Σε αχαρτογράφητα νερά

Τελευταία, ο όρος «αντισυστημισμός» κυκλοφορεί ευρέως. Θα πρέπει ίσως να είμαστε επιφυλακτικοί, διότι ελλοχεύει ο κίνδυνος να συμβεί ό,τι συνέβη με τον όρο «λαϊκισμός»: να διευρυνθεί τόσο πολύ, ώστε να καταλήξει να σημαίνει τα πάντα και τίποτε.

Θα μπορούσαμε όμως να συμφωνήσουμε ότι η κοινωνική και πολιτική συγκυρία είναι αρκετά θερμή ώστε να μην ευνοεί αυτό που λέμε mainstream πολιτική. Παρατηρώντας τις τάσεις, φαίνεται ότι κρίσιμοι δείκτες βρίσκονται σε πορεία επιδείνωσης. Για παράδειγμα, η αντίληψη ότι η χώρα οδεύει προς τη λάθος κατεύθυνση ενισχύεται σταθερά, πάνω σε ένα υπόστρωμα αντιλαμβανόμενων προβλημάτων όπου έχει εμπεδωθεί το βάρος της Ακρίβειας και της Οικονομίας (με αντίστοιχα 27% και 21% ως πρώτη αναφορά στη σχετική ερώτηση του Metron Forum Φεβρουαρίου) αλλά στην παρούσα συγκυρία αναδύεται ως αιχμή και η Κρίση Θεσμών (12%), που συνδέεται με την υπόθεση των Τεμπών.

Σε αυτό το περιβάλλον, επιδεινώνονται οι δείκτες ικανοποίησης τόσο από την Κυβέρνηση, για την οποία η επικρατούσα αντίληψη είναι ότι επιδιώκει τη συγκάλυψη της υπόθεσης, όσο και από την Αντιπολίτευση. Αν σε αυτά προσθέσουμε τη διαχρονικά χαμηλή Πολιτική Εμπιστοσύνη, τις χαμηλές επιδόσεις που καταγράφει η εμπιστοσύνη σε βασικούς θεσμούς (Δικαιοσύνη, κόμματα, συνδικάτα, τράπεζες, ΜΜΕ), αλλά και το εύρημα ότι 1 στους 2 αισθάνεται «εκτός των τειχών», τότε έχουμε ιχνογραφήσει ένα ναρκοθετημένο κοινωνικό πεδίο όπου μπορεί να καλλιεργούνται τάσεις εναντίωσης στη «συστημική» πολιτική σφαίρα.

Οι τάσεις αυτές δεν μεταφράζονται αυτόματα σε αλλαγές συσχετισμών στο πεδίο του κομματικού ανταγωνισμού. Ωστόσο, καθώς η επικαιρότητα κυριαρχείται από το ζήτημα των Τεμπών, που προσλαμβάνει και μια «ενσώματη» διάσταση συμμετοχής – μετά από πολλά χρόνια αδράνειας – στις μαζικές συγκεντρώσεις του Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου, φαίνεται ότι ευνοούνται τα κόμματα που δεν αποτελούν mainstream πολιτικές δυνάμεις αλλά επένδυσαν στην ατζέντα αυτή.

Στο δεξιό σκέλος του πολιτικού φάσματος είδαμε τον Φεβρουάριο την Ελληνική Λύση να ενισχύεται για τρίτο συναπτό μήνα (10,3% στην εκτίμηση ψήφου) και στο αριστερό την Πλεύση Ελευθερίας να κάνει ένα άλμα από 4,5% τον Ιανουάριο σε 8,9%, με εισροές από ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ και ΝΔ. Η κυρία Κωνσταντοπούλου ήταν η πολιτική αρχηγός με τις περισσότερες θετικές/μάλλον θετικές γνώμες (44%, ενώ ο επικεφαλής της Ελληνικής Λύσης κ. Βελόπουλος 26%) και το καλύτερο ισοζύγιο θετικών – αρνητικών απόψεων.

Θα πρέπει όμως να δούμε πώς θα εξελιχθούν οι τάσεις αυτές το επόμενο διάστημα. Είναι δύσκολο να αλλάξει άμεσα η απαισιόδοξη αίσθηση που επικρατεί. Είναι «ευκολότερο» να μεταβληθεί η πολιτική και κοινωνική ατζέντα. Προς το παρόν, το κοινωνικό κλίμα δεν ευνοεί τα κόμματα που γίνονται αντιληπτά ως «συστημικά», ακόμη και εάν εναρμονίζονται με το κοινωνικό αίσθημα για τα Τέμπη. Από την άλλη, τα κόμματα διαμαρτυρίας πιέζονται όταν η ατζέντα ανοίγει και τίθενται και άλλα ζητήματα στο τραπέζι, ιδίως ζητήματα που αφορούν το «σκληρό» πεδίο της διακυβέρνησης. Πάντως, το πολιτικό παιχνίδι είναι ανοιχτό και τα νερά παραμένουν αχαρτογράφητα.

Ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης είναι πολιτικός αναλυτής, επικεφαλής πολιτικής και κοινωνικής έρευνας Metron Analysis