Το «εκκρεμές» του Τραμπ και η Ελλάδα

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αγωνία πότε και πού θα σταθεροποιηθεί το «εκκρεμές» του Τραμπ. Ο πρόεδρος Τραμπ δείχνει να επιθυμεί το τέλος της εποχής της παγκοσμιοποίησης ενισχύοντας τον οικονομικό εθνικισμό. Ωστόσο, είναι πολύ δύσκολο να συμβεί αυτό. Προς το παρόν βλέπουμε ο ίδιος να παλινδρομεί στις αποφάσεις του. Η αποφασιστικότητά του ακολουθεί το ένστικτό του για ρίσκο, γι’ αυτό και απαιτείται  ψύχραιμη ανάγνωση των επιλογών του.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση από την πλευρά της δείχνει να τον έχει διαβάσει σωστά κι αυτό έχει ενδιαφέρον. Ωστόσο οι ΗΠΑ είναι σήμερα αξιόπιστος εταίρος; Και ποιες πρέπει να είναι οι σχέσεις  της Ευρωπαϊκής Ενωσης με άλλες μεγάλες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ινδία;

Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι υποχρεωμένη να προχωρήσει με τις δημοκρατικές αξίες και την άμυνα. Αν και συνήθως δυσκίνητη στη λήψη αποφάσεων, η ΕΕ κατάφερε μέσα σε δύο μήνες να σχεδιάσει και να υιοθετήσει ένα χρηματοδοτικό εργαλείο για να παρέχει δάνεια ύψους 150 δισ. ευρώ για κοινές επενδύσεις στην ευρωπαϊκή άμυνα. Πρόκειται για ένα ουσιαστικό βήμα για περαιτέρω ενοποίηση με στόχο την πολιτική ενοποίηση. Είναι προφανές πως τελείωσε  απότομα η «ευτυχισμένη» υποτέλεια που απολάμβανε όλες τις προηγούμενες δεκαετίες η Ευρώπη, έχοντας τις «πλάτες» των ΗΠΑ. Ο πρόεδρος Τραμπ όχι μόνο επιλέγει να εγκαταλείψει την ομπρέλα ασφαλείας που παρείχαν οι ΗΠΑ, αλλά μετατρέπει την Ευρωπαϊκή Ενωση σε ιδεολογικό του αντίπαλο.

Από την πλευρά της, η Ενωση είναι υποχρεωμένη να γίνει πιο κυρίαρχη και πιο υπεύθυνη για τη δική της ασφάλεια. Χρειάζεται όμως μία πενταετία για να στήσει τον δικό της αποτρεπτικό μηχανισμό. Μέχρι τότε χρειάζεται τον ουσιαστικό ρόλο που διαδραματίζει το ΝΑΤΟ. Και η επικείμενη Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη στις 24 Ιουνίου ίσως αποδειχθεί ορόσημο για το μέλλον των σχέσεων μεταξύ των ΗΠΑ και των εταίρων τους στη Συμμαχία.

Εχουμε μια ιστορική αναδιανομή ευθυνών για την ασφάλεια της Ευρώπης και η Ελλάδα δεν πρέπει να απουσιάσει από αυτή την κρίσιμη διαδικασία. Είναι χώρα του σκληρού πυρήνα της ενοποίησης που στηρίζει την προσπάθεια για στρατηγική αυτονομία της ΕΕ. Εχει ενδιαφέρον μια πρόσφατη δήλωση της πρωθυπουργού της Δανίας, Φρεντέρικσεν: «Οταν η Γροιλανδία είναι σε δύσκολη θέση, τότε και η Ευρώπη είναι σε δύσκολη θέση». Κι εδώ τίθεται το εύλογο ερώτημα: «Οταν η Ελλάδα είναι σε δύσκολη θέση;».

Πρόκειται για το στοίχημα της σύγκλισης του εθνικού συμφέροντος με την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Πυξίδα μας πρέπει να είναι η ουσιαστική συμμετοχή μας σε όλες εκείνες τις διαδικασίες που οδηγούν σε περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη. Με ευρωπαϊκή προοπτική, εθνική αυτοπεποίθηση και στρατηγική ψυχραιμία, η Ελλάδα πρέπει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της ως σημαντικής περιφερειακής δύναμης σταθερότητας, διαδραματίζοντας ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία γεωπολιτικής ενηλικίωσης που βιώνει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Να μην ξεχνάμε πως η ελληνική εξωτερική πολιτική ήταν αποτελεσματική όταν δεν ήταν συγκυριακή. Είναι στάση αρχών με γνώμονα τη διεθνή νομιμότητα. Η διεθνής νομιμότητα για την Ελλάδα δεν πρέπει να αμφισβητείται ούτε να θεωρείται ξεπερασμένη.

Εχοντας κατά νου τα παραπάνω, πρέπει να επιδιώξουμε να έχουμε κάποιο επιπλέον όφελος από τον σταθεροποιητικό ρόλο μας. Μετά τη γεωστρατηγική αναβάθμιση της Αλεξανδρούπολης πρέπει να αναζητήσουμε  μια περαιτέρω γεωπολιτική αναβάθμιση. Προφανώς και μας ενδιαφέρει η αναβάθμιση της σημασίας του ελληνικού νησιωτικού εδάφους. Εχουμε ανάγκη τη σύγκλιση του εθνικού μας συμφέροντος με την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη που παραμένει βασικός πυλώνας της ενοποιητικής διαδικασίας, ειδικά σήμερα που έχουμε επιστροφή στη σημασία των συνόρων.

Ο Σωτήρης Ντάλης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου