Στρατηγικές {LF}για ποιότητα ζωής

Η ενεργός γήρανση αποτελεί βασικό άξονα της σύγχρονης δημόσιας υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) την ορίζει ως τη διαδικασία βελτιστοποίησης των ευκαιριών για υγεία, συμμετοχή και ασφάλεια, με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων που γερνούν. Περιλαμβάνει όχι μόνο την απουσία ασθένειας αλλά και τη διατήρηση της αυτονομίας και της κοινωνικής συμμετοχής.

Στην Ελλάδα, το 23,6% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, ενώ οι άνω των 80 αποτελούν περίπου το 6,2% (από το 4,6% το 2010). Η συνεχιζόμενη αύξηση αντανακλά τη συνεχιζόμενη γήρανση του πληθυσμού της χώρας και έχει σημαντικές επιπτώσεις στο σύστημα υγείας, την κοινωνική πρόνοια και την οικονομία, καθιστώντας απαραίτητη την ανάπτυξη πολιτικών που θα προάγουν την ενεργό γήρανση και θα ενισχύουν τη διαγενεακή επικοινωνία.

Βασική προϋπόθεση για την ενεργή ζωή μετά τα 80 αποτελεί η δυνατότητα πρόσβασης σε υπηρεσίες, σε δραστηριότητες, στην κοινωνική ζωή και συνδέεται με την προσβασιμότητα και τη δυνατότητα μετακίνησης, η οποία επιδεινώνεται όταν σταματά η οδήγηση και τα μέσα μαζικής μεταφοράς είναι μη φιλικά στους χρήστες μεγαλύτερων ηλικιών. Η ευθύνη του κράτους εδώ είναι μεγάλη.

Πέρα από την κρατική ευθύνη, υπάρχει και η προσωπική. Η απόφαση και η ενεργοποίηση για τη συμμετοχή σε μια ενεργή ζωή είναι συνήθως προσωπική επιλογή (υποστηριζόμενη από την προσβασιμότητα και τη μετακίνηση).

Η προληπτική ιατρική και η φυσική δραστηριότητα, ακόμα και ήπιας μορφής, συμβάλλει στην πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων, διαβήτη τύπου 2 και άνοιας. Ο ΠΟΥ συστήνει 150 λεπτά άσκησης την εβδομάδα (για τα άτομα άνω των 65). Στις μεγαλύτερες ηλικίες η συμβουλή του προσωπικού γιατρού είναι απαραίτητη για το είδος και τη διάρκεια της άσκησης ανάλογα με τη φυσική κατάσταση κάθε ατόμου.

Η κοινωνική απομόνωση είναι παράγοντας κινδύνου για κατάθλιψη και πρόωρη θνησιμότητα, ιδιαίτερα στις ηλικίες 80+, που οι απώλειες είναι πολλαπλές (απώλεια αγαπημένων προσώπων, απώλεια ρόλων, απώλεια υγιούς εαυτού, κ.λπ.). Μελέτες δείχνουν ότι η κοινωνική συμμετοχή, μέσω πολιτιστικών, εθελοντικών ή εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, ενισχύει τη γνωστική και ψυχολογική υγεία των ηλικιωμένων. Στην ΕΕ, περίπου το 36% των ατόμων άνω των 75 συμμετέχει ενεργά σε κοινωνικές δράσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διαγενεακή επικοινωνία. Η επαφή με νεότερες γενιές ενισχύει το αίσθημα σκοπού στους ηλικιωμένους, παραμερίζοντας στερεότυπα και ενισχύοντας τη θετική εικόνα της γήρανσης. Η συνύπαρξη και η συνεργασία ηλικιωμένων με νεότερες γενιές συμβάλλουν στη μείωση της κοινωνικής απομόνωσης, στη μεταφορά γνώσης και στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Προγράμματα όπως η συνεργασία μεταξύ παιδικών σταθμών και ΚΑΠΗ έχουν θετικά αποτελέσματα στην ενίσχυση των διαγενεακών σχέσεων.

Η ενίσχυση της ενεργού γήρανσης αποτελεί επένδυση στη δημόσια υγεία και την κοινωνική συνοχή. Απαιτείται υποστήριξη μέσω πολιτικών πρόληψης, ενίσχυσης της φυσικής δραστηριότητας, κοινωνικής συμμετοχής και διαγενεακής ανταλλαγής, ώστε οι ηλικιωμένοι να παραμένουν υγιείς, ενεργοί και ενταγμένοι στο κοινωνικό σύνολο.

Η δρ Μυρτώ-Μαρία Ράγγα είναι διευθύνουσα σύμβουλος «50και Ελλάς», καθηγήτρια Ψυχολογίας-Γεροντολογίας στο American College of Greece