Ο λόγος του Ζολώτα

Τσάρκα είχαν βγει τα αλάνια στα σοκάκια, στον μαχαλά κάτω από το παζάρι. Ηταν στο κέφι, είχαν μπεκρουλιάσει. Σαν το μπουλούκι μπούκαραν στο μποστάνι και τζούρνευαν καρπούζια και παντζάρια, μενεξέδες και ζουμπούλια. Μιας μπαμπαλούς – νταντάς του πιο τεμπέλη – της ήρθε σαν τους μπάνισε νταμπλάς. «Γιουρούσι κάνετε, γρουσούζηδες; Τζαναμπέτες! Τσογλάνια!» τους άρπαξε από τον γιακά. «Ουστ γιατί σας μπαγλάρωσα»! «Αϊ μωρή τσιφούτω! Κατσίκα!» τη σιχτίρισαν. «Για μεζέ σ’ έχουμε»! Τι σαματάς, τι πατιρντί! Κάτι λεβέντες τελικά τους τσουβαλιάσανε. Απ’ το μπερντάχι που τους ρίξανε, τους έφυγαν τα τσίσα τους…

Ιδού μια ιστοριούλα γραμμένη βασικά με λέξεις τούρκικης προέλευσης. Αν διέθετα χώρο, θα μπορούσα να τη μεγαλώσω – έχουμε δανειστεί απ’ τους απέναντι σε βάθος τόσων αιώνων ό,τι χωράει ο νους από βρισιές αλλά και τρυφεράδες. Φαντάζεστε έναν επισκέπτη από την Πόλη ή την Αγκυρα να την εκφωνεί σε επίσημο δείπνο στην Ελλάδα για να αποδείξει την υπεροχή, τη διεισδυτικότητα αν μη τι άλλο, της δικής του γλώσσας;

Το έκανε ο Ξενοφών Ζολώτας το 1957. Αλίευσε εκατόν εξήντα εννέα λέξεις της αγγλικής με ελληνικές ρίζες – λέξεις σπανίως χρησιμοποιούμενες ως επί το πλείστον – και δόμησε μια ομιλία-χαιρετισμό προς την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ο Ζολώτας (που το επίθετό του προέρχεται από το ρωσικό «ζόλατα», χρυσός) υπήρξε ο πιο προβεβλημένος ίσως οικονομολόγος μας κατά τον 20^ο αιώνα. Διετέλεσε τρεις φορές διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος. Ηγήθηκε το 1989 οικουμενικής κυβέρνησης, με τη συμμετοχή τόσο της Νέας Δημοκρατίας όσο και του ΠΑΣΟΚ και του Συνασπισμού, η οποία αν και βραχύβια ανέκοψε την πορεία της χώρας προς τη χρεοκοπία. Ηταν ο Ζολώτας σοφός άνθρωπος. Μάλλον άρα ως διανοητικό παιχνίδι έγραψε τον εν λόγω λόγο παρά για να κομπάσει στο αλλοδαπό ακροατήριό του. Του άρεσε τόσο, ώστε το επανέλαβε το 1959.

Οι ξένοι δεν παρεξηγήθηκαν, κάθε άλλο. Μόνοι τους καμαρώνουν ως πνευματικά τέκνα του ελληνικού πολιτισμού. Ρομαντικοί περιηγητές ταξίδευαν από τον 18^ο αιώνα στον τόπο μας για να προσκυνήσουν τα μάρμαρα, ενίοτε και να τα κλέψουν…

Κάποιοι από εμάς πήραν τον περίφημο λόγο Ζολώτα πιο σοβαρά από όσο θα έπρεπε. Τον αναπαράγουν έκτοτε με κάθε ευκαιρία, τον έχουν βάλει μέχρι στα αναγνωστικά, για να τονώνεται το φρόνημα των μαθητών. Αντάμα πάει με τον μύθο πως τάχα το Κογκρέσο είχε συνεδριάσει μετά την Ανεξαρτησία του 1776 με ερώτημα την επίσημη γλώσσα των Αμερικάνων και τα αγγλικά είχαν επικρατήσει των ελληνικών με μία μόνο ψήφο διαφορά. Η αλήθεια είναι ότι οι ΗΠΑ ουδέποτε είχαν επίσημη, συνταγματικά κατοχυρωμένη, γλώσσα.

Προχθές, κατά την παρθενική τους συνάντηση στο Προεδρικό Μέγαρο, ο Κωνσταντίνος Τασούλας παρέδωσε στον Κυριάκο Μητσοτάκη την ομιλία Ζολώτα. Τυπωμένη – φαντάζομαι – σε βαρύτιμο χαρτί με καλλιτεχνική γραμματοσειρά. Αφορμή στάθηκε η ανακήρυξη από την ΟΥΝΕΣΚΟ «παγκόσμιας ημέρας της ελληνικής γλώσσας», η οποία συμπίπτει στις 9 Φεβρουαρίου με την «ημέρα πίτσας», την «ημέρα ανάγνωσης βιβλίων στην μπανιέρα» και την «ημέρα γάμου». Το να αφιερώνεις κάθε μέρα του χρόνου σε κάτι ψυχωφελές ή έστω απολαυστικό εξυπηρετεί, κατά τη γνώμη μου, αποκλειστικά τους ραδιοφωνικούς παραγωγούς. Οταν έκανα εκπομπή, έβρισκα θέμα για τουλάχιστον δύο λεπτά. Μάλλον ωστόσο έχω άδικο. Ο αντιπρόσωπός μας στην ΟΥΝΕΣΚΟ Γιώργος Κουμουτσάκος δούλεψε σκληρά προς αυτή την κατεύθυνση κι όταν το πέτυχε δεν εφείσθη πανηγυρισμών.

Είναι σαφές πως με τις παρενέργειες της παγκοσμιοποίησης, η εθνική συνείδηση αφυπνίζεται παντού. Σε άλλους λαούς απειλεί να εξαλλαχθεί σε σωβινισμό και σε επιθετικότητα. Εμάς κινδυνεύει να μας κάνει μάλλον κωμικούς.

Εάν ήθελε ο εξοχότατος Πρόεδρος της Δημοκρατίας να διατρανώσει την επιρροή των ελληνικών στον σύγχρονο κόσμο, αντί να σταθεί στην ομιλία Ζολώτα, κάλλιο να υπενθύμιζε την έμπνευση του σπουδαίου Λέοναρντ Κοέν στο τραγούδι του «Alexandra Leaving» από το «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιο» του Καβάφη. «Then say goodbye to Alexandra lost…» «Αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις…»

Καλό Πάσχα.