήταν απαισιόδοξος, αλλά ένας πολύ καλά ενημερωμένος αισιόδοξος. Λυπάμαι βαθιά για τον τόνο αυτού του άρθρου. Θα ήθελα πολύ να ήταν διαφορετικά τα πράγματα, αλλά είμαι απολύτως βέβαιος ότι η Ισπανία, η χώρα μου, θα βυθιστεί σε μια φασιστική θάλασσα.
Το βιβλίο μου «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» κυκλοφόρησε πριν από 2,5 χρόνια. Στην αρχή της προωθητικής περιοδείας, παρουσίασα το βιβλίο σε αρκετά σχολεία, όπου είχα την ευκαιρία να μιλήσω στους μαθητές για τον Ισπανικό Εμφύλιο και τον φρανκισμό – γιατί ο πόλεμος δεν τελείωσε το 1939 αλλά το 1975, με τον θάνατο του Φράνκο, ο οποίος πέθανε σαν βασιλιάς, στο κρεβάτι του. «Πάγωσε» το αίμα μου ακούγοντας παιδιά μόλις 14 ετών να τραγουδούν το «Cara al sol», τον πιο γνωστό φασιστικό ύμνο της χώρας. Ηξεραν τους στίχους απέξω! Εγώ δεν ξέρω παρά μόνο τους δύο πρώτους στίχους.
Είχα προειδοποιήσει δημόσια ότι ο φασισμός ασκούσε ήδη από χρόνια αυξανόμενη επιρροή στους εφήβους, διαμορφώνοντας σταδιακά τον τρόπο σκέψης τους. Είχαμε αναπτύξει τέτοια εμμονή με την ψήφο των ενηλίκων, ώστε παραβλέψαμε κάτι ουσιώδες: η πλειονότητα των νέων που θα ψηφίσουν για πρώτη φορά στις 29 Νοεμβρίου θα επιλέξει την Ακροδεξιά. Η νεολαία μιας χώρας προδιαγράφει το μέλλον της. Μας περιμένει ένα σκοτεινό μέλλον, που θα φέρει πίσω την εξορία, τη λογοκρισία και τις προσπάθειες επιβολής μιας ενιαίας ηθικής. Πολλοί με κατηγόρησαν τότε ότι υπερέβαλλα και ότι προσπαθούσα να αναζωπυρώσω τα πάθη του Εμφυλίου. Τρία χρόνια αργότερα, όσα έλεγα έχουν γίνει πλέον κοινός τόπος.
Στα τέλη του μήνα, οι Ισπανοί προσέρχονται στις κάλπες για τις εθνικές βουλευτικές εκλογές: θα εκλέξουμε τους βουλευτές του Κογκρέσου και τον πρωθυπουργό. Ολα δείχνουν ότι η νίκη θα είναι συντηρητική και φασιστική. Οι δημοσκοπήσεις δίνουν απόλυτη πλειοψηφία στον συνασπισμό του PP (της παραδοσιακής Δεξιάς) και του VOX (της Ακροδεξιάς). Η επόμενη κυβέρνηση θα έχει αναμφίβολα αντιπρόεδρο προερχόμενο από το VOX, που ακολουθεί τα χνάρια του Φράνκο, καθώς και αρκετούς φασίστες υπουργούς, οι οποίοι πιθανότατα θα αναλάβουν υπουργεία που θεωρούνται ήσσονος σημασίας – ενώ είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την Αριστερά: Ισότητας, Πολιτισμού, Κοινωνικών Δικαιωμάτων, Μετανάστευσης, Δημοκρατικής Μνήμης και Στέγασης.
Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Η Δεξιά ισχυροποιήθηκε, ενώ η Αριστερά έχασε τη δυναμική της. Ακολουθούν ορισμένοι από τους λόγους.
- Είμαστε μια χώρα που δεν κατάφερε ποτέ να επουλώσει πραγματικά τις πληγές του Εμφυλίου. Δεν κατορθώσαμε να χαράξουμε εγκαίρως μια ουσιαστική πολιτική δημοκρατικής μνήμης. Με τον θάνατο του δικτάτορα, επιλέξαμε τη σιωπή. Στις αρχές της νέας χιλιετίας, το Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSOE) επιχείρησε να διορθώσει αυτή την κατάσταση με τον νόμο για τη Δημοκρατική Μνήμη, σημειώνοντας σημαντική πρόοδο. Επί του παρόντος, όμως, η Δεξιά αποδομεί σταδιακά αυτόν τον νόμο στις περιφέρειες όπου συγκυβερνά με το VOX. Με τον Εμφύλιο να πλανάται πάντα πάνω από τη χώρα σαν φάντασμα, δυσκολεύομαι να φανταστώ ένα σταθερό μέλλον και μια ενωμένη Ισπανία. Είναι θλιβερό να βλέπει κανείς σήμερα άλλους να υπερασπίζονται την ισπανική κυριαρχία στη Θέουτα, κρατώντας ισπανικές σημαίες, και άλλους να διεκδικούν το δικαίωμα σε αξιοπρεπή στέγαση, κρατώντας επαναστατικές σημαίες. Αδυνατούμε να καταλάβουμε ότι και οι δύο αυτές υποθέσεις μάς αφορούν όλους. Δεν ακούμε ο ένας τον άλλον και δεν ξέρουμε να χτίζουμε γέφυρες ανάμεσά μας.
