Απόσπασμα από το «Κοινωνικό Συμβόλαιο» του Ζαν-Ζακ Ρουσώ έχει ως προμετωπίδα, η διακήρυξη 11 διανοούμενων του ΙΝΑΤ του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας, που στη ρουμελιώτικη ντοπιολαλιά παρηχεί και σαν, «γινάτ», γινάτι: «Κανένας δεν θα πρέπει να είναι τόσο πλούσιος ώστε να μπορεί να εξαγοράσει κάποιον άλλο, και κανένας τόσο φτωχός ώστε να αναγκάζεται να πουλήσει τον εαυτό του».
Η κυριολεκτική ανάγνωση της φράσης είναι ότι δεν επιτρέπεται να υποδουλώνεται φτωχός πολίτης σε πλούσιο για χρέη. Αλλά αυτό το ζήτημα είχε λυθεί – ο Ζαν-Ζακ το ήξερε βεβαίως– 2.300 χρόνια νωρίτερα, επί Σόλωνος. Γνώριζε επίσης ότι αυτό δεν ήταν προϊόν αθηναϊκής σοφίας ή γενναιοδωρίας αλλά ότι από τη στιγμή που υπάρχει «πολιτική κοινωνία» –δηλαδή κυριαρχία και έστω απαρχές κράτους– ο κυρίαρχος δεν ανέχεται να υπάρχει κυριαρχία άλλου επί των υπηκόων του. Δούλοι θα αποκτώνται πλέον εκτός του χώρου κυριαρχίας – σαν αυτούς που οι Αθηναίοι έφερναν από τη Θράκη.
Δεν εννοούσε λοιπόν αυτό· αν απορρίψουμε (ελπίζω μαζί με τους 11) τη μαρξιστική-λενινιστική ανάγνωση ότι ως «εξαγορά-αυτοπώληση» ο Ιωάννης-Ιάκωβος εννοεί «κεφάλαιο – μισθωτή εργασία», τι να εννοεί άραγε;
Ας δούμε και τη συνέχεια της φράσης, γιατί δεν έχει τελεία εκεί που σταματά η προμετωπίδα: «αυτό προϋποθέτει, από την πλευρά των ισχυρών, μέτρο στα αγαθά και στην επιρροή· και από την πλευρά των αδυνάτων, μετριασμό της φιλοχρηματίας και της απληστίας».
Έχει ενδιαφέρον, νομίζω, ότι το ΙΝΑΤ επιλέγοντας αυτό το απόσπασμα «δεν βγάζει γινάτι» κατά των πλουσίων αλλά αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ζητήματα και προς την πλευρά των αδυνάτων – το κάνει κάπως συνωμοτικά, θα λέγαμε· ίσως για να μην το πάρει είδηση ο Αλέξης Τσίπρας.
Όμως, ο Ζαν-Ζακ αισθάνθηκε την ανάγκη να βάλει και υποσημείωση στη φράση. Όπου αναφέρει ότι πρέπει να περιοριστεί το χάσμα πλούτου-ανέχειας γιατί κινδυνεύει η ελευθερία: αυτές οι δύο καταστάσεις, «είναι εξίσου ολέθριες για το κοινό καλό· από τη μία προέρχονται οι υποκινητές της τυραννίας και από την άλλη οι τύραννοι· ανάμεσά τους γίνεται πάντα το εμπόριο της δημόσιας ελευθερίας· ο ένας την αγοράζει και ο άλλος την πουλάει».
Ο Ρουσσώ δεν επικαλείται τη δική του θεωρία –ότι οι ιδιοκτήτες δεν είναι παρά «θεματοφύλακες του δημόσιου αγαθού» και άρα δικαιούται η «γενική βούληση» να επιβάλει αναδιανομή του πλούτου ή να κλείνει τις τράπεζες – αλλά ότι για λόγους πολιτικούς, για να σωθούμε από την τυραννία, πρέπει να μετριαστεί η ισχύς των δυνατών και η απληστία των αδύναμων.
Πολύ ενδιαφέρον πρόγραμμα για το νέο κόμμα – αρκεί να μην το μάθει ο Αλέξης Τσίπρας.
