Ο πόλεμος στην Ουκρανία πιθανότατα οδεύει προς ένα είδος ανακωχής, που θα οδηγήσει σε μια «παγωμένη» σύγκρουση, προβλέπει, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης (ΜΙΤ), στις ΗΠΑ, Ρότζερ Ντ. Πίτερσεν.
Το ερώτημα που επιμένει είναι «τι θα κάνουν οι ΗΠΑ;». Το αποτέλεσμα του πολέμου θα καθοριστεί από το αν και σε ποιο βαθμό είναι πρόθυμος να ασκήσει πίεση ο Ντόναλντ Τραμπ στον Βλαντίμιρ Πούτιν;
Κατά την άποψή μου, ο Τραμπ επιθυμεί να νίψει τας χείρας του και να μετατοπίσει την ευθύνη στους Ευρωπαίους. Καταλαβαίνει ότι δεν θα μπορέσει να διαπραγματευτεί ένα «νικηφόρο» τέλος στον πόλεμο, χωρίς πραγματική πίεση στους Ρώσους, κάτι που απεχθάνεται να κάνει. Ετσι, οι ΗΠΑ θα επιτρέψουν στους Ευρωπαίους να αγοράσουν αμερικανικά όπλα, συνεχίζοντας τον πόλεμο βραχυπρόθεσμα, και στη συνέχεια, αν η Ουκρανία καταρρεύσει, θα κατηγορήσουν τους Ευρωπαίους. Ο πόλεμος πιθανότατα οδεύει προς ένα είδος ανακωχής που θα οδηγήσει σε μια «παγωμένη» σύγκρουση. Αυτή η έκβαση θα καθοριστεί περισσότερο από τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης, παρά από οτιδήποτε αποφασίσει να κάνει τελικά ο Τραμπ.
Μπορεί να τελειώσει ο πόλεμος ως «παγωμένη» σύγκρουση, με το εδαφικό ανεπίλυτο;
Ναι. Κάποια στιγμή, οι Ουκρανοί απλώς θα ξεμείνουν από ανθρώπινο δυναμικό για να συνεχίσουν να κρατούν το μέτωπο και θα αναγκαστούν να υποχωρήσουν σε μια κατάπαυση του πυρός, κυρίως με όρους ευνοϊκούς για τη Ρωσία. Αλλά ο πόλεμος δεν θα τελειώσει με μια συνολική συνθήκη. Νομίζω ότι ο πόλεμος της Κορέας είναι το καλύτερο προηγούμενο.
Πόσο καιρό μπορεί η Ουκρανία να αντέξει έναν πόλεμο φθοράς, και μάλιστα χωρίς τη βοήθεια των ΗΠΑ;
Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι η Ουκρανία βρίσκεται σε κακή θέση. Το ερώτημα είναι αν είναι κακή ή ολέθρια. Πολλοί ρεαλιστές, όπως ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Σικάγου Τζον Τζ. Μιαρσάιμερ, μετρώντας στρατιώτες και πυρομαχικά, πιστεύουν ότι η ουκρανική θέση είναι τραγική. Αλλοι, ωστόσο, όπως ο ειδικός Μάικλ Κόφμαν, είναι πολύ πιο αισιόδοξοι.
Πώς τεκμηριώνουν την αισιοδοξία τους;
Οι αισιόδοξοι στηρίζουν τη θέση τους, πρώτον, στο ότι η φύση του πολέμου το 2026 ευνοεί την άμυνα. Δεδομένων της πανταχού παρουσίας και της ικανότητας των drones, καμία δύναμη δεν μπορεί να συγκεντρώσει μαζικά θωρακισμένα και να σημειώσει ραγδαία πρόοδο. Υπάρχει πλέον μια αρκετά μεγάλη ουδέτερη ζώνη – περίπου 19 χιλιόμετρα – μεταξύ των δυνάμεων. Αυτή η «ζώνη θανάτου» εμποδίζει κάθε είδους σημαντικό ελιγμό. Οι ρωσικές τακτικές έχουν εξελιχθεί υπέρ της ανάπτυξης πολύ μικρών μονάδων. Ενώ οι Ρώσοι μπορούν σταθερά να βρίσκουν και να καταστρέφουν ουκρανικές δυνάμεις, ο ρυθμός φθοράς δεν υποδηλώνει μια επικείμενη κατάρρευση. Ακόμη και με περιορισμένη την ευρωπαϊκή υποστήριξη, οι Ουκρανοί μπορούν να αντέξουν. Δεύτερον, οι αισιόδοξοι υποστηρίζουν ότι η συνολική οικονομική θέση της Ρωσίας μειώνεται. Οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις επιταχύνουν αυτή την παρακμή. Η Ρωσία δεν μπορεί να χρηματοδοτεί διαρκώς τον πόλεμο με τον τρέχοντα ρυθμό (8% του ΑΕΠ) και θα αντιμετωπίσει προβλήματα σε ανθρώπινο δυναμικό, ακόμη και αν δεν είναι τόσο σοβαρά όσο στην Ουκρανία. Για τους αισιόδοξους, ο χρόνος είναι με το μέρος της Ουκρανίας.
