Μα υπάρχει ακόμα Κέντρο;

Στην αρχή της εβδομάδας ο Μιχάλης Μητσός έκλεινε τη στήλη του συστήνοντας στον νέο γενικό γραμματέα του κυβερνώντος κόμματος να θυμάται πάντα ότι, όπως έγραψε τις προάλλες στη «Sunday Times» ο γνωστός αρθρογράφος της, Μάθιου Σιεντ, «η μάχη σήμερα δεν είναι μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς, αλλά μεταξύ αλήθειας και ψέματος. Αυτό είναι που ζυγίζουν τελικά οι ψηφοφόροι».

Πρόκειται για μια φιλοσοφικά ενδιαφέρουσα άποψη που όμως μοιάζει περισσότερο με μια αισιόδοξη ανάμνηση από ένα αγγελικό, αλλά πολύ μακρινό μέλλον. Οχι πάντως για μια εκδοχή της ζώσας πραγματικότητας του πολιτικού ανταγωνισμού, έτσι όπως τη βιώνουν οι πολίτες σε έναν κόσμο στον οποίο κυριαρχούν ακόμα οι διάφορες μορφές μετα-αλήθειας.

Ακόμα δε λιγότερο, πρόκειται για μια εκδοχή της εξέλιξης των δημόσιων πραγμάτων σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, όπου ο πολιτικός ανταγωνισμός κινείται στον αστερισμό σειράς παράδοξων φαινομένων. Ενα τέτοιο φαινόμενο είναι, για παράδειγμα, ο συνεχιζόμενος κατακερματισμός του κομματικού συστήματος σε πείσμα της ακραίας διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων. Εντυπωσιακές πτυχές αυτής της εξέλιξης ανέδειξε άλλωστε πρόσφατα η σχετική μελέτη που δημοσίευσε το ΙΟΒΕ από την οποία προκύπτει ότι το σχεδόν 10% του ΑΕΠ συγκεντρώνεται πλέον στα χέρια του ανώτερου 1% των νοικοκυριών.

Ενός, όμως, παράδοξου δοθέντος, μύρια έπονται! Και ένα από αυτά τα μύρια παράδοξα αποτελεί σίγουρα και το γεγονός ότι ενώ οι συνεχείς εναλλαγές αντιπάλων ιδεολογικά κομμάτων στην εξουσία και η κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» είχαν τα τελευταία χρόνια ως συνέπεια την αύξηση των ποσοστών των πολιτών που αυτοτοποθετούνται στο Κέντρο του πολιτικού φάσματος, αντιστρόφως μειώνεται διαρκώς η εκλογική επιρροή των κομμάτων που είτε ανήκουν στον αντίστοιχο πολιτικό χώρο είτε αναφέρονται στις πολιτικές παραδόσεις που δημιούργησαν οι κοινωνικοί αγώνες για τη Δημοκρατία, το κράτος δικαίου και την υπεράσπιση των κοινοβουλευτικών θεσμών.

Αν και δεν είναι το μοναδικό στην Ευρώπη, το ΠΑΣΟΚ αντιπροσωπεύει ένα απολύτως χαρακτηριστικό παράδειγμα κεντρώου κόμματος που βλέπει τα ποσοστά του να συρρικνώνονται δραματικά. Εξού και φαινομενικά είναι εξίσου παράδοξο το γεγονός ότι ένα μέρος των ψηφοφόρων του εξακολουθεί να μετακινείται προς τη ΝΔ και μάλιστα τη στιγμή που η κυβέρνησή της ελέγχεται τόσο για καταχρηστικές πρακτικές και αμφιβόλου δημοκρατικότητας συμπεριφορές όσο και για κατάφωρες παραβιάσεις αρχών ηθικής και θεσμικής τάξης.

Αν πιστέψουμε, ωστόσο, τις τελευταίας εσοδείας δημοσκοπήσεις, ακόμα πιο παράδοξο είναι το γεγονός ότι ένα μεγάλο, αν όχι το αναλογικά μεγαλύτερο μέρος της κοινωνικής βάσης του αντισυστημικού κόμματος που είναι η Ελπίδα για τη Δημοκρατία της Μαρίας Καρυστιανού προέρχεται από τους κόλπους των συστημικών κομμάτων.

Πού βρίσκονται, λοιπόν, σήμερα οι κεντρώοι στην ποδιά των οποίων σφάζονταν στα χρόνια της Μεταπολίτευσης τα κόμματα που ήθελαν να γίνουν κόμματα εξουσίας και να κερδίζουν τις εκλογές; Επρόκειτο άραγε για έναν κανόνα που ίσχυε μόνον στα χρόνια της αυξανόμενης κοινωνικής κινητικότητας και της εύκολα διαχεόμενης ευημερίας και δεν ισχύει τώρα που ήρθαν τα χρόνια των ισχνών αγελάδων για τη μεσαία τάξη και του πολλαπλασιασμού των «εξορισμένων» εκτός των τειχών του συστήματος πολιτών;

Αν όμως συνεχιστεί η αποσύνθεση και η πολυδιάσπαση του κατά τεκμήριο στρατηγικά σκεπτόμενου μεσαίου χώρου, τότε πράγματι θα αυξηθούν και οι πιθανότητες το άθροισμα των ποσοστών των κομμάτων που θα μείνουν εκτός Βουλής να χαρίσει στη ΝΔ την κατά τα άλλα απρόσμενη αυτοδυναμία.

Μόνο που σε μια τέτοια περίπτωση η μεν κρίση εκπροσώπησης θα βαθύνει σε επικίνδυνο βαθμό, η δε ευκαιρία να καλλιεργηθεί επιτέλους μια πιο παραγωγική κουλτούρα συνεργασιών θα ματαιωθεί για μια ακόμα φορά με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την περιώνυμη πολιτική σταθερότητα.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής