Φαντασία, ρυθμός και στερεότυπα

Στην αφετηρία βρίσκεται μια ωραία ιδέα – να δούμε το θέατρο από μέσα, και μάλιστα από μια ομάδα συντελεστών και ηθοποιών που ανήκει στη γενιά των 35άρηδων. Το «Merde!» (=μερντ, ήτοι σκατά στη γαλλική γλώσσα) έρχεται να θίξει μια σειρά από ζητήματα που αποτελούν τη θεατρική καθημερινότητα όλων εκείνων που συμμετέχουν στη δημιουργία μιας παράστασης. Ο τίτλος του έργου στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά δεν είναι τίποτε άλλο από μια διάθεση των ίδιων των καλλιτεχνών να ξορκίσουν το κακό – την αποτυχία δηλαδή, και να ευχηθούν στους εαυτούς τους, τι άλλο, από επιτυχία.

Η παρέα που ανέλαβε να φέρει στη σκηνή αυτό το ξεμπρόστιασμα είναι γνωστή και αποτελείται από ταλαντούχους ανθρώπους που έχουν δοκιμαστεί στο σανίδι φέρνοντας ευτυχή αποτελέσματα. Εχουν αγάπη και ενθουσιασμό γι’ αυτό που κάνουν, πάθος και αφοσίωση, ενώ παράλληλα έχουν επίγνωση των δυσκολιών.

Γραμμένο από τον Βασίλη Μαγουλιώτη – που υπογράφει ως Suyako – και σκηνοθετημένο από τον Γιώργο Κουτλή και τον συγγραφέα, το «Merde!» φιλοδοξεί να σπάσει τον τέταρτο τοίχο του θεάτρου. Και να επικοινωνήσει με το κοινό τον μαγικό χώρο των παρασκηνίων, εκεί από όπου όλα ξεκινούν μέχρι να καταλήξουν στην πρεμιέρα. Ο θεατής κοιτάει από την κλειδαρότρυπα, παρακολουθεί τις πρόβες και μαζί τις κόντρες, τις απογοητεύσεις, τις ελπίδες, τις χαρές που φτιάχνουν το παζλ του θεάτρου.

Ηθοποιοί, σκηνοθέτες, παραγωγοί, παράγοντες συνθέτουν το έμψυχο υλικό. Από εκεί ξεκινά ο Suyako για να θίξει την παθογένεια αλλά και το μεγαλείο της θεατρικής τέχνης. Ενας παραγωγός, που θέλει να βγάλει λεφτά, βγάζει μπροστά τον γιο του, γιατί ο ίδιος κινδυνεύει να πάει φυλακή – η σεξουαλική παρενόχληση είναι η αιτία. Ο γιος του δεν ξέρει από θέατρο και ούτε ενδιαφέρεται να μάθει. Ενας μεσάζοντας τον φέρνει σε επαφή με έναν «ποιοτικό» σκηνοθέτη, τον οποίον και καλούν να ανεβάσει μια παράσταση με πρωταγωνιστή έναν λαϊκό κωμικό ηθοποιό, ίσως λίγο ξεπερασμένο. Κι έτσι στήνεται ένα γαϊτανάκι με πολλά παρατράγουδα που θα οδηγήσει, φευ, στην πρεμιέρα.

Εκπλήξεις στη σκηνή

Με τη διάθεση να σαρκάσουν τους εαυτούς τους, η ομάδα του «Merde!» συνδυάζει το κωμικό με το αστυνομικό, το κοινωνικό με το καλλιτεχνικό, το ποιοτικό με το εμπορικό, ενώ το παρελθόν έρχεται να συνομιλήσει με το παρόν. Κάπου ανάμεσα στον Κάρολο Κουν και τον Μιχαήλ Μαρμαρινό εξελίσσεται μια ιστορία με έξυπνες ατάκες, ρυθμό και γρήγορη πλοκή που διαρκώς φέρνει εκπλήξεις στη σκηνή. Κάπου ανάμεσα στο «κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας ή για την τσέπη και το ψώνιο μας» η παράσταση αναδεικνύει τους πιο έμπειρους ηθοποιούς της – όλοι τους ταλαντούχοι και διαρκώς εξελισσόμενοι – αλλά και τους νεότερους. Αναποδιές και ευτυχείς συμπτώσεις, παρεμβάσεις εκ των έξω και μαχαιριές εκ των έσω, όλα διατρέχουν τη ροή της παράστασης.

Ωστόσο ούτε το κείμενο ούτε η υπόλοιπη θεατρική παρέα κατάφεραν να ξεφύγουν από τα στερεότυπα της εποχής, γεγονός που στέρησε από το τελικό αποτέλεσμα κάτι πιο καινούργιο και πιο φρέσκο – μια φαντασία που να εκπλήξει. Ισως δεν έχει φτάσει ακόμα η ώρα για το θέατρο να δει τον εαυτό του στον καθρέφτη υπό τις τρέχουσες συνθήκες. Λογικό, μια που βρισκόμαστε ακόμα μέσα στη δίνη της επικαιρότητας και της πολιτικής ορθότητας, με πληγές ανοιχτές που δεν έχουν ακόμα επουλωθεί.

«Γάλα» μακράς διαρκείας…

Εχουν περάσει είκοσι τρία χρόνια από τότε που ο Βασίλης Κατσικονούρης έγραψε «Το Γάλα» και σχεδόν είκοσι από την πρώτη παρουσίαση του έργου στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου (2006, Χώρα). Η ιστορία μιας μετανάστριας από τη Ρωσία με τους δύο γιους της, εκ των οποίων ο ένας πάσχει από σχιζοφρένεια, και η προσπάθεια προσαρμογής τους στη νέα πατρίδα (Ελλάδα) είναι ο πυρήνας του έργου. Από εκεί ξεκινά μια διαδρομή που σαρώνει πολλά στο πέρασμά της.

Ολα και τίποτα άλλαξαν από τότε, με το Μεταναστευτικό να παραμένει ένα από τα μεγάλα, άλυτα, ζητήματα του καιρού μας. Αν τότε νιώθαμε πιο κοντά στη θεματολογία του έργου, σήμερα αυτή η θεματολογία έχει περάσει στη σφαίρα του αυτονόητου. Κι αυτό είναι που επιτρέπει στο «Γάλα» να παραμένει επίκαιρο και μαζί να αναδεικνύει τις ποιότητές του πέρα και πάνω από τον συμβολικό ρόλο της μάνας – έτσι κι αλλιώς αξεπέραστο.

Η παράσταση στο θέατρο Σταθμός με την υπογραφή του Μάνου Καρατζογιάννη (συν-σκηνοθετεί με την Ερμίνα Κυριαζή), ο οποίος ερμηνεύει με εσωτερικότητα και ευαισθησία τον ρόλο του Λευτέρη, έρχεται να αναδείξει με τρόπο καθαρό και βαθύ την περιπέτεια της ζωής και της ανθρώπινης ψυχής. Η οικογένεια, οι σχέσεις ανάμεσα στα δύο αδέλφια, η μάνα με τις αγωνίες και τις ευαισθησίες της, η πραγματικότητα που οδηγεί σε σκληρές αποφάσεις και η «καταδίκη» του μετανάστη, του ξένου, του άλλου, του διαφορετικού, φωτίζονται από τα ίδια τα σκοτάδια τους. Σε αυτό το ανάμεσα, άλλωστε, κινούνται και η μάνα της Στέλλας Γκίκα, και ο Αντώνης του Δημήτρη Πασσά και η Νατάσσα (αρραβωνιαστικιά του Αντώνη) της Ελένης Σακκά. Ηρωες όλοι τους στο ίδιο δράμα – εύστοχη διανομή.

Να θυμίσω ότι σε εκείνη την πρώτη μας γνωριμία με «Το Γάλα» η σκηνοθεσία ήταν του Νίκου Μαστοράκη. Ο Κωνσταντίνος Παπαχρόνης (που έφυγε τόσο άδικα, πρόωρα και απότομα από τη ζωή, το 2008 στα 31 του χρόνια) είχε αναλάβει τον ρόλο του Λευτέρη πλάι στον Αντώνη του Γιάννου Περλέγκα με τη Μάνια Παπαδημητρίου μάνα. Νατάσσα, η Μαρία Παπαστεφανάκη.

Οι παραστάσεις στον Σταθμό, που συνεχίζονται ως τις 6 Απριλίου, επιβεβαιώνουν ότι «Το Γάλα» και στο θέατρο είναι μακράς διαρκείας…