Σικάγο, Πρωτομαγιά 1886, στην περιοχή Haymarket. Ξεσηκωμός των εργατών. Ταραχές, πυροβολισμοί. Νεκροί. Εις ανάμνηση των γεγονότων τοποθετήθηκε ορειχάλκινο γλυπτό. Εργάτες πάνω σε ένα κάρο που διαδηλώνουν για το οκτάωρο. Εκείνα τα χρόνια η περιοχή φιλοξενούσε βιομηχανίες με υψικάμινους, μία μεγάλη υπαίθρια αγορά αγροτικών προϊόντων και πολλά σαλούν. Και επειδή ο Μάιος του 1886 ξεκίνησε με βροχές, το δράμα εκτυλίχθηκε μέσα στις λάσπες. Οι περισσότεροι εργάτες βγήκαν από τις φάμπρικες. Και από τα σφαγεία που ήταν πέντε χιλιόμετρα μακριά. Μάλιστα οι εργάτες των σφαγείων ζούσαν σε παραγκουπόλεις δίπλα στη δουλειά τους. Τότε οι εργοδότες ήταν οι τυραννικοί βαρόνοι του ατσαλιού και του κρέατος. Και, ασφαλώς, η Αστυνομία δούλευε για λογαριασμό τους.
Σήμερα στη Haymarket τα ενοίκια των διαμερισμάτων είναι μόνο για πλούσιους. Οπως και τα μενού των ακριβών εστιατορίων. Δεν υπάρχουν φάμπρικες. Στη θέση τους βρίσκονται εταιρείες τεχνολογίας. Τα γραφεία της Google είναι εκεί που, το 1886, έπεσαν σφαίρες και κορμιά. Εδώ παρεμβαίνει ένας συνδικαλιστής και με την ντουντούκα μπροστά στο στόμα μας φωνάζει ότι μπορεί να πάγωσαν οι τσιμινιέρες και να έφυγαν τα σφαγεία, αλλά οι εργάτες ακόμα βρίσκονται υπό τον ζυγό της εκμετάλλευσης.
Δεν προφέρουν τη δύναμη και τη σάρκα τους, αλλά το μυαλό και τις γνώσεις τους. Σύμφωνοι. Αλλά δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα. Για αυτό αναρωτιέμαι αν ο τρόπος με τον οποίο το συνδικαλιστικό κίνημα τιμά την Εργατική Πρωτομαγιά, είναι πιο κοντά στο 1886 παρά στο σήμερα. Ναι, το ξέρω ότι η μέρα απευθύνεται προς τον κακοπληρωμένο υπάλληλο. Τον courier και εκείνον που δουλεύει σεζόν στο νησί. Αυτόν που παλεύει με δύο και τρεις δουλειές για να βγει το νοίκι και το φροντιστήριο του παιδιού. Ομως θα ήθελα να κάνουμε αυτήν τη συζήτηση από τη Haymarket, παρατηρώντας τη μεγάλη εικόνα.
Οταν εμφανίστηκαν τα πρώτα αυτοκίνητα στους αμερικανικούς δρόμους, το 15% του εργατικού δυναμικού είχε απασχόληση σχετική με τα άλογα. Τότε γράφτηκαν πολλές σελίδες εφημερίδας για την αγωνία τους. Τι θα έκαναν αυτοί οι άνθρωποι σε έναν κόσμο χωρίς άλογα; Το ίδιο ερώτημα διατυπώθηκε και στη δεκαετία του ’80, με την είσοδο του υπολογιστή στην καθημερινότητα. Αν ανατρέξετε στην αρθρογραφία της εποχής θα χαμογελάσετε. Απέδιδε στους υπολογιστές δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα σε περιβάλλον τεχνητής νοημοσύνης. Οσο προφητική και αν αποδείχθηκε η πρόβλεψη, ήταν άτοπη για τη συγκεκριμένη εποχή. Οι υπολογιστές, πράγματι, κατήργησαν θέσεις εργασίας, αλλά δημιούργησαν πολλές περισσότερες. Πρόοδος. Και τώρα βρισκόμαστε στην αρχή της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης.
Το καινούργιο εργαλείο δεν υποκαθιστά την εργατική δύναμη, αλλά την πνευματική. Ομως μισό λεπτό. Δείτε τι άλλο συμβαίνει παράλληλα. Σήμερα ο δείκτης NASDAQ παρακολουθεί περίπου 3.000 εταιρείες υψηλής κεφαλαιοποίησης με εστίαση, κυρίως, στην τεχνολογία. Το 60% αυτών των εταιρειών δεν υπήρχε τον προηγούμενο αιώνα. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται, άμεσα ή έμμεσα, σε δραστηριότητες που ήταν άγνωστες ή ελάχιστα διαδεδομένες πριν από το 2000. Η μεγαλύτερη εταιρεία φιλοξενίας, η Airbnb, δεν έχει ούτε ένα ιδιόκτητο κρεβάτι.
Στην Uber δεν ανήκει ούτε ένα όχημα από τα εννιά εκατομμύρια που κινούνται για λογαριασμό της. Και φυσικά σήμερα υπάρχουν εκατομμύρια εργαζόμενοι που ορίζουν οι ίδιοι το ωράριό τους, δουλεύουν από μακριά, ακόμα και από άλλη χώρα, αρκετοί πληρώνονται σε κρυπτονόμισμα, έχουν πολλαπλούς εργοδότες κ.λπ.
Δεν αλλάζουν μόνο οι δουλειές. Αλλάζουν και αυτοί που τις δημιουργούν. Και αυτό καθιστά πιο εύθραυστη κάθε βεβαιότητα για το μέλλον της εργασίας. Επαγγέλματα που σήμερα μοιάζουν δεδομένα μπορεί να αποδειχθούν μεταβατικά. Και εταιρείες που σήμερα κυριαρχούν, ενδέχεται να μην υπάρχουν ύστερα από μερικές δεκαετίες. Ενα παράδειγμα; H Kodak μπήκε σε πρόγραμμα πτώχευσης και αναδιάρθρωσης το 2012. Οι εργαζόμενοι που έμειναν στη θέση τους έπρεπε να μάθουν κάτι καινούργιο. Και τώρα πάμε αγωνιστικά και αγκαζέ στη συγκέντρωση. Θέλετε ΓΣΕΕ; Προτιμάτε ΠΑΜΕ; Κανένα πρόβλημα. Οποια και αν επιλέξουμε θα είναι ρετρό. Ξεπερασμένη πριν καν στηθεί η εξέδρα.
