Μετατραυματικά σοκ και πολιτικά απωθημένα

Τον καιρό της πανδημίας πολλοί ήταν οι ειδικοί της ψυχικής υγείας που προειδοποιούσαν για τις μεσο-μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα είχε η επιβολή του υποχρεωτικού εγκλεισμού. Σήμερα ξέρουμε πόσο δίκιο είχαν. Το επιβεβαιώνουν τα σχεδόν καθημερινά κρούσματα της βίας των ανηλίκων. Αυτά άλλωστε δεν αποτελούν παρά την κορυφή ενός παγόβουνου αγνώστου ακόμη βάθους.

Τον καιρό των Μνημονίων ήταν και πάλι αρκετοί οι κοινωνικοί επιστήμονες που διέβλεψαν ότι η επιβολή τους θα ισοπέδωνε το εγχώριο κομματικό σύστημα. Σήμερα ξέρουμε ότι η κονιορτοποίησή του και η υποκατάστασή του από το προβληματικό καθεστώς του μοναδικού κυρίαρχου κόμματος αποδεικνύει του λόγου τους το αληθές.

Παρά ταύτα κανείς εξ όσων μπορώ να θυμηθώ δεν φαντάστηκε τη διάρκεια και την έκταση που θα έπαιρνε το μετατραυματικό σοκ που βίωσε και εξακολουθεί να βιώνει η ελληνική κοινωνία μετά την εφαρμογή των προγραμμάτων της βίαιης δημοσιονομικής προσαρμογής.

Χρειάστηκε και πάλι να περάσουν χρόνια για να φανεί πόσο βαθύ ήταν το τραύμα που άφησε στο συλλογικό υποσυνείδητο η μνημονιακή εμπειρία. Πολλώ δε μάλλον που η τελευταία συνδέθηκε με τη βαριά διπλή απώλεια αφενός της ευκαιρίας να συγκροτηθεί επιτέλους μια δυναμική και εξωστρεφής εθνική αστική τάξη, αφετέρου της δυνατότητας να διατηρηθεί μια κοινωνική κινητικότητα ικανή να προσφέρει στα μεσοκατώτερα στρώματα προοπτική ανέλιξης και ευημερίας.

Να όμως τι – πέραν της αδυναμίας των κομμάτων της αντιπολίτευσης να ανασυσταθούν ως αντίπαλο δέος της κυβέρνησης – μπορεί να εξηγήσει σήμερα την πολυετή παραμονή του κυβερνώντος κόμματος στην κορυφή των εκλογικών προτιμήσεων. Και αυτό παρά τη φθορά του χρόνου, τη ζημιά των αλλεπάλληλων σκανδάλων και τις συγκρούσεις του με το κοινό αίσθημα που προκαλούν οι συστηματικές παραβιάσεις των κανόνων του κράτους δικαίου και της κοινοβουλευτικής ομαλότητας.

Είναι ο φόβος μιας νέας δημοσιονομικής εκτροπής που εν τω μεταξύ ενσταλάχθηκε στο εκλογικό σώμα και εντάθηκε από την άλλη εμπειρία της ματαίωσης των προσδοκιών που είχε καλλιεργήσει η Αριστερά πυροδοτώντας την αντιμνημονιακή ριζοσπαστικοποίησή του.

Αυτός είναι ο φόβος που φυλάει ακόμα τα έρμα από τον πειρασμό της διακινδύνευσης της πολιτικής αλλαγής, έστω και αν η τελευταία εξακολουθεί να αποτελεί τον μύχιο πόθο της μεγάλης πλειοψηφίας.

Κάπως έτσι, άλλωστε μπορεί να εξηγηθεί και η παράδοξη ανοσία του εκλογικού σώματος απέναντι στη διαφθορά που ταυτόχρονα κατονομάζει πια ως μέγιστο πολιτικό του πρόβλημα. Ισως με τον ίδιο τρόπο να μπορεί να εξηγηθεί και το γεγονός ότι τη δεξιά στροφή του και τη γενικότερη συντηρητικοποίησή του συνοδεύει η άνθηση της συνωμοσιολογίας και του ανορθολογισμού, όπως προκύπτει από τις τελευταίες μετρήσεις του Ευρωβαρόμετρου (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ», 17/6/2026).

Το σίγουρο πάντως είναι πως οι δυνάμεις που επιχαίρουν με τις ιδεολογικές μεταλλάξεις αυτού του είδους, θεωρώντας ότι αναστέλλουν την αναζήτηση νέων πολιτικών ισορροπιών και πριμοδοτούν την πολιτική σταθερότητα, καλόν είναι να θυμούνται ότι οι φοβίες βλάπτουν την ψυχική υγεία και κατ’ επέκταση την πολιτική και τη δημοκρατία. Δεν παράγουν βιώσιμες καταστάσεις. Απλώς σωρεύουν κοινωνικά απωθημένα. Ετοιμα να εκραγούν σε πρώτη ευκαιρία. Εξού και η επικινδυνότητα της αυξανόμενης κοινωνικής δυσανεξίας απέναντι στο υφιστάμενο πολιτικό σύστημα.

Υπό αυτές τις συνθήκες μάταια οι κυβερνώντες περιμένουν να λάβει το εκλογικό σώμα ορθολογικές αποφάσεις. Ιδιαίτερα αν, όπως όλα δείχνουν, μάλλον η ψυχολογία παρά η οικονομία θα κάνει και αυτή τη φορά τη διαφορά. Που σημαίνει ότι στον εκλογικό ανταγωνισμό θα υπερτερούν οι ηγεσίες με τις οποίες θα μπορεί να ταυτιστεί η κοινή γνώμη.
Πράγμα που υπό τις περιστάσεις, θα μπορούσε να δώσει στην Αριστερά ένα καίριο συγκριτικό πλεονέκτημα. Αρκεί να αποδείξει προηγουμένως ότι έμαθε να διαχειρίζεται τις φοβίες των πολιτών όσο καλά ήξερε κάποτε να διαχειρίζεται τις ελπίδες τους.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής