Μια δύσκολη Ανάσταση

Οπως ολόκληρος ο κόσμος, αλλά με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο, η χώρα μας βιώνει ένα πολύ αντιφατικό Πάσχα. Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος πιστός, ούτε καν να συνδέει το θρησκευτικό φαινόμενο με τον κοινό βίο, για να νιώσει ότι η μέθεξη συντελέστηκε και φέτος, σε πείσμα των ανθρώπων και των καιρών: η μυρωδιά και τα χρώματα της άνοιξης συνάντησαν την καταχωνιασμένη τάση εξύψωσης πάνω από την καθημερινότητα και τη φτήνια κι άνοιξαν τον δρόμο, έστω φευγαλέα, προς το χαμόγελο, την ανθρωπιά και την ελπίδα. Από την άλλη, όλοι έχουμε συνείδηση ότι η καθημερινότητα κι η φτήνια είναι όχι απλώς παρούσες, αλλά φέτος πιο πιεστικές, σχεδόν ασφυκτικές. Λίγο βοηθάει, μπροστά σε αυτή την αίσθηση, η όχι αδικαιολόγητη εκτίμηση ότι, συγκριτικά, η χώρα μας βρίσκεται σε «καλύτερη» κατάσταση από αρκετές άλλες, μεγάλες και μικρές, κοντινές και μακρινές.

Το γενικό κλίμα της εποχής δεν ήταν δυνατόν να μην επηρεάσει και την Ελλάδα – πολιτικά, πρακτικά, ψυχολογικά. Η πραγματικότητα των διεθνών πολέμων καθιστά πιο έντονη την εναντίον μας μόνιμη απειλή και οδηγεί σε εξοπλισμούς, αμυντικές προετοιμασίες, συμμαχίες και οικονομικές συνεργασίες με υψηλό, όχι μόνο σε οικονομικό επίπεδο, τίμημα. Το «μέρισμα ειρήνης», δηλαδή η κοινωνική ανασυγκρότηση, μπορεί να περιμένει – μόνο που στην Ελλάδα, μετά τα Μνημόνια, η κοινωνική ανασυγκρότηση δεν αποτελεί απλώς προϋπόθεση ευημερίας αλλά κυρίως αίτημα δικαιοσύνης. Η δεύτερη μεγάλη παγκόσμια αλλαγή, η στροφή προς τον αυταρχισμό και την αγνόηση των κανόνων της δημοκρατίας, δημιουργεί επίσης νέες συνθήκες, ιδίως όταν η χώρα που πρωτοστατεί στην αποσάθρωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες, είναι υπερδύναμη κι επιπλέον σύμμαχος κι επίσης πόλος έλξης. Την έλξη από τον αυταρχισμό και την εχθροπάθεια τη βλέπουμε και τη νιώθουμε: δεν την έφερε ο Τραμπ, αλλά σαν να αποχαλινώθηκε και σ’ εμάς από τη στιγμή που επανεκλέχτηκε κι ηγεμονεύει – χαρακτηριστικό παράδειγμα η φραστική υποστήριξή του από την ηγεσία της ελληνικής Εκκλησίας.

Σε αυτά τα γενικά χαρακτηριστικά έχουν προστεθεί, με συνεχή αυξητική τάση από την αρχή της δεύτερης θητείας της παρούσας κυβέρνησης, δύο εσωτερικές εξελίξεις, που με τη σειρά τους προστίθενται, αλλά και υπερβαίνουν, τη φθορά λόγω άσκησης της εξουσίας. Πρόκειται για την εξάντληση του «μεταρρυθμιστικού οράματος» και για μια διάχυτη αίσθηση μη απόδοσης δικαιοσύνης – υποχωρήσεις που αμφότερες υπονομεύουν την πίστη στην πολιτική και τα κόμματα. Οι προσπάθειες ανάταξης δεν υπήρξαν τα τελευταία χρόνια ούτε λίγες ούτε όλες άκαρπες, όμως το αποτέλεσμα της όποιας βελτίωσης δεν έχει διαχυθεί στο σύνολο της κοινωνίας, στο μεδούλι της παραγωγής και στη συλλογική συνείδηση. Η δε αίσθηση ότι διαρκώς κάτι «δουλεύει» στο παρασκήνιο, ώστε να παρουσιάζονται τα πράγματα διαφορετικά από ό,τι είναι, δεν οφείλεται μόνο στα Τέμπη, αν και τα Τέμπη αποτέλεσαν από πολλές απόψεις καταλύτη, αλλά και καθρέφτη, της νέας πραγματικότητας.

Κόπωση, ανυπαρξία εναλλακτικών, έλλειψη οξυγόνου: ακόμα κι αν είναι υπερβολικά κι ακόμα κι αν προέρχονται από εξελίξεις που δύσκολα θα μπορούσαν να ελεγχθούν, αυτά νιώθει ένας ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός συμπατριωτών μας. Η αντιστροφή της τάσης απαιτεί υπέρβαση και πάντως δεν επιτρέπει σπατάλη δυνάμεων, ιδίως όταν τα σύννεφα πάνω από την ανθρωπότητα πυκνώνουν.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος