Καθώς οι σχολικές μονάδες ανοίγουν πάλι σήμερα τις πόρτες τους σε όλη τη χώρα, μπαίνοντας στην τελική ευθεία της χρονιάς, ένα φάντασμα πλανάται πάνω από πολλές από αυτές: το φάντασμα των παρενοχλήσεων, του εκφοβισμού και της βίας – στοιχεία που χαρακτηρίζουν το μπούλινγκ, όπως είναι γνωστό στους περισσότερους – που τείνει πλέον να μετατραπεί σε μάστιγα και αφορά ουσιαστικά το σύνολο των μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας: μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς.
Οι σχετικές ειδήσεις, άλλωστε, βλέπουν πλέον το φως της δημοσιότητας σχεδόν σε καθημερινή βάση. Διαβάζουμε, βλέπουμε και ακούμε για έξαρση στα φαινόμενα σχολικής βίας και για την παραβατικότητα των ανηλίκων. Ενημερωνόμαστε για κακοποιητικές συμπεριφορές από γονείς προς εκπαιδευτικούς, από μαθητές προς καθηγητές, ακόμα και για εκδικητικές πράξεις από συναδέλφους προς συναδέλφους. Συχνά με πολύ σοβαρές συνέπειες, τόσο σωματικά όσο και, κυρίως, ψυχολογικά, καθώς πρόκειται για ένα «στίγμα» που δύσκολα αποβάλλεται από τους παθόντες και τις παθούσες.
Εχει, λοιπόν, αυξηθεί πράγματι η βία στις σχολικές μονάδες – και αν ναι, γιατί συμβαίνει αυτό; Ή μήπως αυτό που γίνεται είναι ότι λόγω της έκρηξης που παρατηρείται στη χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, των γνωστών μας social media, πλέον έχουμε άμεση ενημέρωση για περιστατικά κακοποίησης που υπήρχαν πάντα εντός της σχολικής κοινότητας, αλλά συχνά δεν γίνονταν γνωστά;
Αναζητώντας απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, απευθυνθήκαμε σε εκπαιδευτικούς, μαθητές, συλλόγους γονέων και ομοσπονδίες εργαζομένων στον κλάδο. Αυτοί που ανταποκρίθηκαν επιχειρούν, μέσω των «ΝΕΩΝ», να δώσουν εξηγήσεις και να ρίξουν φως στο φαινόμενο «μπούλινγκ από όλους προς όλους» στα σχολεία της Ελλάδας.
Είπαν στα «ΝΕΑ»
ΑΓΓΕΛΟΣ (μαθητής): Τα έχω ζήσει από πρώτο χέρι, όσο πάει γίνεται και χειρότερο
Ο Αγγελος είναι μαθητής της Γ’ Λυκείου και έχει εκλεγεί πρόεδρος του 15μελούς στο σχολείο του. Οπως λέει και ο ίδιος, έχει γίνει συχνά μάρτυρας τέτοιων συμπεριφορών «από όλες τις πλευρές». «Αρκετές φορές, είτε με την ιδιότητά μου ως προέδρου του 15μελούς είτε ως απλός μαθητής, έχω βρεθεί μπροστά σε άσχημα ή ακόμα και κακοποιητικά περιστατικά. Εμείς, ταυτόχρονα, στο σχολείο μας βλέπουμε συνεχώς και μια άσχημη στάση από τη διευθύντρια απέναντι και σε μαθητές, αλλά ακόμα και σε καθηγητές συναδέλφους της».
Συγκεκριμένα, όπως περιγράφει, «όταν έκανε απεργία πείνας ο Πάνος Ρούτσι μία καθηγήτρια μας ρώτησε αν θέλουμε να γράψουμε ένα μήνυμα, να του δείξουμε ότι είμαστε και εμείς μαζί του». Μόνο που η πρότασή της δεν ενθουσίασε τη διευθύντρια του σχολείου – κάθε άλλο. «Το 15μελές και αρκετά άλλα παιδιά συμφωνήσαμε», συμπληρώνει ο Αγγελος, «αλλά μόλις το έμαθε η διευθύντρια ήρθε και μας είπε “αφήστε αυτά τα συνδικαλιστικά” και άρχισε να φωνάζει στην καθηγήτρια. Μάλιστα, έφτασε στο σημείο να μας απειλεί με αποβολή. Ουσιαστικά κάνει ό,τι θέλει, δεν μπορεί να της πει κανείς τίποτα και δεν ακούει κανέναν».