- Οι νέοι είναι στην πλειονότητά τους δεξιοί. Δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε εγκαίρως και να επιβάλουμε κυρώσεις στους λογαριασμούς του TikTok που εδώ και χρόνια καλλιεργούν το μίσος στις νεότερες ηλικίες. Έχουμε γίνει μάρτυρες επιθέσεων εναντίον ομοφυλόφιλων, δημοσιογραφικών αναρτήσεων που ζητούν τον αφανισμό των «αριστερούληδων», αλλά και απειλών εναντίον συγγραφέων που παίρνουν δημόσια θέση, με προειδοποιήσεις ότι σύντομα θα καταλήξουν σε κάποιο χαντάκι… Θα ήταν τόσο εύκολο να είχαμε κόψει εγκαίρως το κακό στη ρίζα του. Ποιος θα τολμήσει, όμως, τώρα να ξεριζώσει το δέντρο;
- Ο ακροδεξιός λαϊκισμός έχει κερδίσει έδαφος στην κοινωνία. Ακόμη και –ίσως μάλιστα κυρίως – στις φτωχές, παραδοσιακά εργατικές περιοχές με μεγάλο μεταναστευτικό πληθυσμό, τα ποσοστά του VOX έχουν εκτοξευθεί. Κατάγομαι από μια ελαιοπαραγωγική περιοχή. Τον χειμώνα, η συγκομιδή της ελιάς γίνεται κυρίως από μετανάστες. Πρόκειται για μια σκληρή δουλειά που πολλοί Ισπανοί δεν είναι διατεθειμένοι να κάνουν, αυτοί οι ίδιοι Ισπανοί που μοιράζονται στο WhatsApp ξενοφοβικά μηνύματα. Είναι προφανές ότι πίσω από όλα αυτά υπάρχει ένα πρόβλημα παιδείας και κοινωνικής ευαισθητοποίησης.
Η Μαρικάρμεν και η Αριστερά
- Η σοσιαλιστική κυβέρνηση δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει τη στεγαστική κρίση. Το καλοκαίρι, μίλησα τηλεφωνικά με την υπουργό Στέγασης. Της διηγήθηκα την περίπτωση της Μαρικάρμεν. Μου είπε ότι λυπόταν πολύ, αλλά ότι δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα και ότι η υπόθεση τούς στεναχωρούσε πολύ. Ενιωσα εγκαταλελειμμένος και απογοητευμένος διαπιστώνοντας ότι το μεγαλύτερο προοδευτικό κόμμα της χώρας μου είχε χάσει την επαφή με τα πραγματικά προβλήματα των πολιτών. Η τελευταία μεγάλη συγκέντρωση στη μνήμη της Μαρικάρμεν – της ηλικιωμένης γυναίκας που εκδιώχθηκε από το σπίτι της και πέθανε λίγες ημέρες αργότερα – εξελίχθηκε σε νεκρική πομπή από το κέντρο της Μαδρίτης μέχρι το σπίτι της. Φωνάξαμε την οργή μας κατά του φασισμού, των κερδοσκοπικών funds, των δικαστών που δεν είχαν αποτρέψει την έξωσή της, των εισοδηματιών… Αλλά και κατά της κυβέρνησης. Το σύνθημα που ακουγόταν συχνότερα ήταν: «Πού είναι η προοδευτική κυβέρνηση;». Μοιραζόμασταν την αίσθηση ότι οι κυβερνητικές δυνάμεις δεν είχαν κάνει όσα όφειλαν, ότι παρενέβησαν πολύ αργά και ίσως μάλιστα με καιροσκοπικό τρόπο, ελπίζοντας να αποσπάσουν μερικές ψήφους.
- Τα καλά νέα είναι ότι η Αριστερά αρχίζει να αφυπνίζεται – το PSOE ήταν ανέκαθεν ένα κόμμα του Κέντρου, μια προοδευτική δύναμη στο πλαίσιο του ισπανικού δικομματισμού, το οποίο, μετά το κίνημα της 15ης Μαΐου, υιοθέτησε τις πιο ριζοσπαστικές κοινωνικές πολιτικές υπό την πίεση των Podemos και άλλων αριστερών κομμάτων. Τα κακά νέα είναι ότι ο Γούντι Άλεν έχει δίκιο όταν λέει πως η Αριστερά μοιάζει με τη Μαφία: τα μέλη της αλληλοεξοντώνονται. Οπως πληροφορηθήκαμε, το σχέδιο για τη συγκρότηση ενός κοινού μετώπου της Αριστεράς ενόψει των εκλογών δεν ευοδώθηκε.
Γνωρίζω ότι η φασιστική Δεξιά θα καταγάγει συντριπτική νίκη στις εκλογές – γιατί αυτοί που συμμαχούν με την Ακροδεξιά είναι εξίσου φασίστες. Γι’ αυτό είναι απολύτως απαραίτητο να πάμε όλοι να ψηφίσουμε στις 29 του μήνα.
Αυτό το αίσθημα αναπόφευκτης ήττας απέναντι στην Ακροδεξιά είναι, άλλωστε, διάχυτο σε ολόκληρη την Αριστερά. Φοβόμαστε το άμεσο μέλλον. Και όχι αδικαιολόγητα. Η Δεξιά, από την πλευρά της, φοβάται το παρόν, καθώς πιστεύει ότι η Αποκάλυψη έχει ήδη έρθει και ότι ονομάζεται Σάντσεθ. Υπερβάλλει. Η Αριστερά, από την πλευρά της, πιστεύει ότι το φασιστικό τέρας θα μας γυρίσει δεκαετίες πίσω και θα μας βυθίσει ξανά στο σκοτάδι. Δεν έχει ακόμη συνειδητοποιήσει πλήρως το μέγεθος του κινδύνου.
Ελπίζω οι Έλληνες αναγνώστες μου να δεχτούν να μου προσφέρουν καταφύγιο στην Ελλάδα όταν έρθει η ώρα. Υπόσχομαι να μάθω ελληνικά και να τραγουδήσω τραγούδια της Νάνας Μούσχουρη!










