Συνέπειες και κίνδυνοι για την Ελλάδα

Η Ελλάδα αντιμέτωπη με τους κινδύνους του πολέμου που οι ΗΠΑ/πρόεδρος Τραμπ και Ισραήλ/πρωθυπουργός Νετανιάχου εξαπέλυσαν εναντίον του Ιράν με τον φιλόδοξο στόχο της αλλαγής του καθεστώτος (regime change). Ο αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να μην έχει διδαχθεί ότι η αλλαγή καθεστώτος όπου επιχειρήθηκε (Αφγανιστάν, Ιράκ, Λιβύη) κατέληξε σε πολιτικό χάος, ακυβερνησία και εμφύλια σύγκρουση. Η ανατροπή του παλαιού καθεστώτος και η εξόντωση της ηγεσίας (θρησκευτικός ηγέτης Αλί Χαμενεΐ) είναι σχετικά εύκολη υπόθεση. Η εγκαθίδρυση νέου, σταθερού καθεστώτος είναι η δύσκολη άσκηση. Επιπλέον η αλλαγή καθεστώτος είναι ανέφικτη χωρίς την παρουσία χερσαίων δυνάμεων επί του πεδίου. Η προοπτική είναι για έναν πόλεμο σχετικά μακράς διάρκειας. Το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Μεταξύ των πολλαπλών συνεπειών/κινδύνων που μπορεί να αντιμετωπίσει η Ελλάδα:

1. Η πολιτική κατάσταση στο Ιράν μπορεί να καταλήξει πράγματι σε χάος ή σε ένα νέο, ακόμη περισσότερο αυταρχικό καθεστώς με εσωτερικές συγκρούσεις, κ.λπ. Στην περίπτωση αυτή ένα πιθανό σενάριο είναι η εκροή υψηλού αριθμού προσφύγων προς την Ευρώπη, αναπόφευκτα και προς την Ελλάδα. Δεν χρειάζεται να τονισθεί η σημασία μιας τέτοιας εξέλιξης με τις δυσκολίες που ήδη αντιμετωπίζει η χώρα στο μέτωπο του προσφυγικού – μεταναστευτικού ζητήματος.

2. Ενας σχετικά πολυήμερος πόλεμος στην ευρύτερη περιοχή Μέσης Ανατολής/Ανατολικής Μεσογείου αναπόφευκτα θα έχει αρνητικές οικονομικές συνέπειες, από τον τουρισμό, τη ναυτιλία και άλλους τομείς, όπως τις αγορές πετρελαίου, κ.λπ. Ειδικά για τη ναυτιλία τα πλοία που βρίσκονται στον Περσικό Κόλπο μπορεί να αντιμετωπίσουν ισχυρούς κινδύνους από την πολεμική δραστηριότητα (αλλά και τη δράση των proxies του Ιράν – Χούθι) μέχρι το ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

3. Ο πόλεμος ενδέχεται να οδηγήσει σε γενικευμένη αποσταθεροποίηση την περιοχή της Μέσης Ανατολής με παραπέρα κλονισμό βασικών ισορροπιών ή και ανατροπή καθεστώτων. Το Ιράν αντεπιτίθεται με ιδιαίτερη σφοδρότητα εναντίον και των 13 αμερικανικών βάσεων που βρίσκονται την περιοχή, όπως και εναντίον του Ισραήλ. Εχει δε τροποποιήσει το στρατιωτικό του δόγμα προκειμένου να αναπτύξει δραστηριότητες που θα επιφέρουν το μέγιστο δυνατό πλήγμα στις Ηνωμένες Πολιτείες με ανθρώπινα θύματα. Είναι προφανές ότι το σενάριο της γενικευμένης αστάθειας, έντασης και αβεβαιότητας ενταφιάζει σχεδιασμούς για IMEC ή για συμμαχικό εξάγωνο, αλλά και άλλες συμπράξεις οικονομικού ή πολιτικού χαρακτήρα. Ενώ οι κίνδυνοι για τους Ελληνες της περιοχής δεν είναι ασήμαντοι. (Οπως και το ενδεχόμενο των τρομοκρατικών επιθέσεων.)

4. Η Ελλάδα φιλοξενεί αμερικανικές βάσεις στο έδαφός της ενώ βρίσκεται σε στενή συμμαχία με ΗΠΑ Αυτό μπορεί να σημαίνει πολλά (και με Τουρκία στο βάθος).

5. Για την Ελλάδα έχει σημασία ότι η πολεμική επιχείρηση εναντίον του Ιράν βρίσκεται έξω από το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου. Δεν έχει σχετική εξουσιοδότηση/έγκριση με σχετικό ψήφισμά από το Συμβούλιο Ασφαλείας ΟΗΕ όπως απαιτεί ο Καταστατικός Χάρτης του Οργανισμού. Παραβιάζει όμως και το αμερικανικό Σύνταγμα καθώς δεν προηγήθηκε ούτε εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο. Κανένας δηλαδή δεν εξουσιοδότησε Τραμπ και Νετανιάχου να επέμβουν σε ξένη χώρα και να σκοτώνουν ηγέτες, όσο απεχθείς και αν είναι.

Για την Ελλάδα όπως και γενικότερα (ΕΕ κ.λπ.) ο πόλεμος πρέπει να σταματήσει τώρα. Και το Ιράν να υποχρεωθεί μέσω της διπλωματικής διαπραγμάτευσης να τερματίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Αν και οι πολιτικές Τραμπ και Νετανιάχου για πόλεμο ή ειρήνη φαίνεται να υπαγορεύονται σε σημαντικό βαθμό από την εσωτερική διαδικασία ως πόλεμος επιλογής για πολιτικούς κυρίως σκοπούς.

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»