Βάνα Ξένου: Το γράμμα στον παλαιότερο εαυτό της

Ήθελα να μιλήσω για τα μικρά και μεγάλα γεγονότα, στιγμές χαραγμένες στην μνήμη μου και αυτό γιατί κάθε επίμονη ανάμνηση έκτιζε ένα μικρό μέρος του εαυτού μου.

Αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι ότι υπάρχουν στιγμές και γεγονότα που όρισαν τη συμπεριφορά μου και στάθηκαν οδηγοί για ό,τι θα ερχόταν αργότερα.

Τέτοια ήταν η μακρινή ανάμνηση από το σχολείο, όπου ζωγράφιζα ακατάπαυστα, και έτσι ανακάλυψα ότι αυτός τρόπος έκφρασης με έφερε πιο κοντά στους συμμαθητές μου, οι οποίοι μου έδιναν θέματα να τους ζωγραφίσω.

Η μεγαλύτερη ανταμοιβή αυτής της συνεχούς απασχόλησης με την ζωγραφική ήλθε από τη μητέρα μου όταν εντεκάχρονη φτάνοντας μαζί της στην οδό Πατησίων, απέναντι από τη Σχολή Καλών Τεχνών και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, βρέθηκα μπροστά στη βιτρίνα καταστήματος με όλα τα σύνεργα της ζωγραφικής και γλυπτικής, τα οποία και απέκτησα εκείνη την ημέρα μαζί με το βιβλίο «Αναφορά στον Γκρέκο».

Φαίνεται ότι σε αυτό το σημείο της Αθήνας θα περνούσα πολλές δεκαετίες και στα δύο ιδρύματα ως φοιτήτρια στη Σχολή Καλών Τεχνών και διδάσκουσα στην Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ.

Στα πρώτα γυμνασιακά χρόνια σχεδιάζοντας με επιμονή στο Αρχαιολογικό Μουσείο εισήλθα στον κόσμο της ελληνικής αρχαιότητας.

Τελειώνοντας τη μέση εκπαίδευση, οι συναντήσεις με φίλους φανατικούς για γράμματα άνοιξε τον δρόμο στη γνώση, είχα την τύχη να βρεθώ κοντά σε σημαντικούς στοχαστές· συγχρόνως παρακολουθούσα μαθήματα για την προετοιμασία στη Σχολή Καλών Τεχνών και την Αρχιτεκτονική· σε αυτή τη δύσκολη στιγμή των αποφάσεων η είσοδός μου στη Σχολή Καλών Τεχνών, με έφερε πολύ γρήγορα αντιμέτωπη με τα μεγάλα ζητήματα της Τέχνης.

Στο εργαστήριο ζωγραφικής με δάσκαλο τον Γιάννη Μόραλη μυήθηκα στην κρυφή γεωμετρία, οι άξονες που ορίζουν το σώμα του μοντέλου είναι σαν να χτίζεις ένα σπίτι, αγωνία, ή άνεση του σχεδιάζειν δεν αρκεί.

Ταξίδι στο Παρίσι, επαφή με σύγχρονα κινήματα της τέχνης – στο Λούβρο παρατηρούσα πώς η ροή του χρώματος στις σφαγές της Χίου του Delacroix ελευθερώνει την τυραννία του ορίου, το όριο χάνεται στο φως, «φώτισόν μου το σκότος» υπογράμμιζε ως βασική επίκληση των μοναχών ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης.

Το βιβλίο του «Προς εκκλησιασμόν» διάβασα το 1970, ήρθε στο φως κυριολεκτικά στη μνήμη μου από το σκοτάδι 22 χρόνια αργότερα, όταν έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο του Carl Kerenyi «Αρχετυπική εικόνα μητέρας και κόρης» το οποίο αναφέρεται στα Ελευσίνια Μυστήρια.

Η ενθύμηση αυτή έφερε ποιος ξέρει από πόσο μακριά στην επιφάνεια και συνταίριασε στο έργο μου δύο κόσμους, αυτόν του μύθου και των συμβόλων.

Η κάθοδος στις πλέον απωθημένες μνήμες του, ως διαστολή της ανθρώπινης ύπαρξης στις πιο βαθιές της ρίζες, λειτούργησε καθοριστικά για εμένα και σήμανε την είσοδο του έργου μου στη μυητική διαδικασία των ελληνικών μυστηρίων.

Η Βάνα Ξένου είναι εικαστικός. Στις 18 Νοεμβρίου θα τιμηθεί από το γαλλικό κράτος με τον τίτλο του Ιππότη του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων σε ειδική τελετή στην Πρεσβεία της Γαλλίας