Οι απαισιόδοξοι είναι απολύτως υπέρ της άποψης ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ των Ρώσων. Η Ρωσία έχει διατηρήσει τις ροές ανθρώπινου δυναμικού, ενώ παράλληλα εξισώνει την προηγούμενη υπεροχή της Ουκρανίας στον πόλεμο με drones. Επίσης, καταστρέφει ολοένα και περισσότερο την ενεργειακή υποδομή της Ουκρανίας. Τα δημογραφικά προβλήματα της Ουκρανίας θα επιδεινωθούν. Οι «τρύπες» στην πρώτη της γραμμή θα αυξηθούν.
Προκειμένου να δοθεί μια ουσιαστική ώθηση προς τα μπρος, έπειτα από τέσσερα χρόνια αποτυχίας και της διπλωματίας, πιστεύετε, η Ευρώπη μπορεί και πρέπει να προχωρήσει, μαζί με τις ΗΠΑ, σε αυτό που οι «Financial Times» αποκαλούν «τέταρτο και τελικό στάδιο», ήτοι, μια συντονισμένη στρατιωτική απάντηση από μια δύναμη που θα υποστηρίζεται από τη Δύση και θα περιλαμβάνει τον αμερικανικό στρατό; Επιπλέον, μπορούν οι εγγυήσεις ασφαλείας να αντικαταστήσουν την ανάγκη για πλήρη εδαφική ανάκτηση σε μια διαπραγμάτευση; Τέλος, πώς μπορεί να επιτευχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία με «απομειωμένη» μια ρωσική «νίκη» με τα τρέχοντα επίπεδα υποστήριξης από τη Δύση;
Η διπλωματία δεν έχει λειτουργήσει επειδή οι Ρώσοι έχουν τρία μη διαπραγματεύσιμα αιτήματα. Πρώτον, λένε «όχι» στο ΝΑΤΟ και στα δυτικά στρατεύματα. Απαιτούν αδιαμφισβήτητη ουκρανική ουδετερότητα. Δεύτερον, ζητούν μείωση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων κάτω από ένα επίπεδο ικανό να διεξαγάγει επίθεση εναντίον της Ρωσίας. Τρίτον, ζητούν προσάρτηση των τεσσάρων νοτιοανατολικών περιοχών συν της Κριμαίας. Κανένα από αυτά τα αιτήματα δεν είναι αποδεκτό από τους Ουκρανούς. Ετσι, δεν υπάρχει πραγματικά κανένας χώρος διαπραγμάτευσης για μια διπλωματική λύση. Αυτή η κατάσταση είναι απίθανο να αλλάξει. Νομίζω, επίσης, ότι οποιαδήποτε πραγματική πρόκληση για τους Ρώσους, συμπεριλαμβανομένης μιας συντονισμένης δυτικής στρατιωτικής αντίδρασης, είναι απίθανο να συμβεί.
Ο λόγος;
Απλώς δεν μπορώ να φανταστώ την κυβέρνηση Τραμπ να κάνει πολλά για να ανταγωνιστεί τη Ρωσία. Οι Ευρωπαίοι απλώς δεν είναι αυτή τη στιγμή αρκετά ισχυροί για να προκαλέσουν σοβαρά τη Ρωσία. Η Μεγάλη Βρετανία έχει μόνο μία τεθωρακισμένη μεραρχία, και αυτή είναι ακατάλληλη για μάχη. Οι Γερμανοί δεν έχουν σημαντική μαχητική δύναμη. Εν τω μεταξύ, οι Ρώσοι έχουν βελτιώσει τις μαχητικές τους ικανότητες από το 2022.
Και πάλι οι αισιόδοξοι πιστεύουν ότι μια συμφωνία όπου η Ουκρανία ανταλλάσσει εδάφη για τη ρωσική αποδοχή των αναγκών ασφαλείας της είναι δυνατή. Το αν αυτή η λύση είναι εφικτή στο μακρινό μέλλον είναι ένα ερώτημα. Βραχυπρόθεσμα, δεν μπορώ να φανταστώ τη Ρωσία, δεδομένης της αντίληψής της για την ανώτερη τρέχουσα στρατιωτική θέση της, να έχει κάποιο κίνητρο να εγκαταλείψει έναν από τους βασικούς της στόχους.
Σχετικά με το τελευταίο σημείο, οι αισιόδοξοι πιστεύουν ότι και οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να διατηρήσουν κάποιο επίπεδο αξιοπρέπειας σε μια συμφωνία που δημιουργεί μια αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη ή μια «ελεύθερη οικονομική ζώνη», η οποία εκχωρεί κάποιο επίπεδο κυριαρχίας και στις δύο πλευρές. Καμία από τις δύο δεν θα θεωρηθεί έτσι ότι «χάνει» τον εδαφικό πόλεμο. Προσωπικά, δεν βλέπω τέλος σε αυτόν τον πόλεμο βραχυπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα, οι Ουκρανοί μπορούν να βασίζονται μόνο στον εαυτό τους. Είναι ωστόσο δύσκολο να προβλέψουμε πόσο καιρό μπορούν να αντέξουν αυτόν τον αγώνα. Μέχρι στιγμής έχουν ξεπεράσει όλες τις προβλέψεις.
