Από την εντυπωσιοθηρία στην πολιτική ανορεξία

Κάποτε οι αυτοδίδακτοι αναλυτές «έκοβαν» την προεκλογική κίνηση που εμφάνιζαν τα κόμματα εξουσίας και έβγαζαν συμπεράσματα για την τύχη που θα είχαν στις κάλπες. Ηταν η εποχή της πρωτοκαθεδρίας των συγκεντρωσιαρχών, των σκηνοθετών που ζήλευαν την τέχνη του μακαρίτη Τάσου Μπιρσίμ και των ρεπόρτερ που μέτραγαν τον όγκο των προσερχόμενων στις κεντρικές προεκλογικές συγκεντρώσεις.

Τις εντυπώσεις κέρδιζε όποιος εκ των διεκδικητών της εξουσίας έδειχνε να μπορεί να κινητοποιήσει τον μεγαλύτερο αριθμό ψηφοφόρων με τον περισσότερο δυνατό παλμό.

Επειτα, όμως, ήρθαν οι δημοσκόποι με τις δημοσκοπήσεις τους για να  μετατρέψουν τη μαγεία της προεκλογικής μαντεψιάς σε τεχνική μέτρησης των προθέσεων ψήφου και εκτίμησης του εκλογικού αποτελέσματος. Κάπως έτσι εκμηδενίστηκε η σημασία της μαζικότητας των προεκλογικών συγκεντρώσεων, ενώ μεταφέρθηκε αλλού η μάχη των πολιτικών εντυπώσεων.

Η αλήθεια, βέβαια, είναι ότι ο όγκος και εν μέρει ο παλμός των προεκλογικών συγκεντρώσεων διατηρούν ακόμα τη σημασία τους για την ψυχολογία και το ηθικό των κομματικών στρατών. Μόνο που οι τελευταίοι έχουν εν τω μεταξύ απαξιωθεί και αποδεκατιστεί χωρίς κανείς οργανωτικός νους να μπορεί να υπερβεί τα όρια της κινητοποίησής τους που έθεσαν οι αλλαγές πολιτικής κουλτούρας και κυρίως η απορρύθμιση των κομματικών ταυτίσεων στη διάρκεια της ύστερης μεταπολίτευσης και της μνημονιακής περιόδου.

Το καλό, βέβαια, είναι ότι η μείωση της προσέλευσης στις προεκλογικές συγκεντρώσεις ουδόλως σήμαινε και μείωση του πολιτικού ενδιαφέροντος του εκλογικού σώματος. Το αντίθετο μάλιστα.  Ολες οι σχετικές έρευνες συμφωνούν ότι το πολιτικό ενδιαφέρον του αυξάνεται σταθερά (βλ. μετρήσεις του Eteron, της διαΝΕΟσις και της Kapa Research).

Πράγμα που σημαίνει ότι δεν έχουμε να κάνουμε με ένα φαινόμενο προϊούσας αποπολιτικοποίησης, αλλά με ένα  φαινόμενο αυξανόμενης πολιτικής ανορεξίας άμεσα συνδεδεμένο με τη γενικότερη απομάγευση της πολιτικής ζωής.

Γι’ αυτό και θα παραμένει αμφίβολο αν μπορεί να αντιμετωπισθεί εφόσον τα ενδιαφερόμενα κόμματα δεν καταφέρνουν να επανεφεύρουν τον εαυτό τους και τον λόγο της ύπαρξής τους. Εφόσον, δηλαδή, δεν δοκιμάζουν να αλλάξουν το παράδειγμα με το οποίο επικοινωνούν και οργανώνουν τις σχέσεις τους με την εκτός της περιμέτρου τους κοινωνία.

Το έκανε επιτυχώς ο Ζοχράν Μαμντάνι ως υποψήφιος δήμαρχος της Νέας Υόρκης. Ηταν από τους πρώτους που, εκτός των άλλων, αντιλήφθηκε ότι έχουν αρχίσει να πνέουν τα λοίσθια οι μύθοι περί την παντοδυναμία όχι μόνο των συμβατικών μέσων επικοινωνίας, αλλά και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Εξού και έριξε το βάρος του  στην κινητοποίηση εθελοντών και στην αποσαφήνιση του ιδεολογικού στίγματος που θα εξέπεμπαν κατά τον άμεσο διάλογο με τους πολίτες για την επίλυση ζωτικών θεμάτων, όπως η ακρίβεια, η στέγη, η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Ομως κακά τα ψέματα: αλλαγή πολιτικού παραδείγματος δεν επιτυγχάνεται χωρίς αλλαγή ηγετικού προτύπου. Στο ηγετικό πρότυπο που ενσάρκωσε όφειλε, λοιπόν, και ο  Μαμντάνι την επιτυχία του. Εκεί βρίσκεται το κλειδί της αποκατάστασης της χαμένης πολιτικής εμπιστοσύνης. Οσο αυτή δεν αποκαθίσταται, τόσο η πολιτική ανορεξία θα αυξάνεται με ρυθμούς ανάλογους της μείωσης του κύρους και άρα της αξιοπιστίας των ταγών του κομματικού συστήματος.

Στη Δύση η ριζοσπαστική Δεξιά μοιάζει να το έχει καταλάβει. Είναι δε αυτός ένας από τους λόγους που της επιτρέπουν να ανεβαίνει στην κλίμακα των εκλογικών προτιμήσεων. Ο άλλος έχει να κάνει με την ικανότητά της να διαχειρίζεται τα συναισθήματα των απλών ανθρώπων.

Οσο, λοιπόν, και αν ορισμένοι επιμένουν ότι πέφτει στις ηγεσίες των υφιστάμενων συστημικών κομμάτων η ευθύνη της δημιουργίας ενός πυλώνα πολιτικού ανταγωνισμού που να λειτουργεί με όρους ορθολογικής εθνικής  συνεννόησης, το ερώτημα είναι αν πράγματι διαθέτουν τις ιδιότητες και το κύρος που επιβάλλει ρόλος τους.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής.