Οι νέοι {LF}και το μέλλον {LF}της χώρας

Η πρόσφατη έρευνα για τη γενιά των νέων ηλικίας 14 έως 29 ετών αποτυπώνει με σαφήνεια μια βαθιά αντίφαση που διατρέχει τον κοινωνικό μας ιστό: πρόκειται για μια γενιά που παραμένει αισιόδοξη για το προσωπικό της μέλλον, αλλά εμφανίζεται σχεδόν απογοητευμένη για τη συλλογική πορεία της χώρας. Ενα κράμα ατομισμού, δυσπιστίας απέναντι στο πολιτικό σύστημα και ανάγκης για αναγνώριση μέσα από την ανεξαρτησία και την επαγγελματική επιτυχία.

Η γενιά αυτή δεν είναι αδιάφορη – απλώς δεν εμπιστεύεται. Το κομματικό σύστημα, με την αλαζονεία της εξουσίας, τον νεποτισμό, τη γραφειοκρατία και τις συντεχνίες, έχει καταφέρει να φανεί περισσότερο ως εμπόδιο παρά ως φορέας αλλαγής. Ο φόβος του πολιτικού κόστους αποτρέπει κάθε σοβαρή μεταρρύθμιση, ενώ η διαρκής αναπαραγωγή των ίδιων προσώπων και των ίδιων πρακτικών ενισχύει την αποξένωση.

Δεν προκαλεί εντύπωση, λοιπόν, που οι νέοι αποστρέφονται τα κόμματα, αλλά δηλώνουν πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε εθελοντικές δράσεις. Αναζητούν νόημα, αλλά έξω από τους παραδοσιακούς θεσμούς. Πιστεύουν στην εξειδίκευση, αλλά αναγνωρίζουν – και ίσως αποδέχονται μοιρολατρικά – ότι τα «κονέ» και οι προσωπικές διασυνδέσεις με την εξουσία είναι εξίσου σημαντικά. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεσμικό, αλλά βαθιά πολιτισμικό.

Το πλέον ανησυχητικό εύρημα είναι πως ένα 14,4% των νέων βλέπει τη δικτατορία – υπό ορισμένες συνθήκες – ως προτιμότερη της δημοκρατίας. Δεν πρόκειται για μια στροφή προς τον αυταρχισμό από ιδεολογική προσέγγιση, αλλά για κραυγή απελπισίας από ένα σύστημα που αποτυγχάνει να πείσει για την αποτελεσματικότητα, τη δικαιοσύνη και την ηθική του πυξίδα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση δεν μπορεί να είναι μια ακόμη ευκαιρία για αποστειρωμένες συζητήσεις και ελεγχόμενες αλλαγές. Οφείλει να είναι ριζοσπαστική, τολμηρή, με στόχο να οικοδομήσει εκ νέου την εμπιστοσύνη των πολιτών – ιδίως των νέων – στους θεσμούς. Με ενίσχυση της διαφάνειας, περιορισμό των προνομίων της εξουσίας, ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών και θεσμική θωράκιση απέναντι στον αυταρχισμό.

Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να αλλάξει το σύστημα. Το ερώτημα είναι αν τα κόμματα έχουν τη βούληση και το θάρρος να επιτρέψουν αυτή την αλλαγή. Αν δεν το κάνουν, οι νέοι – που ήδη αποσύρονται από το δημόσιο γίγνεσθαι – θα γυρίσουν οριστικά την πλάτη τους στο πολιτικό σύστημα. Και τότε η συλλογική απαισιοδοξία που καταγράφει η έρευνα θα μετατραπεί σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος είναι π. ευρωπαίος επίτροπος και βουλευτής Ηλείας