Ποτέ μη λες ποτέ: επέτειοι του 2026

Μπήκε το 2026 για τα καλά. Φέρνει κρύα λόγω καιρού και σύγκρυα λόγω επετείων. Μέσω αυτών – σημαδιακών για τον ιμπεριαλισμό και για την ανοικτή οικονομία – το παρελθόν χλευάζει.

Πρώτη στον κατάλογο, 4 Ιουλίου, τα 250ά γενέθλια των ΗΠΑ, ίσως το πρώτο χτύπημα κατά του ιμπεριαλισμού. Τότε αντικαταστάθηκε ένας Γεώργιος (ο Γάμα, σαν τον αριθμό) με άλλον (τον Ουάσιγκτον, σαν την πόλη).

Η υπερδύναμη βγάζει το άχτι της, αφού τα 200 χρόνια τα χάλασε η ήττα στο Βιετνάμ και τα 100 η ήττα από τους Σιού του Κρέιζυ Χορς. Ο σημερινός συνεχιστής του Γεωργίου δεν φείδεται μεγαλοπρέπειας, ούτε κατηγορείται για αυτοσυγκράτηση στο κιτς. Ο εορτασμός της αρχής του τέλους του ιμπεριαλισμού ήδη επισκιάζει ρωμαϊκούς θριάμβους – επιδεικνύοντας αυτοκρατορικές αρετές, επιστρατεύοντας ως και πιγκουίνους μετανάστες στο βόρειο ημισφαίριο.

Η ανοικτή οικονομία και οι οικονομολόγοι έχουμε τη δική μας γιορτή, αφού 9 Μαρτίου κλείνουν 250 χρόνια από τη δημοσίευση του Πλούτου των Εθνών του Ανταμ Σμιθ, του εναρκτήριου και ίσως πιο διάσημου βιβλίου της οικονομικής επιστήμης.

Το βιβλίο αυτό έθετε τα επιχειρήματα κατά του μερκαντιλισμού και, αν και συνέπεσε με την αμερικανική ανεξαρτησία, δεν την απέτρεψε. Παρά ταύτα, διαψεύδει τα γεωοικονομικά του προέδρου Τραμπ προκαταβολικά: Επιχειρηματολογεί κατά της αυτάρκειας, ενώ προτάσσει το εργοστάσιο καρφιτσών για να εκθειάσει την εξειδίκευση και τη συνεργασία. Εξηγεί τη διάσημη παραπομπή με το Αόρατο Χέρι που καθοδηγεί όλους ανεπαίσθητα, φτάνει να ισχύουν κανόνες, να είμαστε ορθολογικοί και να ξέρουμε τι θέλουμε. Στερνή του γνώση…

Οι κτηματομεσίτες έχουν και εκείνοι την τιμητική τους. Πριν από 400 χρόνια, τον Μάιο, οι Ολλανδοί της Εταιρείας Δυτικών Ινδιών αγόρασαν το νησί Μανχάταν από τους Ινδιάνους. Πλήρωσαν 24 δολάρια, μια εντυπωσιακά συμφέρουσα τιμή.

Για τους νεοσσούς στα οικονομικά, προσφέρει επίσης και χρήσιμη άσκηση για τον ανατοκισμό: Αν οι Ινδιάνοι είχαν την υπομονή να τα καταθέσουν σε τραπεζικό λογαριασμό με 7%, σήμερα θα είχαν συσσωρευτεί 24 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το ποσό αυτό θα αγόραζε τη Μύκονο και πιθανώς την Γροιλανδία. Ετσι ξεκινούν οι αυτοκρατορίες ακινήτων και καταλήγουν στην αισθητική των Πύργων Τραμπ.

Τα κεράκια άλλων αυτοκρατοριών μάταια προσπαθούν να φωτίσουν τη λήθη: 500 χρόνια της αυτοκρατορίας των Μughal στην Ινδία, αν και δεν ξέρουμε ποιος θα τη γιορτάζει.

Η κραταιή βρετανική αυτοκρατορία, εκτός από την απώλεια των ΗΠΑ, αναλογίζεται και τα 70 από το Σουέζ (που έσβησε τις τελευταίες αυτοκρατορικές ψευδαισθήσεις), αλλά και 10 χρόνια Brexit.

Οι άλλοι θα θυμηθούμε 40 χρόνια από το Τσερνόμπιλ που έστρωσε την πτώση της Σοβιετικής. Ολα αυτά για να μη λησμονούμε και τον κομπασμό του δύσμοιρου Οζυμανδία («Κοιτάξετε τα έργα μου. Ισχυροί, και απελπιστείτε!»).

Τέλειωσε ο ιμπεριαλισμός; Ο μερκαντιλισμός; Η εκβιαστική ανάπλαση ακινήτων; Το κιτς; Γιορτάζουμε φέτος την αρχή του τέλους τους ή μήπως μια θριαμβική παλινόρθωση;

Ευτυχώς, για όσους από εμάς προτιμούμε τη νοσταλγία λιγότερο ηρωική, τον Οζυμανδία επισκιάζει ένα λούτρινο αρκουδάκι. Φέτος είναι η εκατονταετηρίδα της έκδοσης του «Winnie-the-Pooh», γραμμένου από τον ΑΑ Milne για τον γιο του, ενός βιβλίου χωρίς πλοκή αλλά με απεριόριστη καλή διάθεση.

Οπως θα έλεγε και το μελαγχολικό γαϊδουράκι Eeyore (Γκαρής ελληνιστί), «ποτέ μη λες ποτέ».

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά