Ο «κύβος ερρίφθη» – απαγόρευση των social media σε νέους/ες κάτω των 15 ετών – μόνο που σε αυτή την περίπτωση η ενέργεια δεν συγκρούεται με κάποια εξουσία, το επιχειρηματικό μοντέλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης εν προκειμένω, αλλά στρέφεται «ενάντια» στους/τις λιλιπούτειους/ειες χρήστες των πλατφορμών.
Τα επιχειρήματα υπέρ της απαγόρευσης έχουν διατυπωθεί σε ποικίλους τόνους – προστασία του «ευάλωτου» ανήλικου κοινού από ένα ευρύ φάσμα απειλών: απόσπαση προσοχής και έλλειψη συγκέντρωσης, εθισμό στις οθόνες και μειωμένη δυνατότητα συγκέντρωσης, έλλειψη κοινωνικοποίησης, αύξηση άγχους για την παρακολούθηση ό,τι συναρπαστικού συμβαίνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (FOMO), έκθεση σε διαδικτυακό εκφοβισμό, σεξουαλική παρενόχληση και εκμετάλλευση, αύξηση περιστατικών βίας με σκοπό να γίνουν viral, κ.ά. Αιτιάσεις σοβαρές, στον βαθμό που υποστηρίζονται από επιστημονικά στοιχεία και δεν διατυπώνονται με όρους ηθικού πανικού.
Είναι ευρέως αποδεκτό ότι κάτι πρέπει να γίνει. Παρά την πρόταξη της απαγόρευσης ως μονόδρομο, διάφορα ζητήματα τίθενται. Σε πρακτικό επίπεδο, μπορεί εύκολα να παρακαμφθεί με τη χρήση VPN λύσεων, γεγονός που μπορεί να ωθήσει νέους/ες σε λιγότερο ρυθμιζόμενες και μη ασφαλείς πύλες του Διαδικτύου.
Επί της ουσίας, ο ρόλος των social media στο ευρύτερο πεδίο της δημόσιας σφαίρας – κοινωνική σύνδεση, οικοδόμηση κοινότητας, έκφραση διαφορετικών και εναντιωματικών ταυτοτήτων – αναστέλλεται. Γεγονός παράδοξο και προβληματικό, αν αναλογιστούμε ότι οι συγκεκριμένοι/ες χρήστες καλούνται να ψηφίσουν έπειτα από δύο χρόνια (στα 17 έτη) για τα κοινά. Ενώ, ο περιβόητος ψηφιακός γραμματισμός, η κριτική σκέψη και ο αναστοχασμός γύρω από την ψηφιακή ταυτότητα αναμένεται να «χτιστούν» με απαγορεύσεις και προγράμματα εκπαίδευσης «από τα πάνω».
Η απαγόρευση συνιστά την εύκολη, οριζόντια λύση, απαλλάσσοντας τις πλατφόρμες από το βάρος της ευθύνης προς τον/την χρήστη και τον αναγκαίο έλεγχο της εξουσίας τους (διαφάνεια αλγορίθμων, όρια στη συλλογή και χρήση δεδομένων). Η συγκεκριμένη ρύθμιση είναι γρήγορα εφαρμόσιμη και δεν απειλεί γενικευμένες πρακτικές των πλατφορμών-εταιρειών από τις οποίες αντλούν κέρδος. Χρειάζεται η συνδρομή των γονέων – όπως σημείωσε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης στη συνέντευξη Τύπου για το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων, «θέλει προσοχή και ευθύνη από τους γονείς για να μην πάρουν τα παιδιά τα κινητά των γονιών».
Γονείς οι οποίοι στερούνται χρόνου, εκπαίδευσης στα νέα μέσα και δεν γνωρίζουν, ως επί το πλείστον, το ψηφιακό περιβάλλον τόσο καλά όσο η γενιά Α, όπου μπορεί να δει την απαγόρευση ως διάκριση που τίθεται από τους λιγότερο ψηφιακά εγγράμματους. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μυωπική προσέγγιση που δεν λαμβάνει υπόψη τις περιορισμένες συνθήκες ευημερίας του πληθυσμού στη χώρα (πόροι, χρόνος) και τον αντίκτυπό τους στην ποιότητα ζωής των παιδιών, η οποία δεν εξαρτάται μόνο από τη χρήση των social media.
Το διακύβευμα δεν αφορά τη λύση αλλά τον τρόπο διαχείρισης του προβλήματος, γνώμονας του οποίου θα έπρεπε να είναι ο σεβασμός των δικαιωμάτων των παιδιών, τα οποία και αφορά. Σε ένα ζήτημα στο οποίο υπάρχουν πολλαπλές παράμετροι, διαφορετικά επιχειρήματα και πολιτικές επιλογές των οποίων οι συνέπειες είναι ασαφείς, η ακρόαση των άμεσα ενδιαφερομένων είναι αναγκαία, για την επίτευξη μιας λύσης που ενεργεί προς το συμφέρον τους – θεμελιώδης αρχή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
«6-7», θα διαβούμε τον Ρουβίκωνα.
Ο Παντελής Βατικιώτης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου