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν σταματά εδώ. Αν και οι καθηγητές της συγκεκριμένης μονάδας βρίσκουν απέναντί τους αρκετές φορές τη διευθύντρια, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζουν και άσχημες συμπεριφορές από τα παιδιά. «Υπάρχουν μαθητές οι οποίοι φέρονται άσχημα σε καθηγητές», παραδέχεται ο Αγγελος και συνεχίζει, εμφανώς προβληματισμένος. «Εχω ακούσει πολλούς να τους μιλάνε στον ενικό και να τους λένε “φύγε από δω”. Προφανώς, αυτό επηρεάζει τους καθηγητές και κάνει πιο δύσκολη τη δουλειά τους. Δυστυχώς, μάλιστα, πιστεύω πως όσο πάει χειροτερεύει η κατάσταση».
Δ. ΜΠΑΚΙΡΤΖΟΓΛΟΥ (καθηγήτρια): Γολγοθάς για πολλούς συναδέλφους, απουσιάζει η πολιτεία
Για τη Δέσποινα Μπακιρτζόγλου, καθηγήτρια λυκείου, δεν υπάρχει συνάδελφός της που να μην έχει βιώσει έστω και λίγη βία, είτε αυτή είναι ψυχολογική είτε σωματική. «Το μπούλινγκ προς τους καθηγητές σίγουρα υπάρχει. Μπορεί να μην είναι της ίδιας έντασης σε κάθε σχολείο, αλλά δεν νομίζω ότι υπάρχει εκπαιδευτικός σήμερα που δεν έχει διαπιστώσει αυτήν την τάση μέσα στην τάξη του. Εγώ το έχω βιώσει, αλλά ίσως όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό. Εννοείται ότι προσπάθησα να βρω τρόπους να το χειριστώ ακόμα και στην περιφέρεια, όταν είχα δουλέψει, που κάποια στιγμή είχα νιώσει άβολα με τη συμπεριφορά κάποιων μαθητών. Σε εκείνη την περίπτωση είχα τη στήριξη του διευθυντή, ενώ άλλοι συνάδελφοι σε άλλα σχολεία δεν την είχαν».
Μπορεί η ίδια να μην έχει ζήσει κάποια «βαριά» περίπτωση, ωστόσο γνωρίζει συναδέλφους της οι οποίοι έχουν ανέβει… Γολγοθά. «Θυμάμαι μια συνάδελφος πριν από δύο χρόνια, αναπληρώτρια στα νότια προάστια της Αθήνας, περιέγραφε πως τα παιδιά δεν την άφηναν να κάνει μάθημα, φώναζαν, σηκώνονταν. Εφτασε στο σημείο να παραιτηθεί τρεις μήνες πριν από τη λήξη του σχολικού έτους, γιατί δεν είχε στήριξη από τη διευθύντρια, η οποία της έλεγε: “Βγάλ’ τα πέρα μόνη σου, εσύ επέλεξες να γίνεις εκπαιδευτικός, δεν γίνεται να μην μπορείς να επιβληθείς”. Θυμάμαι, επίσης, πριν από κάποια χρόνια στο σχολείο που είμαι ακόμα και σήμερα, όπου ένας καθηγητής έβαλε ωριαία αποβολή σε μαθητή και εκείνος του είπε “τι θες ρε; Ποιος νομίζεις ότι είσαι;”».
Η Δ. Μπακιρτζόγλου εκτιμά ότι σε μεγάλο βαθμό αυτά τα περιστατικά οφείλονται στη γενικότερη πολιτική που ακολουθείται στην εκπαίδευση. «Αυτή που έχει δημιουργήσει πολυπληθή τμήματα, εκπαιδευτικούς που μετακινούνται σε τρία και τέσσερα σχολεία και έτσι δεν μπορούν να χτίσουν παιδαγωγικό κλίμα. Δεν υπάρχει ένα πλαίσιο που να μας αφήνει λίγο ελεύθερους. Από την άλλη, κάτι ακόμα που συμβαίνει είναι ότι οι σχολικοί σύμβουλοι, που είναι οι καθ’ ύλην αρμόδιοι να στηρίξουν έναν συνάδελφο όταν βιώνει πραγματικά ένα πρόβλημα και θέλει μια συμβουλή, είναι απασχολημένοι με τις αξιολογήσεις των αδιόριστων. Δεν υπάρχει το έργο της εποπτείας του συμβούλου. Δεν τους βλέπουμε πια στα σχολεία όπως τους βλέπαμε παλιά και πράγματι αναρωτιέμαι αυτό θεωρεί το υπουργείο προτεραιότητα;».
Θ. ΤΣΟΥΧΛΟΣ (ΟΛΜΕ): Μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε, έχουμε προτείνει λύσεις
Μαθητής και καθηγήτρια παρατηρούν μια αύξηση στα κρούσματα βίας στα σχολεία, ωστόσο ο Θεόδωρος Τσούχλος, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης, θεωρεί πως το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στις μικρότερες ηλικίες. «Οι συγκρούσεις των μαθητών έχουν μεταφερθεί περισσότερο έξω από το σχολείο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως είναι ότι έχουμε αρκετά φαινόμενα που ξεκινάνε από το δημοτικό, ακόμα και από το νηπιαγωγείο. Το σχολείο είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας και στις μέρες μας υπάρχει αναταραχή στην κοινωνία. Υπάρχει μια ανασφάλεια στα παιδιά, στους γονείς, στις οικογένειες. Μία αναταραχή, η οποία απ’ ό,τι φαίνεται απεικονίζεται και στις συγκρούσεις που βλέπουμε. Το σχολείο έχει “γκριζάρει”. Παλαιότερα οι συνάδελφοι έμπαιναν μέσα στο σχολείο με ένα χαμόγελο, με μια ηρεμία, γιατί οι συνθήκες ήταν διαφορετικές σε όλα τα επίπεδα. Τώρα είναι κουρασμένοι και πιεσμένοι».
Για την έξαρση της βίας πολλοί είναι οι παράγοντες που παίζουν ρόλο, σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΟΛΜΕ. «Πυρήνας είναι ότι υπάρχουν οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά προβλήματα, αλλά και έντονες ανισότητες. Μεγάλο ρόλο διαδραματίζει, επίσης, το γεγονός ότι ο θεσμός της οικογένειας έχει διαρραγεί σε κάποια σημεία. Οσον αφορά τους εκπαιδευτικούς, η αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης έχει επίσης συμβάλει στην αποδυνάμωση του σχολείου. Οι σχολικοί σύμβουλοι επίσης έχουν περιπέσει στη διαδικασία της αξιολόγησης και έχουν μειώσει την παρουσία τους στην παιδαγωγική δράση. Από την πλευρά του υπουργείου, η θεσμοθέτηση της ελάχιστης βάσης εισαγωγής και η τράπεζα θεμάτων έχουν πιέσει την εκπαιδευτική κοινότητα».
Ο Θ. Τσούχλος τονίζει πως η πορεία της κοινωνίας καθορίζει σε πολύ μεγάλο βαθμό την κατάσταση που επικρατεί στα σχολεία και υποστηρίζει πως η πρόταση της ΟΛΜΕ μπορεί να ανατρέψει την πορεία που έχουν πάρει τα σύγχρονα εκπαιδευτικά ιδρύματα. «Η πρότασή μας είναι αρχικά να μειωθούν οι μαθητές ανά τμήμα. Αλλο να έχεις ένα τμήμα με 28 παιδιά και άλλο με 20. Δεύτερον, πρέπει να υπάρχουν ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, όχι μία φορά την εβδομάδα όπως είναι τώρα, αλλά κάθε μέρα. Ακόμα να υπάρχει υποστήριξη και συνεννόηση από το κράτος, τους συλλόγους γονέων, τα 5μελή και τα 15μελή των παιδιών και γενικά να “χτιστεί” ένας δίαυλος επικοινωνίας».
Θ. ΜΠΕΝΑΤΟΣ (Ομοσπονδία Γονέων Αττικής): Να φτιάξουμε ένα σχολείο της αλληλεγγύης, όχι της βίας
Η εκπαιδευτική κοινότητα δεν έχει τη στήριξη την οποία χρειάζεται από το υπουργείο, όπως δηλώνει και ο εκπρόσωπος Τύπου της Ομοσπονδίας Γονέων Αττικής, Θεοδόσης Μπενάτος. Ετσι, διαπιστώνει, «έχουμε σχολεία σήμερα που καταγράφουν προβλήματα συμπεριφορών και παραβατικότητας που αυξάνονται. Η βία δεν δημιουργείται μέσα στο σχολείο. Είναι σίγουρα καταστάσεις άσχημες που μπορούν να την κάνουν πιο σύνθετη, αλλά η βία έρχεται στο σχολείο από την κοινωνία. Φέτος έπεσε στην κυριολεξία αδιανόητο “τσεκούρι” από την ηγεσία του υπουργείου Παιδείας στις ανάγκες των πιο ευαίσθητων παιδιών που χρειάζονται την παραπάνω στήριξη και όχι μόνο. Υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, ελλείψεις σε υποδομές, σε μέσα, σε εκπαιδευτικά εργαλεία, σε εξοπλισμούς. Η κυβέρνηση εξάντλησε όλη τη φαντασία της για να καταφέρει να μειώσει θέσεις εκπαιδευτικών, να χωρέσει όσα περισσότερα παιδιά μπορεί μέσα σε τμήματα. Βέβαια, όλες οι κυβερνήσεις μέχρι τώρα έχουν απαξιώσει τη δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση».
Εξαπολύοντας δριμύ κατηγορώ, ο Θ. Μπενάτος θεωρεί πως πρέπει άμεσα να γίνουν μεγάλες αλλαγές, ευνοϊκές προς το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλιώς η κατάσταση θα επιδεινωθεί. «Σε όλους ήταν γνωστό ότι η απαξίωση θα οδηγήσει σε τέτοιες καταστάσεις, οι οποίες μάλιστα θα ενταθούν το επόμενο διάστημα. Η βία μπαίνει στο σχολείο γιατί απ’ έξω βρίσκει έδαφος να αναπτυχθεί. Γιατί το σχολείο έχει γίνει άδειο από περιεχόμενο. Σε αυτό το σχολείο η κυβέρνηση λέει ότι τα επόμενα χρόνια θα εντείνει την πίεση, το άγχος, το εξεταστικό μπλοκάρισμα με συνεχόμενες πανελλαδικές εξετάσεις. Ετσι μετατρέπει το σχολείο από ναό γνώσης, συζήτησης και καλλιέργειας, σε μία εξεταστική αρένα».
Για τον Θεοδόση Μπενάτο η απάντηση σε όλα τα παραπάνω είναι η συλλογικότητα και η αλληλεγγύη. «Είναι η ενδυνάμωση των συλλόγων γονέων μαζί με τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές ώστε να αντισταθούμε. Σκοπός μας είναι ένα σχολείο που θα είναι για όλα τα παιδιά και θα προσφέρει γνώση, μια εξήγηση στα όνειρά τους και μια απάντηση στις απορίες τους. Δεν συμφωνούμε καθόλου με ερμηνείες που ενοχοποιούν τους δασκάλους, τους γονείς ή ακόμα χειρότερα, τα παιδιά. Φτάσαμε μέχρι και στο δημοτικό να ενοχοποιούμε τα παιδιά. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να χτίσουμε ένα σχολείο αλληλεγγύης όπου τα παιδιά θα μαθαίνουν να κυνηγούν τα όνειρά τους και να μη λειτουργούν επιθετικά και ανταγωνιστικά».
