Στον δημόσιο λόγο έχει καθιερωθεί ο χαρακτηρισμός «απρόβλεπτη Τουρκία» ή «απρόβλεπτος Ερντογάν». Η λέξη δημιουργεί εντύπωση αιφνιδιασμού και αστάθειας. Ωστόσο, αν εξεταστεί υπό αυστηρά νομικά κριτήρια, ο όρος δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Στο δίκαιο, το «απρόβλεπτο» συνδέεται με την ανωτέρα βία (άρθρο 336 ΑΚ) και τη θεωρία της υπέρμετρης επαχθότητας (άρθρο 388 ΑΚ). Η νομολογία απαιτεί το γεγονός να μην μπορούσε να προβλεφθεί με άκρα επιμέλεια, να αξιολογείται αντικειμενικά και ex ante, και να υπερβαίνει τον συνήθη κύκλο κινδύνων. Δεν αρκεί να είναι αιφνιδιαστικό. Πρέπει να αποτελεί απόκλιση από την κανονικότητα της εμπειρίας.
Σε διεθνές επίπεδο, η έννοια αποτυπώνεται στο άρθρο 62 της Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, που ρυθμίζει τη «θεμελιώδη μεταβολή περιστάσεων». Η εφαρμογή της είναι εξαιρετικά περιοριστική: απαιτεί απρόβλεπτη και ριζική μεταβολή, η οποία ανατρέπει τη βάση συναίνεσης των κρατών. Η διεθνής πρακτική δεν επιτρέπει εύκολη επίκληση του «απρόβλεπτου» για εξελίξεις που εντάσσονται στη γεωπολιτική κανονικότητα.
Η πολιτική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανεξαρτήτως αξιολόγησης, εμφανίζει σαφή στρατηγική συνέχεια, αναθεωρητική ρητορική, συστηματική αμφισβήτηση θαλάσσιων ζωνών, επαναλαμβανόμενο μοτίβο κλιμάκωσης-αποκλιμάκωσης, εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών και χρήση έντασης ως διαπραγματευτικού εργαλείου. Πρόκειται για σταθερό πλαίσιο πολιτικής, όχι για αιφνίδια ρήξη.
Για να χαρακτηριστεί μια κρατική συμπεριφορά νομικά «απρόβλεπτη», θα έπρεπε να εγκαταλείπει αιφνιδίως πάγια δόγματα και να υιοθετεί εντελώς νέο προσανατολισμό. Δεν διαπιστώνεται τέτοια μεταβολή. Αντιθέτως, παρατηρείται συνέπεια στρατηγικής.
Ο όρος «απρόβλεπτος» λειτουργεί εσφαλμένως πολιτικά, αλλά μπορεί να παράγει στρατηγική σύγχυση. Αν ένας δρων είναι πράγματι απρόβλεπτος, προκαλεί αιφνιδιασμό. Αν όμως είναι προβλέψιμα αναθεωρητικός, τότε οι κινήσεις του μπορούν να αναλυθούν και να προεξοφληθούν. Το πρόβλημα δεν είναι η αστάθεια. Είναι η σταθερή πίεση.
Συμπερασματικά, με βάση τα κριτήρια του διεθνούς δικαίου, η Τουρκία δεν συνιστά παράγοντα «απρόβλεπτης μεταβολής περιστάσεων». Συνιστά διαρκή, δομημένο γεωπολιτικό παράγοντα. Και αυτό απαιτεί νηφάλια στρατηγική προετοιμασία – όχι ρητορικές ετικέτες.
