Η διάχυση της κρίσης

Η πρόβλεψη για το πώς θα καταλήξει η εσωτερική κρίση στην Τουρκία είναι πολύ δύσκολη. Η πιο προφανής κατάληξη είναι η υποχώρηση του κύματος διαμαρτυρίας, η σταδιακή εξασθένησή του ή, ακόμη χειρότερα, η βίαιη καταστολή του. Μέχρι στιγμής, παρά τις συλλήψεις, τις παρεμβάσεις της αστυνομίας με δακρυγόνα και χημικά, η αντιπολίτευση μπορεί και συνεχίζει τη διαμαρτυρία γιατί η καταστολή δεν έχει φτάσει στο επίπεδο της βίαιης διάλυσης των συγκεντρώσεων. Γιατί συμβαίνει αυτό δεν έχει επίσης εύκολη εξήγηση. Επιθυμεί το καθεστώς να εξισορροπήσει την πολύ ακραία κίνηση της σύλληψης ενός πολιτικού αντιπάλου με μια επίφαση δημοκρατικότητας; Ή εξεπλάγη από την έκταση των αντιδράσεων και δεν έχει σχέδιο Β; Αυτά τα ερωτήματα θα απαντηθούν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τις επόμενες μέρες. Θα ήταν ωστόσο πολύ απίθανο να αφεθεί το κίνημα διαμαρτυρίας να γιγαντώνεται καθώς θα μπορούσε να προσλάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις και αυτό ασφαλώς δεν είναι κάτι που θα επιθυμούσε το καθεστώς. Η πιο πιθανή λοιπόν κατάληξη είναι αυτή που προβλέπουν οι εκτός Τουρκίας αναλυτές, οι εξόριστοι δημοκρατικοί Τούρκοι, που προβλέπουν ότι η χώρα τους διολισθαίνει πλέον σε έναν μη κεκαλυμμένο αυταρχισμό. Πόσο σπαρακτικό το συναίσθημα να χάνεις τη χώρα σου…

Η κρίση αυτή, ας μη γελιόμαστε, είναι μεγάλων διαστάσεων. Οσο ισχυρό και αν είναι ένα καθεστώς, έρχεται η στιγμή της ανατροπής του όπως διδάσκει η Ιστορία. Αυτή τη στιγμή θέλησε να καθυστερήσει με τη σύλληψη Ιμάμογλου; Και αυτό θα απαντηθεί από τη δυναμική των πραγμάτων το επόμενο διάστημα. Εκείνο ωστόσο που θα έπρεπε να απασχολεί εμάς εκτός Τουρκίας είναι η επίδραση αυτής της κρίσης στη διεθνή της συμπεριφορά. Για τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η Τουρκία έχει ήδη ένα αυταρχικό καθεστώς, οπότε οι τελευταίες εξελίξεις δεν θα αλλάξουν ριζικά την αντίληψή τους για αυτή. Η ΕΕ θα μπορούσε βεβαίως να αντιδράσει δυναμικότερα, παγώνοντας για παράδειγμα το καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας, αλλά πώς να το κάνει όταν η ευρωπαϊκή άμυνα χρειάζεται τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό μετά τις ΗΠΑ; Για την Ουάσιγκτον, δεν τίθεται κανένα ζήτημα. Πολύ πιθανόν, να ξεπαγώσει σύντομα και το θέμα των F-35.

Ο κίνδυνος διάχυσης της κρίσης αφορά κατά συνέπεια τις χώρες της περιοχής, και την Ελλάδα κυρίως. Η προβολή ισχύος στο εσωτερικό μπορεί να συνδυαστεί με προβολή ισχύος στο εξωτερικό, ειδικά αν προσφέρει μια οδό διαφυγής από μια σοβαρή πολιτική κρίση. Η νηνεμία στις διμερείς σχέσεις, όσο επιφανειακή και αν είναι, μπορεί να ανατραπεί. Δυστυχώς, πολλές ευκαιρίες διευθέτησης των εκκρεμοτήτων πέρασαν ανεκμετάλλευτες και η τελευταία επιδίωξη συνεννόησης παρέμεινε επιφανειακή. Η Τουρκία σε κρίση δεν θα είναι ο ηπιότερος συνομιλητής σε διμερές επίπεδο. Θα επιδιώξει μια «νίκη» που να της επιτρέψει να εξισορροπήσει την εσωτερική αμφισβήτηση. Θα επιδιώξει πιθανότατα ανταλλάγματα από ισχυρότερους τρίτους όπως οι ΗΠΑ και η ΕΕ και ρόλο σε περιφερειακές διευθετήσεις που αργά ή γρήγορα θα γίνουν, π.χ., στη Μέση Ανατολή. Η ελληνική διπλωματία θα πρέπει κατά συνέπεια να ενεργοποιήσει τα ερείσματά της όπου αυτά είναι ισχυρά. Να παίξει, αν μπορεί, στο μεγάλο τραπέζι, έχοντας χαρτιά στα χέρια της, για να θυμηθούμε την περίφημη αποστροφή Τραμπ στον Ζελένσκι σε εκείνο το δραματικό τετ α τετ.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων