Το Ιράν κρίνει το μέλλον του τραμπισμού

Η παράδοξη διαδικασία διαρκούς διαπραγμάτευσης και υπό όρους ειρήνευσης της περιοχής του Ορμούζ στην οποία έχουν εισέλθει οι ΗΠΑ με το Ιράν δεν έχει μόνο τις προφανείς διπλωματικές και γεωπολιτικές διαστάσεις. Εχει αποκτήσει και χαρακτηριστικά ιδεολογικού «ξεκαθαρίσματος λογαριασμών» μέσα στο τραμπικό μπλοκ εξουσίας, όπου ήδη έχουν διαμορφωθεί τα αντίπαλα στρατόπεδα μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών Ρούμπιο και του αντιπροέδρου Βανς. Αν το πρώτο μισό του 2026 φαινόταν να δημιουργεί τις συνθήκες για την ανάδειξη του Ρούμπιο σε ντε φάκτο διάδοχο του Τραμπ, η εξέλιξη του πολέμου αναδιαμορφώνει το τοπίο υπέρ του Βανς.

Είναι γνωστό ότι Ρούμπιο και Βανς εκπροσωπούν δύο θεμελιωδώς διαφορετικές σχολές σκέψης για την αμερικανική εξωτερική πολιτική: τη νεοσυντηρητική και επεμβατική ο Ρούμπιο, τη νεο-απομονωτιστική και εθνικιστική ο Βανς. Με αυτόν τον τρόπο εκπροσωπούν δύο διαφορετικές αλλά εξίσου κρίσιμες τάσεις στην εκλογικο-κοινωνική συμμαχία των Ρεπουμπλικανών του Τραμπ: την κλασική δεξιά και νεοφιλελεύθερη βάση από τη μια μεριά, και τη λαϊκιστική εργατική και μικροαστική τάξη που ο Τραμπ έφερε στο κόμμα από την άλλη. Και οι δύο ομάδες είναι απαραίτητες για το εκλογικό μέλλον των Ρεπουμπλικανών, οι αντιφάσεις μεταξύ τους όμως γεφυρώνονται μέχρι σήμερα αποκλειστικά χάρη στη χαρισματική ηγεσία του Τραμπ. Μετά από αυτόν, το ερώτημα είναι ποια από τις δύο τάσεις θα κυριαρχήσει επί της άλλης.

Οι διαδοχικές επεμβάσεις (ή η απειλή αυτών) από τις αρχές του 2026 – Βενεζουέλα, Γροιλανδία, Ιράν – έδωσαν προβάδισμα στην τάση του Ρούμπιο, με τον Τραμπ να υιοθετεί ακόμα και τους μαξιμαλιστικούς στόχους των νεοσυντηρητικών για ανατροπή του καθεστώτος του Ιράν και συνολική αναδιάταξη της Μέσης Ανατολής προς όφελος του Ισραήλ. Στο απόγειο της επέμβασης στο Ιράν, ο Βανς ήταν εξαφανισμένος, με την υπόσχεση που είχε δώσει στο δικό του κοινό για μια νέα αντίληψη εξωτερικής πολιτικής να έχει μείνει κενό γράμμα.

Σήμερα όμως αυτή η δυναμική έχει ανατραπεί. Ο πόλεμος αποδείχτηκε ένα φιάσκο για τις ΗΠΑ και ο Τραμπ δεν έχει άλλη επιλογή από το να ξαναθυμηθεί τον αυθεντικό λαϊκιστικό και αντι-νεοσυντηρητικό εαυτό του, επιζητώντας μια φυγή προς τα εμπρός μέσω διαπραγμάτευσης. Από θανάσιμος αντίπαλος, η Τεχεράνη εμφανίζεται τώρα ως δυνητικός εταίρος των ΗΠΑ.

Αντίθετα, είναι το Ισραήλ αυτό το οποίο παραμερίζεται με ωμό τρόπο. Ο Βανς γίνεται το πρόσωπο της κυβίστησης, καθώς μόνο αυτός έχει τη συγκρότηση να παρουσιάσει δημοσίως μια στρατιωτική ήττα των ΗΠΑ ως ευκαιρία για μια αναγκαία αναθεώρηση της πολιτικής τους στην περιοχή.

Κάπως έτσι ο Βανς έχει αναλάβει πλέον να ηγηθεί των διαπραγματεύσεων με το Ιράν. Ταυτόχρονα, οι παρουσίες του στα αμερικανικά ΜΜΕ έχουν πληθύνει, επιτρέποντάς του να χρησιμοποιήσει το ζήτημα του Ιράν ως ευκαιρία για να αναπτύξει το συνολικό του όραμα. Πριν μερικές ημέρες για παράδειγμα μίλησε για το Ισραήλ με τρόπο πρωτοφανώς σκληρό για επίσημο αξιωματούχο των ΗΠΑ, κατηγορώντας την κυβέρνηση Νετανιάχου για μαξιμαλισμό και αδιέξοδα στη στρατηγική του διαρκούς πολέμου με τους γείτονές της.

Φυσικά στον κόσμο του Ντόναλντ Τραμπ τίποτα δεν διαρκεί για πάντα, ειδικά η τύχη των διαφόρων αυλικών του. Οι εξελίξεις έχουν δώσει στον Βανς την ευκαιρία να ξεφύγει από το αδιέξοδο που βρισκόταν μέχρι πριν μερικούς μήνες, όμως τα ρίσκα παραμένουν μεγάλα. Το κυριότερο όλων: το πολιτικό μέλλον του πλέον βρίσκεται ουσιαστικά στα χέρια της Τεχεράνης, από την οποία θα εξαρτηθεί αν θα διατηρηθεί η ηρεμία στο Oρμούζ και η αμερικανική οικονομία θα αποφύγει νέα ύφεση πριν τις εκλογές για το Κογκρέσο το φθινόπωρο. Ταυτόχρονα, κανένας δεν μπορεί να υποτιμήσει τον παράγοντα Ισραήλ. Η διαμάχη για τo μέλλον και το νόημα του τραμπισμού μετά τον Τραμπ – ένας αναβαπτισμένος νεοσυντηρητισμός με λαϊκιστικό προσωπείο ή ένας αυθεντικός εθνικο-λαϊκισμός; – θα έχει ακόμα πολλά επεισόδια.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University