«Καταστροφική η συμπεριφορά του Τραμπ»

Για τον κίνδυνο να ξεσπάσουν χρηματοοικονομικές κρίσεις διεθνώς τα επόμενα χρόνια, καθώς η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο μεγαλύτερης μεταβλητότητας των συναλλαγματικών ισοτιμιών και των επιτοκίων, προειδοποιεί στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Κένεθ Ρόγκοφ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και πρώην επικεφαλής οικονομολόγος στο ΔΝΤ. Ο αμερικανός οικονομολόγος, ο οποίος βρέθηκε πρόσφατα σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, προειδοποιεί επίσης ότι υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες δημοσιονομικής κρίσης στις ΗΠΑ τα επόμενα τέσσερα με πέντε χρόνια, αλλά καθησυχάζει ότι δεν θα υπάρχει κίνδυνος μετάδοσης στην Ευρώπη.

Διολισθαίνουν οι ΗΠΑ προς τον αυταρχισμό;

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Τραμπ δοκιμάζει τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας και κάνει αρκετά που φαίνεται να είναι αν όχι αντισυνταγματικά, εκτός της συμβατικής κατανόησης για το τι σημαίνει προεδρική εξουσία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αποστολή στρατευμάτων στην Καλιφόρνια χωρίς την έγκριση, χωρίς αίτημα του κυβερνήτη. Βλέπουμε ξεκάθαρα ημι-αυταρχισμό. Σκοπεύει να δρα μονομερώς και το Κογκρέσο δεν προσπαθεί να επέμβει με κανέναν τρόπο. Θα δούμε αν θα μπορέσει να περάσει το νομοσχέδιο του προϋπολογισμού.

Τι διακυβεύεται στον πόλεμο με την ακαδημαϊκή κοινότητα;

Τα αμερικανικά πανεπιστήμια είναι αξιοζήλευτα παγκοσμίως. Εχουν παραγάγει την πιο καινοτόμα οικονομία. Αν καταφέρει να τα συντρίψει και να αποθαρρύνει ξένους φοιτητές από το να έρθουν στις ΗΠΑ θα είναι καταστροφή. Αυτό είναι το επιχειρηματικό μας μοντέλο. Υπάρχουν προβλήματα στα πανεπιστήμια. Υπάρχει έλλειψη ποικιλομορφίας απόψεων, που είναι απαράδεκτο, οι συντηρητικές απόψεις έχουν εκτοπιστεί, ο αντισημιτισμός παραμένει πρόβλημα στο Χάρβαρντ και ο Τραμπ έχει δίκιο για αυτά. Αλλά αν σκοπεύει να καταστρέψει το Χάρβαρντ, και νομίζω αυτός είναι ο στόχος του, κάνει σαν τους Ερυθρούς Χμερ, που προσπαθούσαν να καταστρέψουν τους βουδιστικούς χώρους λατρείας.

Τι κινδύνους βλέπετε όσον αφορά την επιβολή δασμών, αλλά και τη συμπεριφορά TACO;

Το ψευδώνυμο TACO, ο Τραμπ το μισεί, διότι είναι τόσο ακριβές. Δεν έχει λάβει τίποτα από τον Πούτιν, το Ιράν κατασκευάζει πυρηνική βόμβα πιο γρήγορα από ποτέ, η Κίνα δεν του έχει δώσει τίποτα, και αναμένω ότι ούτε η ΕΕ θα δώσει κάτι στον Τραμπ ούτε η Ιαπωνία. Ολοι βλέπουν ότι δεν έχει το ισχυρό χέρι, που νομίζει. Η συμπεριφορά του είναι απίστευτα καταστροφική. Υπονομεύει την εμπιστοσύνη των επενδυτών στις ΗΠΑ, «κλείνει» την οικονομία μας, δεν θέλει να έχει έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, κάτι που θα ωθήσει τα επιτόκια σε υψηλότερα επίπεδα. Η άλλη όψη του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών είναι το πλεόνασμα του ισοζυγίου κεφαλαίων. Υπάρχει μεγάλη καθαρή ροή κεφαλαίων στις ΗΠΑ που διατηρεί χαμηλά τα επιτόκια, καθιστώντας το έλλειμμα ευκολότερο στη χρηματοδότηση, το χρέος ευκολότερο στην αποπληρωμή. Η συμπεριφορά του Τραμπ είναι αυτοτραυματισμός.

Πόσο ανησυχητική είναι η δημοσιονομική θέση των ΗΠΑ; Το ΔΝΤ έχει προειδοποιήσει για το χρέος.

Το αμερικανικό έλλειμμα είναι εντελώς εκτός ελέγχου. Εχω σοκαριστεί από το ότι ο Τραμπ θέλει να «τρέξει» μεγαλύτερο έλλειμμα απ’ ό,τι ο Μπάιντεν, ο οποίος είχε ρεκόρ ελλειμμάτων, που χαρακτήριζε προεκλογικά ο Τραμπ ανεύθυνα. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι τα επιτόκια αυξάνονται. Δεν είναι το μέγεθος του χρέους.

Μπορεί να προκληθεί οικονομική κρίση;

Στο νέο βιβλίο μου, το οποίο ολοκλήρωσα πριν από τον Τραμπ, υποστηρίζω ότι η άποψη που επικρατεί και στις δύο πλευρές στην Ουάσιγκτον, ότι μπορούμε να έχουμε υψηλότερα και υψηλότερα ελλείμματα χωρίς επιπτώσεις, θα εκραγεί. Οι πιθανότητες να έχουμε μεγάλη δημοσιονομική κρίση τα επόμενα τέσσερα με πέντε χρόνια είναι πάνω από 50%.

Τι θα σημαίνει για την Ευρώπη; Υπάρχει περίπτωση μετάδοσης;

Εισερχόμαστε σε μια περίοδο μεγαλύτερης μεταβλητότητας των συναλλαγματικών ισοτιμιών, μεγαλύτερης μεταβλητότητας των επιτοκίων. Θα δούμε περισσότερες χρηματοοικονομικές κρίσεις διεθνώς. Η Ευρώπη συνολικά είναι ίσως στην καλύτερη θέση έναντι των κυριότερων περιοχών διεθνώς για να εκμεταλλευτεί την αδυναμία των ΗΠΑ. Η κινεζική οικονομία είναι εξαιρετικά αδύναμη. Δεν εμπιστεύομαι τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ ούτε της ίδιας της Κίνας. Η κινεζική οικονομία θα αναπτύσσεται αργά για πολλά χρόνια. Οι ΗΠΑ έχουν το πρόβλημα του χρέους. Η Ιαπωνία αντιμετωπίζει άνοδο επιτοκίων που σημαίνει ότι τα συνταξιοδοτικά ταμεία, οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες, έχουν πτωχεύσει στην πραγματικότητα, διότι διακρατούν μεγάλο όγκο κρατικού χρέους σε μηδενικά επιτόκια, τα οποία, όμως, αυξάνονται. Το ίδιο ισχύει και για την ιαπωνική κεντρική τράπεζα. Η Ευρώπη έχει προβλήματα χρέους αλλά δεν είναι τόσο σοβαρά όσο αλλού. Επίσης, το γεγονός ότι η Ευρώπη επανεξοπλίζεται θα είναι πολύ καλό για την οικονομία και για το ευρώ. Μία μεγάλη αδυναμία του ευρώ είναι ότι η Ευρώπη δεν έχει γεωπολιτική δύναμη και τη θέτει σε μειονεκτική θέση στις παγκόσμιες διαπραγματεύσεις. Τα επιτόκια θα είναι υψηλότερα στην Ευρώπη επίσης, αλλά θα τα δούμε να αυξάνονται σταδιακά και η Ευρώπη θα επωφεληθεί από το ότι θεωρείται ασφαλέστερη από τις ΗΠΑ. Δεν νομίζω ότι θα έχουμε την ίδια μετάδοση όπως στη χρηματοπιστωτική κρίση.

Στο βιβλίο σας «Our Dollar, Your Problem: An Insider’s View of Seven Turbulent Decades of Global Finance and the Road Ahead offers» μιλάτε για το δολάριο.

Το δολάριο χάνει σταδιακά την ισχύ του εδώ και δέκα χρόνια, αλλά ο ρυθμός θα επιταχυνθεί υπό τον Τραμπ, διότι το κράτος δικαίου διακυβεύεται, η ήπια δύναμη κινδυνεύει. Το άνοιγμα στο εμπόριο, που είναι μεγάλο πλεονέκτημα για το δολάριο διακυβεύεται, το πανεπιστημιακό σύστημα ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της καινοτομίας της οικονομίας και αν το έλλειμμα του προϋπολογισμού αυξηθεί θα είναι επίσης αρνητικό για το δολάριο. Ολα αυτά είναι υπέρ τού να κερδίσει το ευρώ μερίδιο έναντι του δολαρίου, όχι να αντικαταστήσει το δολάριο, αλλά να πάει καλύτερα.

Ποια η άποψή σας για τις επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας;

Η Ελλάδα σαφώς πηγαίνει καλύτερα, αλλά η κατάσταση παραμένει δύσκολη. Πολλά οφείλονται στον τουρισμό, η παραγωγικότητα είναι χαμηλή και το γεγονός ότι τα επιτόκια αυξάνονται θα «πονέσει», αν και όχι τόσο πολύ την Ελλάδα διότι έχει ευνοϊκούς όρους για αρκετό διάστημα ακόμη. Ελλάδα και Αργεντινή πηγαίνουν καλύτερα και τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά πάντα, ελπίζοντας σε καλή τύχη, για το πόσο θα κρατήσουν.