Σε μια προσπάθεια να καλυφθεί ένα μεγάλο κενό συντήρησης που αγγίζει τα 15 χρόνια, η εταιρεία Σταθερές Συγκοινωνίες (ΣΤΑΣΥ) προχωρά στην πρώτη συνολική εργολαβία για τη Γραμμή 1 (πρώην ΗΣΑΠ), αποτυπώνοντας με σαφή τρόπο τη φθορά που έχει συσσωρευτεί στο παλαιότερο σιδηροδρομικό δίκτυο της Αθήνας. Ωστόσο, πίσω από τη νέα αυτή προσπάθεια «διάσωσης» της υποδομής, αναδεικνύεται ένα ακόμη πιο κρίσιμο ζήτημα: η οριστική, όπως όλα δείχνουν, εγκατάλειψη της υπογειοποίησης στο τμήμα Νέο Φάληρο – Πειραιάς, ενός έργου που για πάνω από μία δεκαετία παρέμενε σε εκκρεμότητα, αφήνοντας το πιο επιβαρυμένο κομμάτι της γραμμής εκτός εκσυγχρονισμού.
Ο νέος διαγωνισμός της ΣΤΑΣΥ, προϋπολογισμού 6,07 εκατ. ευρώ (με ΦΠΑ), αφορά εκτεταμένες εργασίες συντήρησης σε περίπου 16 χιλιόμετρα μονής γραμμής, από την Κηφισιά έως το Νέο Φάληρο. Πρόκειται για την πρώτη συστηματική παρέμβαση έπειτα από χρόνια αποσπασματικών εργασιών, σε ένα δίκτυο που επί μακρόν θεωρούνταν ο «φτωχός συγγενής» των μέσων σταθερής τροχιάς.
Η κατάσταση της υποδομής έχει ήδη επιβάλει περιορισμούς στη λειτουργία: βραδυπορίες με ταχύτητες έως 25 χλμ./ώρα σε κρίσιμα σημεία, που επηρεάζουν όχι μόνο τη διάρκεια των δρομολογίων, αλλά και τη συνολική αξιοπιστία της γραμμής.
Στόχος η ασφάλεια
Το αντικείμενο της εργολαβίας περιλαμβάνει αποκατάσταση της γεωμετρίας της τροχιάς (οριζόντιας και κατακόρυφης), ενισχύσεις στα συστήματα πρόσδεσης, αντικαταστάσεις σιδηροτροχιών σε επιβαρυμένα σημεία, παρεμβάσεις σε αλλαγές τροχιάς και κρίσιμα εξαρτήματα, καθώς και εξειδικευμένες συγκολλήσεις και εκτεταμένες μετρήσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο τμήμα Ειρήνη – Ηράκλειο, όπου οι αποκλίσεις της γραμμής ξεπερνούν κατά πολύ τα επιτρεπτά όρια, φτάνοντας έως και τα 116 χιλιοστά, όταν το όριο ασφαλείας είναι 60 χιλιοστά. Οι εργασίες θα εκτελούνται κυρίως νυχτερινές ώρες, μεταξύ 21.30 και 04.30. Η εικόνα επιδείνωσης δεν αποτελεί έκπληξη για τους εργαζόμενους. Ο Σύλλογος Εργαζομένων ΣΤΑΣΥ έχει ήδη προειδοποιήσει από το 2023 για κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, ενώ μετά την τραγωδία των Τεμπών είχε επισημάνει την ύπαρξη περίπου 1.300 αποσαθρωμένων στρωτήρων.
Οριστική εγκατάλειψη
Παρά το εύρος της νέας εργολαβίας, το πιο προβληματικό τμήμα της γραμμής, από το Νέο Φάληρο έως τον Πειραιά, παραμένει εκτός. Κι αυτό, παρότι επί χρόνια (από το 2003) προκρινόταν η λύση της υπογειοποίησης, η οποία όμως δεν υλοποιήθηκε ποτέ.
Συγκεκριμένα, λίγο πριν από το 2011 το εν λόγω τμήμα της γραμμής είχε ενταχθεί στον σχεδιασμό για υπογειοποίηση, όμως το 2014, λόγω της οικονομικής κρίσης, «πάγωσε». Το 2017, η υπογειοποίηση επανήλθε στο προσκήνιο με νέες μελέτες.
Ωστόσο, σήμερα, φαίνεται ότι οδηγείται σε οριστική εγκατάλειψη. Το έργο της υπογειοποίησης, που διεκδικούν ο Δήμος Πειραιά και οι κάτοικοι του μεγαλύτερου λιμανιού της χώρας, είχε εκτιμώμενο κόστος περίπου 100 εκατ. ευρώ και προέβλεπε: βύθιση των γραμμών μετά το Φάληρο, υπόγειο σταθμό στα Καμίνια και επανεμφάνιση των γραμμών στον Πειραιά. Πλέον, το σενάριο αυτό φαίνεται να εγκαταλείπεται οριστικά. Η ΣΤΑΣΥ έχει ήδη στραφεί σε εναλλακτική λύση, η οποία περιλαμβάνει την ανακαίνιση του επίμαχου τμήματος με υπέργεια μορφή, με προϋπολογισμό περίπου 27 εκατ. ευρώ.
Εφόσον εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, το έργο ενδέχεται να προχωρήσει εντός του έτους. Ωστόσο, πρόκειται για εξέλιξη που έρχεται να επιβεβαιώσει μια μακροχρόνια πραγματικότητα: το τμήμα Νέο Φάληρο – Πειραιάς, αν και κομβικό για τη σιδηροδρομική σύνδεση με το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, παραμένει για δεκαετίες εκτός ενιαίου σχεδιασμού αναβάθμισης.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή ενός δικτύου δύο ταχυτήτων. Από τη μία, δρομολογούνται παρεμβάσεις συντήρησης που επιχειρούν να καλύψουν τη χρόνια υποβάθμιση και από την άλλη, υπάρχουν τα «στρατηγικά έργα» που εγκαταλείπονται λόγω κόστους. Η «υπογειοποίηση» της υπογειοποίησης στο τμήμα Φάληρο – Πειραιά λειτουργεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των διαχρονικών αδυναμιών σχεδιασμού και χρηματοδότησης. Και ενώ η Γραμμή 1 επιχειρεί να μπει σε τροχιά σταθεροποίησης, το ερώτημα παραμένει: «Πρόκειται για μια ουσιαστική επανεκκίνηση ή για μια ακόμη προσωρινή λύση σε ένα πρόβλημα που χρονίζει;», λένε οι συγκοινωνιολόγοι.
