Ολα πάνε μια χαρά

Οσα διαβάσατε στις προηγούμενες σελίδες σας έπεισαν για το μέγεθος της αστάθειας που ταλαιπωρεί τους καιρούς μας, σωστά; Κλείνει το πρώτο τέταρτο του αιώνα και στην Ευρώπη έχουμε πόλεμο. Οι πολιτικές σταθερές δεκαετιών κλονίζονται, και στην ισχυρότερη χώρα του κόσμου ηγείται ένας άνθρωπος αμφιβόλου ψυχικής υγείας. Ινδία και Πακιστάν δείχνουν τα δόντια τους ο ένας στον άλλον, η Κίνα μπαίνει σε κάθε σπίτι του πλανήτη αλλά θέλει να μπει και στην Ταϊβάν, ενώ η ρωσική αρκούδα μουγκρίζει.

Ομως, με ιστορικούς όρους, τίποτα από όλα αυτά δεν είναι παράξενο. Αντιθέτως, είναι χαρακτηριστικά κανονικότητας. Πάρτε τις αποστάσεις σας από την επικαιρότητα για να αποκτήσετε καλύτερη οπτική στα πράγματα. Και παρατηρήστε ποια είναι, εδώ και αιώνες, η κανονικότητα στην Ευρώπη. Ναι, υπάρχει πρόοδος. Αλλά πίνει αίμα και τρώει σάρκες που έκαψαν πόλεμοι και συγκρούσεις. Οσο κι αν μας παρηγορεί η ιδέα της προόδου, της σταθερότητας και της ειρήνης, η ματιά προς τα πίσω δείχνει αιώνες σπαραγμών, συνόρων που αλλάζουν, πληθυσμών που ξεριζώνονται. Ολα αυτά δεν είναι εξαιρέσεις. Είναι ο κανόνας.

Αν κάτι μοιάζει αφύσικο στον μεγάλο χάρτη της Ιστορίας, αυτό είναι οι λίγες δεκαετίες που κάποιοι από εμάς ζήσαμε με την ψευδαίσθηση ότι «τα πράγματα μπήκαν σε σειρά». Ομως, η σειρά αυτή – η «κανονικότητα» του δυτικού 20ού αιώνα – δεν είναι τίποτε άλλο από μια παρένθεση. Ενα διαφημιστικό διάλειμμα, ώστε να αποκτήσουν οι άνθρωποι αυτά που συνθέτουν τη σύγχρονη εκδοχή της ευημερίας.

Με δυο λόγια, η μεταπολεμική σταθερότητα στην Ευρώπη δεν ήταν αποτέλεσμα μιας φυσικής ιστορικής εξέλιξης. Οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια δύο παγκοσμίων πολέμων, μια συνθήκη που διατηρήθηκε χάρη σε γεωπολιτικούς συμβιβασμούς, πυρηνικές ισορροπίες τρόμου και ένα συνεχές, υπόγειο ρίσκο κατάρρευσης. Και αν δεν είχαμε φτιάξει ενιαία αγορά με κοινό νόμισμα, μπορεί ακόμη, ως Ευρωπαίοι, να βγάζαμε ο ένας τα μάτια του άλλου.

Θέλετε να κοντύνουμε τη ματιά και να περιοριστούμε στα δικά μας; Ποια είναι η ελληνική ιστορική κανονικότητα; Αστάθεια, εντάσεις, διχασμοί, χρεοκοπίες και η αμφιταλάντευση ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση. Η Ελλάδα είναι μια χώρα που σπάνια γνώρισε πραγματική σταθερότητα. Από τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους κι έπειτα, κάθε γενιά έχει να θυμηθεί μία μορφή κρίσης: πολεμική, πολιτειακή, οικονομική ή κοινωνική. Το εθνικό αφήγημα είναι πλούσιο σε διχασμούς, πραξικοπήματα, πτωχεύσεις και αποτυχίες.

Τι προσπαθώ να πω; Οτι δεν πρέπει να παγώνουμε από φόβο μπροστά σε έναν κόσμο που αλλάζει, ενίοτε και βίαια. Η περίοδος που ζούμε είναι ιδιαίτερα διδακτική, καθώς μας θυμίζει ότι τίποτα δεν είναι αυτονόητο, ούτε καν η ελευθερία ή η Δημοκρατία. Ο κόσμος δεν αποσταθεροποιείται, όπως συνηθίζουμε να λέμε. Απλώς επανέρχεται στη συνηθισμένη, στην κανονική κατάσταση ρευστότητας.

Και εμείς ανήκουμε σε γενιές που δεν έχουν εκπαιδευτεί στο απρόβλεπτο. Οι άνθρωποι των αρχών του 20ού αιώνα θα χαχάνιζαν με την αφέλεια, αλλά και την γκρίνια μας. Εκείνοι, οι όχι και τόσο μακρινοί πρόγονοι, θα μπορούσαν να μας εξηγήσουν ότι η ειρήνη δεν είναι δεδομένη. Ούτε το εισόδημα, ούτε η στέγη, ούτε καν η τροφή είναι εξασφαλισμένα.

Εδώ τώρα σηκώνεται ένα χέρι που ζητεί να ακουστούν οι ερωτήσεις των πολλών εκατομμυρίων: «Και τι κάνουμε, ρε μεγάλε; Πώς να ζήσεις σε μία εποχή που δεν ξέρεις αν θα σου σκάσει πόλεμος, πανδημία ή οικονομική κρίση; Πώς κοιμάσαι τα βράδια όταν ανησυχείς ότι μια καταραμένη ψηφιακή οντότητα μπορεί αύριο να σου πάρει τη δουλειά; Πώς μεγαλώνεις παιδιά για έναν κόσμο που δεν έχεις ιδέα πώς μπορεί να είναι;».

Εντάξει, καλές ερωτήσεις. Και παίρνουν όλες την ίδια απάντηση: συμπεριφέρεσαι λες και είσαι στο αεροπλάνο και πέφτεις σε αναταράξεις. Δεν μπορείς να τις σταματήσεις. Μπορείς μόνο να τις αντέξεις. Και να έχεις σφιχτά δεμένη τη ζώνη. Τα υπόλοιπα τα φέρνει η ζωή.