Επίδομα ανεργίας και ποιοτική εργασία

Η ωριμότητα μιας αγοράς εργασίας δεν αποτυπώνεται μόνο στον αριθμό των θέσεων που δημιουργεί ή στο ποσοστό της ανεργίας. Αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει όσους χάνουν τη δουλειά τους. Η ποιότητα της εργασίας και η προστασία στην ανεργία αποτελούν δύο πλευρές της ίδιας θεσμικής πραγματικότητας.

Η πρόσφατη τοποθέτηση υπέρ του περιορισμού της τακτικής επιδότησης ανεργίας στους δύο μήνες, με μεταφορά πόρων στη μείωση των εργοδοτικών εισφορών, επαναφέρει μια παλιά αντίληψη: ότι η κοινωνική προστασία λειτουργεί ως αντικίνητρο για εργασία και ότι η οικονομική πίεση προς τον άνεργο επιταχύνει την επιστροφή του στην απασχόληση. Τα δεδομένα δεν στηρίζουν αυτή την ανάγνωση. Τον Ιούλιο του 2026 η ανεργία υποχώρησε στο 7,9% από 8,9% έναν χρόνο νωρίτερα. Ωστόσο, 376.508 άνθρωποι παραμένουν χωρίς εργασία και η ανεργία εξακολουθεί να είναι υψηλότερη στις γυναίκες και στους νέους. Η βελτίωση του δείκτη δεν τεκμηριώνει τη συρρίκνωση της ασφαλιστικής προστασίας.

Η αγορά εργασίας είναι πολύ πιο σύνθετη. Η ύπαρξη κενών θέσεων δεν σημαίνει ότι αυτές αντιστοιχούν αυτομάτως στους ανθρώπους που αναζητούν εργασία. Παρεμβάλλονται η ειδικότητα, οι δεξιότητες, η γεωγραφική απόσταση και η εποχικότητα. Κυρίως, όμως, παρεμβάλλεται η ποιότητα των θέσεων. Χαμηλές αμοιβές, ασταθείς σχέσεις απασχόλησης και δυσμενείς συνθήκες εξηγούν γιατί ορισμένοι κλάδοι δυσκολεύονται να προσελκύσουν εργαζομένους.

Στο ισχύον καθεστώς απαιτούνται τουλάχιστον 125 ημέρες ασφάλισης στο 14μηνο, χωρίς να υπολογίζονται οι δύο τελευταίοι μήνες, ενώ το βασικό επίδομα ανέρχεται σε 564,98 ευρώ. Στο πιλοτικό σχήμα της ΔΥΠΑ το κατώφλι αυξήθηκε στις 175 ημέρες, με όρο τη μη λήψη τακτικής επιδότησης την προηγούμενη τετραετία. Η μεταβολή αυτή επιβαρύνει περισσότερο όσους έχουν ασταθή ή διακεκομμένη εργασιακή διαδρομή και ιδιαίτερα τους εποχικά εργαζομένους.

Στον τουρισμό, στην εστίαση και σε άλλες εποχικές δραστηριότητες η διάρκεια της απασχόλησης καθορίζεται από τη λειτουργία του κλάδου. Οι εργαζόμενοι απασχολούνται όταν υπάρχει διαθέσιμη εργασία, καταβάλλουν εισφορές και στη συνέχεια μένουν χωρίς εργασία μέχρι την επόμενη περίοδο. Η αυστηροποίηση των όρων επιδότησης μεταφέρει σε αυτούς το κόστος μιας παραγωγικής οργάνωσης που δεν ελέγχουν.

Η Ελλάδα δεν εμφανίζει υψηλή προστασία ούτε ως προς την αναπλήρωση του εισοδήματος. Για άγαμο εργαζόμενο χωρίς παιδιά με προηγούμενες αποδοχές στο 67% του μέσου μισθού, ο ΟΟΣΑ υπολόγισε για το 2025 καθαρό ποσοστό αναπλήρωσης 49% έπειτα από δύο μήνες ανεργίας, έναντι 62% κατά μέσο όρο.

Οι ελλείψεις προσωπικού σε συγκεκριμένους κλάδους και ειδικότητες μαρτυρούν κρίση προσέλκυσης και συγκράτησης εργαζομένων. Αντί, όμως, η συζήτηση να στραφεί στην ποιοτική αναβάθμιση των θέσεων εργασίας, στρέφεται στην αυστηρότερη μεταχείριση των ανέργων.

Πρόκειται για σημαντική υστέρηση. Η έρευνα του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για τη Γενιά Ζ έδειξε ότι σχεδόν ένας στους δύο νέους εξετάζει την εργασία στο εξωτερικό. Οι νεότεροι εργαζόμενοι έχουν μεγαλύτερη κινητικότητα και είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν μια αγορά εργασίας που δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους για ποιότητα, προοπτική και αξιοπρέπεια.

Η ασφάλιση ανεργίας δεν αποτελεί παροχή προς κάποιον που επέλεξε να μην εργάζεται, αλλά δίχτυ προστασίας απέναντι στον κίνδυνο απώλειας της εργασίας. Παρέχει χρόνο για την αναζήτηση νέας θέσης, περιορίζει την απώλεια εισοδήματος και μειώνει την πίεση για αποδοχή οποιασδήποτε εργασίας. Μια ώριμη αγορά εργασίας δεν κρίνεται από το πόσο γρήγορα στερεί εισόδημα από έναν άνεργο, αλλά από την ικανότητά της να δημιουργεί διαδρομές επιστροφής σε σταθερή, παραγωγική και αξιοπρεπώς αμειβόμενη απασχόληση. Η ποιότητα της εργασίας και η προστασία στην ανεργία αποτελούν δύο όψεις του ίδιου κοινωνικού και παραγωγικού υποδείγματος.

Ο Χρήστος Γούλας, PhD, είναι γενικός διευθυντής του Ινστιτούτου Εργασίας ΓΣΕ